Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында мәдениеттану пәні аясында және тәрбиелік іс-шараларда пайдалану жолдары

Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында мәдениеттану пәні аясында және тәрбиелік іс-шараларда пайдалану жолдары

Қазақ Ұлттық университетінің 2 курс

магистранты Халмурадова Г.Н.

Ғылыми жетекшісі: т.ғ.к.,

профессор Картабаева Е.Т.

Бұл мақалада қазіргі білім беру жүйесінде жастардың рухани-адамгершілік тәрбиесін қалыптастырудағы Қожа Ахмет Ясауи мұрасының тәрбиелік мүмкіндіктері қарастырылады. Автор Қ.А. Ясауи хикметтеріндегі сопылық-рухани құндылықтарды талдай отырып, олардың жастардың тұлғалық және мәдени дамуындағы әлеуетін ашады. Мақалада мәдениеттану пәнінің мазмұнына Ясауи ілімін жүйелі енгізудің маңыздылығы дәлелденіп, оқу-тәрбие процесінде рухани-адамгершілік бағыттағы сабақтар мен сыныптан тыс іс-шараларды ұйымдастыру жолдары көрсетіледі. Сонымен қатар, түркі сопылық мәдениетінің мазмұны, бейнелі ұғымдары және олардың тәрбиелік мәні талданады. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі – тарихи-мәдени ескерткіш ретінде қарастырылып, оның студенттердің ұлттық сана-сезімін қалыптастырудағы рөлі сипатталады. Мақалада хикметтер мен мәдени мұра арқылы жастардың тарихи жадысы мен ұлттық құндылықтарға деген құрметін арттыру жолдары ұсынылады. Зерттеу нәтижелері Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарының оқу-тәрбие жүйесіне енгізудің өзектілігін және практикалық тиімділігін дәлелдейді.

Кілт сөздер:Қожа Ахмет Ясауи, хикметтер, рухани-адамгершілік тәрбие, сопылық ілім, мәдениеттану пәні, ұлттық құндылықтар, тарихи-мәдени мұра.

Қазіргі қоғамда жастардың рухани-адамгершілік тәрбиесі — білім беру жүйесінің басым бағыттарының бірі. Жаһандану дәуірінде жастардың ұлттық болмысын сақтап қалу, тарихи жады мен мәдени мұраға құрмет сезімін қалыптастыру — білім беру мен тәрбие жүйесінің басты міндеттеріне айналып отыр. Әсіресе арнаулы орта білім беретін оқу орындарында (колледждер, техникалық және кәсіптік білім беру мекемелері) студенттердің тұлғалық және кәсіби дамуына ықпал ететін ұлттық-рухани құндылықтарды оқу-тәрбие процесіне жүйелі түрде енгізу аса маңызды.

Осы орайда қазақ халқының дәстүрлі рухани дүниетанымын, сопылық ойлау жүйесін негіздеген Қожа Ахмет Ясауи мұрасы — тәрбиелік әлеуеті зор рухани-мәдени феномен ретінде қарастырылуы қажет. Қ.А. Ясауи шығармашылығы – тек діни немесе әдеби мұра ғана емес, ұлттық руханияттың, адамгершілік құндылықтардың, әділеттілік пен шыншылдықтың бастауы болып табылады. Оның хикметтерінде көрініс тапқан тақуалық, сабыр, ниет тазалығы, шынайы махаббат, ар-ождан, нәпсімен күрес, әділет жолындағы табандылық сияқты ұғымдар қазіргі жастардың тұлғалық дамуына бағыт беретін құндылықтар ретінде ерекше мәнге ие.

Сондай-ақ Қожа Ахмет Ясауидің тасаууфтық іліміндегі басты ұстаным — «ішкі әлемді тазарту арқылы қоғамды жаңарту» қағидасы — қазіргі педагогикалық процесте тұлғаның ішкі мотивациясын, рухани тұрақтылығын және өзін-өзі тану қабілеттерін дамытуға ықпал ете алады. Бұл қағида студенттің рухани-адамгершілік тәрбиесін жеке тұлғалық даму контексінде қарастырудың заманауи тәсілі болып табылады.

