3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР
«Адам өмірін сақтау. Тілдік жүйе және норма» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

№ 2 БЖБ қазақ тілі жаратылыстану бағыты
Білім алушы: _________________________________________________________________________
Оқу мақсаты 10.3.3.1 қажетті клишелер мен құрылымдарды қолданып,

көтерілген мәселе бойынша өз ойын дәлелдеп эссе жазу

(дискуссивті эссе);

10.4.4.1 сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай білу

Бағалау критерийі Білім алушы

• қажетті клишелер мен құрылымдарды қолданады;

• Эссе құрылымы мен даму желісін сақтап жазады.

• сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтап жазады.

Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану

Орындау уақыты 15-20 минут

Тапсырма. Мәтінді оқы.

Адамның денcаулығына оны қоршаған табиғи ортаның әсері зор. Демалатын ауаның, күнделікті пайдаланатын ауыз судың, тағамның таза болуының маңызы ерекше. Қоршаған ортаның бұзылуы адам денсаулығына кері әсерін тигізеді. Денсаулығы мықты болуы үшін, адам саламатты өмір сүру салтын ұстануы керек. Темекі тарту, ішімдікті пайдалану,

дұрыс тамақтанбау, кей жағдайда мүлде қимыл-қозғалыссыз болудан да денсаулық бұзылады. Денсаулыққа жағымды әсер ететін бірнеше фактор бар:

1. Бұлшық ет қимылдарының белсенділігі. Адамның барлық тіршілік әрекеті түрлі қимыл-қозғалыстар жиынтығынан тұрады. Қозғалыс – тіршіліктірегі. Спортпен айналысып,

денешынықтыру жаттығуларын жасайтын адамның жұмыс істеу қабілеті жоғары болады. Спорт адамның түрлі ауруға қарсы тұруына көмектеседі: тыныс алу мүшелерінің жұмысын жақсартып, жүрек бұлшық еттерін шынықтырады, зат алмасудың қалыпты жүруін қамтамасыз етеді.

2. Еңбек пен демалысты дұрыс ұйымдастыру. Адам өмірінде еңбек басты орын алады. Еңбек ету арқылы адам өзіне қажетті жағдайларды жасайды. Бірақ шектен тыс еңбек ету

ағзаның қажуына әкеп соқтырады. Сондықтан да еңбек етумен демалысты дұрыс үйлестіре білу қажет. Бұл – адам ағзасындағы барлық мүшелердің жұмысын жақсартады.

3. Дұрыс тамақтана білу. Дұрыс тамақтанудың нәтижесінде ас қорыту мүшелерінің жұмысы жақсарады, зат алмасу процестері қалыпты жүреді. Адамның ұзақ өмір сүруіне

дұрыс тамақтанудың да әсері бар. Көбіне көкөніс, жеміс-жидектерді пайдалану, тамақтану ережелерін мұқият сақтау, майлы тағамдарды шектеп пайдалануды естен шығармау

қажет. Дұрыс тамақтану адамның дене салмағын бір қалыпты ұстайды. Артық салмақ аурудың пайда болуына әкеп соқтырады.

Әрбір адам өз денсаулығына қамқорлық жасап, үнемі көңіл бөліп отыруы тиіс. Ұзақ өмір сүрудің негізгі шартының денсаулықты сақтаумен нығайту екенін естен шығармауымыз керек.

Дүниежүзілік денсаулық ұйымының шешімімен 7 сәуір «Бүкіләлемдік денсаулық сақтау күні» деп белгіленген. Біздің елімізде де адамдардың денсаулығын сақтауға ерекше

көңіл бөлінуде.

