Туылған сәттен бастап және өмір бойы әр баланың жанында оның ата-анасы мен жақын туыстары болады. Әке, ана, бауырлар, ата – әжелер-бұл адамдардың барлығы баланың дамуы мен тәрбиесіне ең күшті және тікелей әсер етеді.

Түйінді сөздер: баланы тәрбиелеу, тұлғаны қалыптастыру, отбасы, мектеп, қоғам, педагог. Тұлғаның қоршаған ортаның әсерінен қалыптасатыны кеңінен белгілі. Бұл әсер әсіресе адам өмірінің алғашқы жылдарында күшті. Ата – аналар, туыстар, көршілер, балабақшадағы тәрбиешілер, мектептегі мұғалімдер-жоғарыда аталған әр топ жеке тұлғаны қалыптастыруда өз ізін қалдырады.