Ясауи мұрасы арқылы тәрбие беру – жастарды тек моральдық-этикалық нормаларға баулу ғана емес, сонымен қатар ұлттық құндылықтарды, мәдени тамырды, тарихи сана мен ділдік бірегейлікті сіңірудің пәрменді құралы болып отыр. Оның хикметтерінде көрініс тапқан ұлт болмысына тән ар-намыс, әділет, сабыр, қанағат, адалдық секілді асыл қасиеттерді жүйелі оқыту арқылы жастардың мәдени иммунитеті қалыптасады.

Сонымен қатар Ясауи ілімінің басты идеялары – шынайы тақуалық, нәпсіні тәрбиелеу, өмірдің өткіншілігін түсіну, Жаратушыға махаббат пен құлшылық ету – қазіргі заман жастарының рухани бос кеңістігін толтыратын сенімді рухани бағдар бола алады. Бұл бағытта мәдениеттану пәнінің мазмұнына Ясауи хикметтерін енгізу – студенттің дүниетанымын кеңейтіп, ұлттық руханиятқа деген қызығушылығын оятудың тиімді тетігі.

Мәдениеттану пәнінің мазмұнына Қ.А. Ясауи мұрасын жүйелі түрде енгізу – студенттерге төл мәдениет пен ислам өркениетінің тоғысындағы ірі рухани тұлғаларды танытуға, олардың ойлау көкжиегін кеңейтуге, тарихи және мәдени сана-сезімін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл пән аясында Ясауи хикметтерін оқу, мазмұндық және мәндік талдау жүргізу арқылы оқушылардың дүниетанымы кеңейіп, сыни ойлау қабілеттері дамиды. Сонымен қатар, хикметтердегі тәрбиелік ұстанымдарды өмірмен байланыстыру студенттерге жеке дамуға, өз іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарауға, моральдық ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал етеді.

Сондай-ақ, Қожа Ахмет Ясауи мұрасын оқу-тәрбие жұмысында қолдану – сыныптан тыс мәдени-танымдық, рухани-адамгершілік бағыттағы іс-шаралардың мазмұнын байытуға сеп болады. Мысалы, хикметтер негізінде өтетін әдеби кештер, пікірталас сабақтары, эссе жазу, шығармашылық байқаулар немесе театралды қойылымдар арқылы жастардың Ясауи мұрасын тереңірек түсінуіне жол ашылады. Бұл тәсілдер студенттерге білім беріп қана қоймай, олардың рухани дамуына тікелей әсер ететін тәрбиелік орта қалыптастырады.

Осылайша, Қожа Ахмет Ясауи ілімін арнаулы оқу орындарындағы мәдениеттану пәні аясында және тәрбиелік іс-шараларда кешенді әрі мақсатты түрде қолдану – жастарды рухани-адамгершілік тұрғыдан тәрбиелеудің, ұлттық мәдениетке деген құрметін арттырудың, тарихи жадыны жаңғыртудың тиімді құралы ретінде өзектілігін жоғалтпайтын, керісінше арта түсетін ғылыми-тәжірибелік бағыт болып табылады.

Түркі сопылық мәдениетін оқушыларға таныстыру

Қожа Ахмет Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындағы студенттерге оқыту барысында оның сопылық ілімі мен түркі сопылық мәдениетін таныстыру ерекше маңызға ие. Сопылық – ислам дінінің ішкі, терең рухани мазмұнын бейнелейтін, адам болмысының мәнін түсінуге бағытталған философиялық-этикалық ілім болып табылады. Бұл ілім түркі халықтарының рухани дүниетанымына терең сіңіп, олардың өмір салтына, әдебиеті мен мәдениетіне зор әсерін тигізді.