Тапсырма. Қажетті клишелер мен лексикалық құрылымдарды қолданып, сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтап, (Өмірден қымбат еш нәрсе жоқ, өмірді сақтап қалу, қауіпсіздік негіздері, қоршаған табиғи ортаның әсері, демалатын ауаның, күнделікті пайдаланатын ауыз судың, тағамның таза болуының маңызы ерекше, саламатты өмір сүру салты) , көтерілген мәселе бойынша ойларыңды дәлелдеп, дискуссивті эссе жазыңдар.
Тақырыбы: «Өмірің – өз қолыңда» Дисскусивті эссе құрылымы

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

10 – сынып ЖМБ қазақ тілі №2 БЖБ

Ықтимал жауаптар

Дисскусивті эссе құрылымы

Өмір деген сіз үшін не? Бұл сұраққа әркім әртүрлі жауап берері анық. Біреулерге сынаққа толы арпалыс, ал енді біріне үлкен бақыт. Алайда өмір деген Жаратушымыздың бізге берген ұлы сыйы. Алланың бізге берген аманатын қалай сақтай аламыз?

Дені сау адам өмірде көп жасайды екен. Шығыста: «Сау дене, азат ақыл, адал көңіл үшеуімен бақытты болады» деген нақыл сөз бар. Мен бұл пікірмен толық келісемін.

Әрбір адам өз денсаулығының мықты болу жолдарын қарастыруы керек. Дені сау адамның көңіл күйі көтеріңкі болып, еңбекке әрқашан құлшына кіріседі. Иә, қашанда адам денсаулығы – алғашқы орында тұрады. Маман дәрігер сарапшылардың айтуы бойынша адамның денсаулық жағдайының 70 пайызы оның өмір сүру, күнделікті тыныс-тіршілік қалпын қалай алып жүруімен анықталады. Сондықтан да, салауатты өмір салтын қалыптастыру және адамның өз денсаулығына деген жауапкершілік қағидаттары – денсаулық сақтау саласында, адамдардың күнделікті өмір сүру тәртібінде басты байлық саналады. Сол себепті әр адам өз денсаулығын қорғап, оның сақтаушысы болуы керек.

Ал адам өз өмірін қорғау мақсатында өмірін сақтандырғаны дұрыс па, әлде бұрыс па? Мен бұл көзқарасқа келіспеймін. Мамандардың айтуынша, қарапайым қазақстандықтар өз өмірін сақтандырудың тиімділігі туралы біле бермейтін көрінеді. Бұл түсінікті жағдай деп ойлаймын. Өйткені, меніңше «Құдай өзі сақтасын, көппен көрген ұлы той», «Алдағы күнді Алла біледі» дейтін қазақы таным-түйсігімізде өмірін сақтандыру деген ақылға сыймайтын ұғым. Одан бөлек, айлығы шайлығына бірде жетіп, бірде жетпейтін қарапайым еңбек адамы сақтандыру компаниялары айтқан қаржыны бала-шағасының аузынан жырып бере қоймайтыны анық. Сондай-ақ, тұрғындардың сақтандыру дегенге мән бермеуінің тағы бір басты себебі бар. Ол – сақтандыру компанияларының ертеңіне, яғни, болашағына сенбеуі. «Аузы күйген үрлеп ішеді» демекші, талай қаржы пирамидалары мен желілік маркетингтің «арқасында» тірнектеп жиған қаржыларынан қағылып жатқандықтан қорқыныш сезімі бар.

Ойымды қорытындыла келе, адам денсаулығының басты үш көрсеткіші бар. Олар: біріншіден – адам ағзасының орта жағдайларына бейімделуінің жоғары дәрежеде болуы. Ол ағзадағы барлық мүшелер жүйесінің бірімен-бірінің үйлесімді жұмыс аткаруы аркылы байқалады. Екіншіден – адамның психикалық көңіл күйінің калыпты дамуы арқылы айқындалады, ойлау, есте сактау, зейін, дарындылық және т. б. қабілеттіліктерді қоғамның қажетіне жұмсай білу. Үшіншіден – жеке тұлғаның қоғамдағы өз орнын білуімен, жауапкершілігін сезінумен айқындалады.

«Адам өмірін сақтау. Тілдік жүйе және норма» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға арналған ақпарат (рубрика)

Білім алушының аты-жөні_______________________________________________