Қожа Ахмет Ясауи сопылық ілімін түркілік дүниетанымға бейімдеп, оны қарапайым халыққа түсінікті тілмен жеткізді. Оның Диуани хикмет шығармасындағы сопылық ұғымдар – «жол», «шырақ», «нәпсі», «махаббат», «өлмей тұрып өлу» тәрізді ұғымдар арқылы рухани-адамгершілік құндылықтарды бейнелі әрі символдық деңгейде жеткізеді [1, б.78]. Мәселен, «жол» – бұл рухани жетілу мен кемелдікке жетудің аллегориясы, «шырақ» – жүректегі иман нұры, ал «нәпсі» – адамның ішкі қалаулары мен рухани тосқауылдары ретінде сипатталады.

Бұл ұғымдарды арнаулы оқу орындағы студенттерге түсіндіру олардың рухани және философиялық ойлау жүйесінің қалыптасуына, ұлттық мәдениетке деген көзқарасының тереңдеуіне ықпал етеді. Осы мақсатта мәдениеттану сабақтарында мәтіндік және бейнелі талдау әдістерін қолдану ұсынылады. Мәтіндік талдау арқылы студенттер Ясауи хикметтеріндегі рухани мағына мен моральдық-этикалық ұстанымдарды зерделейді, ал бейнелі талдау сопылық символиканың терең астарларын ашуға көмектеседі. Бұл әдістер студенттер сыни және шығармашылық ойлау қабілеттерін дамытып, рухани-адамгершілік құндылықтарға қызығушылығын арттырады.

Сонымен қатар, интербелсенді оқыту технологияларын (пікірталас, эссе жазу, шығармашылық тапсырмалар, рөлдік ойындар) қолдану арқылы оқушылар сопылық ұғымдарды қазіргі өмірмен байланыстыра отырып, оларды практикалық тұрғыда түсіне бастайды. Бұл тәсілдер арқылы оқушылар тек білім алып қана қоймай, сонымен қатар рухани ізденіс, өзін-өзі тану, ішкі мәдениетін дамыту дағдыларын меңгереді.

Қожа Ахмет Ясауи мұрасын оқыту – тек ортағасырлық әдебиетпен немесе ислам философиясымен таныстыру ғана емес, ол сонымен қатар қазақ халқының рухани-мәдени сабақтастығын ұғындырудың маңызды құралы болып табылады. Ясауи дәуіріндегі сопылық-рухани дүниетаным қазіргі заман құндылықтарымен тығыз байланысты. Осы сабақтастықты көрсету арқылы оқушылар тарихи сананы қалыптастырып, мәдени мұраға деген құрметті бойына сіңіреді.

Зерттеулер көрсеткендей, тарихи-мәдени сабақтастықты тану – ұлттық бірегейлікті сақтаудың негізі. Бұл тұрғыда Ясауи ілімі мен бүгінгі қоғамдық рухани сұраныс арасында көпір орнату – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі. Ясауи хикметтері арқылы оқушылар өткен дәуірдегі моральдық құндылықтар мен қазіргі замандағы адамгершілік қағидаттардың үндестігін түсінуге мүмкіндік алады [2, б102].

Оқушыларға Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымын оқыту барысында төмендегідей ғылыми-әдістемелік міндеттер шешіледі:

• Рухани - адамгершілік құндылықтар жүйесін қалыптастыру;

• Түркі сопылық мәдениетінің мазмұны мен маңызын ашу;

• Мәдени сабақтастық ұғымын теориялық әрі практикалық деңгейде түсіндіру;

• Ұлттық сана мен тарихи жадыны нығайту.

Ясауи хикметтеріндегі бейнелер мен ұғымдар студенттердің дүниетанымын кеңейтіп қана қоймай, олардың тұлғалық және әлеуметтік құндылықтар жүйесін қалыптастыруға әсер етеді. Бұл, өз кезегінде, білім алушылардың рухани дамуына, мәдени санасының артуына және ұлттық рухани мұраға құрметпен қарауына жол ашады.

Мәдени ескерткіш ретінде Қожа Ахмет Ясауи кесенесін зерделеу

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі – түркі-ислам мәдениетінің аса құнды архитектуралық және рухани ескерткіші. Орта ғасырдағы Орта Азия мен Дешті Қыпшақ даласының мәдени-өркениеттік даму деңгейін көрсететін бұл кесене – бүгінгі таңда бүкіл түркі әлемі мен ислам өркениетінің маңызды мұраларының бірі ретінде танылып отыр. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен салынған бұл архитектуралық кешен сопылық ілімнің негізін қалаушы Қожа Ахмет Ясауидің есімімен тығыз байланысты. Кесене – оның өмірі мен ілімінің материалдық бейнесі ғана емес, сонымен қатар саяси, діни және мәдени ықпалдың көрінісі болып табылады.

2003 жылы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мәдени мұра тізіміне енгізілді. Бұл халықаралық мәртебе ескерткіштің жаһандық деңгейдегі тарихи, көркемдік және рухани құндылықтарын айқындайды және оны сақтау мен зерттеу ісінің маңыздылығын арттыра түседі [3, б. 64]. ЮНЕСКО сарапшылары кесенені Орталық Азиядағы ислам архитектурасының үздік үлгілерінің бірі деп танып, оның құрылысындағы бірегей инженерлік шешімдер мен көркемдік нақыштарды, сонымен қатар рухани-мәдени сабақтастықты жеткізе білу қабілетін ерекше атап өткен.

Кесене – тек діни нысан ғана емес, сонымен қатар ортағасырлық қала мәдениетінің, саяси билік пен рухани ықпалдың тоғысқан нүктесі. Онда орналасқан Тайқазан, Үлкен Ақсарай, Кіші Ақсарай, кітапхана, құдық бөлмесі және қабірхана сынды кешендік құрылымдар сәулет өнерінің, инженерия мен өркениеттің даму деңгейін көрсетеді. Сонымен бірге, кесене аумағындағы көне жазбалар мен өрнектер түркі халықтарының ислам дінімен үндескен рухани дүниетанымының көрінісін береді.

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі – ұрпақтар сабақтастығы мен рухани бірліктің символы. Оның сақталуы мен қайта қалпына келтірілуі – Қазақстанның мәдени-тарихи саясатындағы маңызды қадамдардың бірі. Бұл ескерткіш түркі халықтарының ортақ рухани кеңістігін бейнелей отырып, қазіргі заман жастарына тарихи жадыны сақтаудың, рухани-мәдени мұраға құрметпен қараудың үлгісін ұсынады.

Қожа Ахмет Ясауи кесенесін мәдениеттану пәні аясында оқыту – арнаулы оқу орындағы студенттердің ұлттық мәдени мұраға деген танымын арттырып, оларда тарихи мақтаныш сезімін қалыптастыруға ықпал етеді. Кесене – тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен қатар ислам руханиятының, сопылық ілімінің және ортағасырлық түркілік дүниетанымның материалдық көрінісі.

Сабақ барысында студенттер кесене құрылымымен, оның сәулет өнеріндегі бірегей элементтерімен, тарихи тұрғыдағы мәнімен таныса отырып, қазақ халқының мәдени мұрасын тереңірек ұғынады. Атап айтқанда, кесененің орталық күмбезі, Тайқазан, қыш кірпішпен өрілген әшекейлі өрнектер мен жазбалар – сол дәуірдің эстетикалық және рухани әлемінің көрінісі ретінде қарастырылады. Бұл элементтерді оқу арқылы студенттер ортағасырлық архитектуралық стильдердің ерекшелігін, олардың мәдени-рухани символдық мәнін түсінеді.

Студенттерге Қожа Ахмет Ясауи кесенесін таныстыруда келесі бағыттарды қамту тиімді:

• Тарихи контекст: кесененің салыну тарихы, Әмір Темір дәуіріндегі мәдени саясат, XIV ғасырдағы ислам өркениетінің дамуы;

• Сәулет ерекшеліктері: күмбез құрылымы, кірпіш қолдану тәсілі, Тайқазанның мәні мен шеберлік ерекшелігі;

• Рухани мәні: Қожа Ахмет Ясауи тұлғасының сопылық іліммен байланысы, кесене – зиярат орны ретіндегі мәдени феномен.

Бұл мәліметтер студенттердің эстетикалық талғамын, тарихи танымын және мәдени сана-сезімін дамытып, ұлттық мәдени мұраны сақтауға деген азаматтық жауапкершілікті қалыптастырады. Сонымен қатар, кесенені зерделеу – оқушылардың мәдениетаралық байланыстарды түсінуіне, Орта Азия халықтарының рухани бірлігін сезінуіне де ықпал етеді.

Педагогикалық тұрғыдан алғанда, Қожа Ахмет Ясауи кесенесін оқу процесінде қолдану студенттерге:

• тарихи-мәдени мұраның маңызын түсінуге;

• мәдени символдарды оқып, түсіндіре білуге;

• архитектуралық ескерткіштерді салыстыра отырып, өркениеттер арасындағы сабақтастықты ұғынуға мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, Қожа Ахмет Ясауи кесенесін мәдени ескерткіш ретінде зерделеу – мәдениеттану пәнінің мазмұнын байытып, студенттердің ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттырудың, сондай-ақ тарихи сана мен рухани танымды қалыптастырудың маңызды педагогикалық құралы болып табылады. Бұл тәсіл жас ұрпақты ұлттық мұраға құрметпен қарауға тәрбиелеумен қатар, оларды әлемдік мәдени мұраның бір бөлшегі ретінде сезінуге баулиды.

«Сопылық ілім және қазіргі жастар» зерттеу жобасы – студенттер Ясауи ілімін бүгінгі заманға қалай үйлестіруге болатынын зерттейді, әлеуметтік және рухани мәселелерді талқылайды, презентациялар жасайды. Бұл олардың зерттеу қабілетін дамытуға мүмкіндік береді. Осы жобалар арқылы студенттердің өздігінен білім алу, топтық жұмыс жасау, коммуникация және сыни ойлау дағдылары қалыптасады. Қожа Ахмет Ясауи дәуірінде қалыптасқан рухани және мәдени құндылықтар қазақ халқының ғасырлар бойы дамыған өмір салты мен дүниетанымының іргетасын қалады. Оның ілімдері – бұл тек діни сипаттағы уағыздар ғана емес, сонымен бірге адамгершілік, әділдік, төзімділік, білімге құштарлық сияқты жалпыадамзаттық құндылықтардың тұтастығын көрсететін рухани философия. Бұл философия қазақ халқының мәдени-рухани дамуында тұтас бір кезеңнің бастамасы болды. Сондықтан Ясауи мұрасын зерттеу барысында тарихи дәуірлер арасындағы сабақтастық, рухани құндылықтардың ұрпақтан ұрпаққа берілу процесі маңызды аспект ретінде қарастырылады.

Ясауи дәуірінің тарихи және мәдени ортасы оның шығармаларының мазмұны мен идеясын терең түсінуге негіз болады. Ортағасырлық Қазақстанның саяси, әлеуметтік, мәдени құрылымдарының ерекшеліктерін танып білу – оқушылардың рухани мұраны түсінуін нығайтады. Бұл контекст Ясауидің діни және философиялық идеяларының қоғамдық дамудағы орнын ашуға көмектеседі, сондай-ақ оның мұрасының бүгінгі мәдени ортаға әсерін айқындайды. Мысалы, Ясауидің іліміндегі адам мен қоғам арасындағы қарым-қатынастың көрінісі, әділдік пен жауапкершілік туралы ұғымдары қазіргі қоғамдағы әлеуметтік-мәдени құндылықтармен үндеседі.

Қазіргі қазақ қоғамы үшін ұлттық рухани бірлікті қалыптастыру – мемлекеттік маңызы бар стратегиялық міндеттердің бірі. Ясауи мұрасы – ұлттың рухани тамырларын бекітіп, біртұтас мәдени идентичностын нығайтуға бағытталған маңызды құрал. Оның шығармалары қазақ тілінде жазылған алғашқы рухани әдебиет үлгілері болып табылады, бұл тілдің мәдени дамуындағы маңызын арттырады. Сонымен қатар, Ясауи мұрасы арқылы ұлттың рухани құндылықтары мен тарихи-мәдени ерекшеліктері әлемдік мәдени кеңістікте танылады [4,б.56]. Осы аспектіні оқушыларға түсіндіру олардың ұлттық сана-сезімін қалыптастыруда аса маңызды.

Мәдениеттану пәні аясында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын рухани-мәдени сабақтастық тұрғысынан оқыту – оқушылардың тарихи сана-сезімін ғана қалыптастырып қоймай, олардың рухани дүниесін байыта отырып, мәдени таным көкжиегін кеңейтеді. Ясауи мұрасы арқылы студенттерге ұлттық руханияттың құндылықтары, тарихи-рухани тәжірибенің мәні мен қазіргі заманмен байланысы таныстырылады. Бұл оқыту үдерісі жас ұрпақтың өз этникалық және рухани тамырларына деген құрметін арттырып, мәдени алуандықты түсініп, өзге мәдениеттерге ашық болуына септігін тигізеді.

Қожа Ахмет Ясауи ілімін педагогикалық процесте пайдалану – студенттердің шығармашылық әлеуетін арттырып, сыни ойлау, мәдени рефлексия және диалог жүргізу дағдыларын дамытудың тиімді құралы. Әсіресе мәтіндік және символдық (бейнелі) талдау әдістерін қолдану хикметтердегі рухани тереңдікті ұғынуға, оқушылардың жеке өмірлік тәжірибесімен байланыстыра отырып пайымдауға мүмкіндік береді.

Студенттер Ясауи шығармалары негізінде рухани-адамгершілік ұстанымдарды меңгеріп, оларды қазіргі әлеуметтік-мәдени кеңістікте қолданудың жолдарын іздеуге дағдыланады. Бұл – білім берудің құндылықтық-бағдарлы моделіне толық сәйкес келетін маңызды бағыт.

Қорытындылай келе, Қожа Ахмет Ясауи мұрасын рухани-мәдени сабақтастық контексінде зерттеу мәдениеттану пәнінің мазмұнын тереңдетіп қана қоймай, оқушылардың ұлттық мәдениетін әлемдік мәдени кеңістікте бағалай білу дағдысын қалыптастырады. Бұл тәсіл ұлттық руханияттың тарихи сабақтастығын көрсетіп, рухани құндылықтардың ұрпақтан ұрпаққа берілуінің мәнін ашады. Сонымен қатар, ол қазіргі заман жастарының рухани дамуына ықпал ететін маңызды педагогикалық құрал ретінде танылады.

Арнаулы оқу орындағы студенттерге Қожа Ахмет Ясауи мұрасын мәдениеттану пәні аясында тиімді қолдану – студенттердің рухани мәдениетін дамыту, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды саналы түрде меңгеру жолындағы өзекті әрі өміршең бағыттардың бірі болып табылады. Ясауи мұрасы студенттерге тек тарихи мәліметтер беріп қана қоймай, сонымен қатар терең рухани-адамгершілік дүниетаныммен сусындататын, мәдени танымды ұштайтын, ұлт пен адамзаттың ортақ мұрасын ұғынып, бағалауға жетелейтін білім көзі ретінде маңызды.

Заман талабына сай ұлттық рухани мұраны жаңғырту мен мәдени-тарихи сананы дамыту қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Ұлы тұлға Қожа Ахмет Ясауи мұрасын оқу бағдарламаларына енгізу жастардың ұлттық санасын қалыптастыруға, рухани құндылықтарға деген құрметті арттыруға ықпал ететін маңызды қадам болып табылады. Ясауи ілімі қазақ халқының рухани негізін құраған, адамгершілік пен ізгілікті насихаттаған тарихи-мәдени бай мұра ретінде бүгінгі білім беру жүйесінде өзекті.

Қазіргі білім беру жүйесінде мәдениеттану пәні – студенттерді рухани-мәдени құндылықтармен таныстырып, олардың ұлттық сана-сезімі мен әлемдік мәдениеттерге деген көзқарасын қалыптастыратын маңызды бағыттардың бірі. Бұл пән арқылы жастар ұлттық мәдениетті тереңірек танып, тарихи санасын нығайтады, өз болмысын түсінуге жол табады. Осы орайда Қожа Ахмет Ясауи мұрасын мәдениеттану пәнінің мазмұнына енгізу – студенттерді рухани-адамгершілік тәрбиелеудің, ұлттық дүниетаным мен адамзаттық құндылықтар арасында өзара байланыстың бар екенін түсіндірудің тиімді жолы болып табылады. Ясауи ілімі – түркі сопылық ойының терең философиялық негізі мен қазақ халқының дәстүрлі рухани дүниетанымын сабақтастыра танытатын тұғырлы таным мектебі.

Американдық ғалым Уильям Э. Грэмнің «Teaching Islamic Spirituality in Modern Education» (2018) еңбегінде ислам руханиятын қазіргі білім беру жүйесіне енгізудің инновациялық әдістері қарастырылады(Грэм, 2018). Грэм рухани-адамгершілік құндылықтарды оқытуда диалогқа негізделген, сыни ойлау мен тәжірибелік әрекеттерді дамыту әдістерін ұсынады. Бұл тәсілдер Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында оқыту барысында оқушылардың хикметтерді тек пассивті түрде қабылдауын емес, олардың мазмұнын өз өмірімен байланыстыртып, жан-жақты талдап, ой түйіп, тәжірибеде қолдануына ықпал етеді.

Арнаулы оқу орындарының ерекшелігі – студенттердің жас ерекшелігі мен кәсіби бағдарын ескере отырып, тәрбие жұмыстарын бағыттау қажеттілігі. Грэмнің әдістемесінде бұл аспект ерекше қарастырылып, рухани тәрбиені тек теологиялық тұрғыдан емес, сонымен бірге жеке тұлғаның өзін-өзі тануы мен этикалық бағдарын дамыту арқылы іске асыру жолдары ұсынылады. Ясауи мұрасын оқытуда рөлдік ойындар, пікірталастар, квесттер сияқты интерактивті әдістерді қолдану арқылы оқушылардың белсенділігін арттыруға болады. Мысалы, «Нәпсімен күрес» тақырыбында рөлдік ойын ұйымдастыру, немесе «Ақиқат жолындағы таңдау» деген тақырыпта пікірталас өткізу оқушылардың рухани танымын кеңейтеді. Бұл әдістер студенттердің тек білім алуына ғана емес, сонымен бірге олардың құндылықтық бағдарларын қалыптастыруға, этикалық принциптерді түсініп, өмірде іске асыруға мүмкіндік береді.

Тәжірибелік әдістер мен мысалдар

Рөлдік ойындар мен драматизациялар: Грэмнің көзқарасы бойынша, рухани-адамгершілік білім беру оқушылардың белсенді қатысуын, өз пікірін қалыптастыруын және өмірлік тәжірибеге сүйене отырып білімді қабылдауын талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, диалогқа негізделген және тәжірибелік әрекетке бағытталған оқыту әдістері, атап айтқанда рөлдік ойындар мен драматизациялар – ең тиімді тәсілдердің бірі болып табылады.

Рөлдік ойындар мен драматизация әдістері оқушылардың тек теориялық ақпаратты қабылдауын ғана емес, оны өмірмен байланыстыра отырып, рухани және моральдық мағынаны өз бойына сіңіруіне ықпал етеді. Мысалы, «Нәпсімен күрес» немесе «Ақиқат жолындағы таңдау» тақырыптарында студенттер Қожа Ахмет Ясауи хикметтеріндегі кейіпкерлердің рөлін сомдап, ішкі рухани күресті және адамгершілік таңдауды сахналау арқылы хикметтердің терең мағынасын тәжірибеде ұғынады. Бұл әдіс оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытып қана қоймай, олардың рухани құндылықтарды түсінуін, ішкі дүниесін жетілдіруін және этикалық мәселелерді шешу дағдыларын қалыптастыруын қамтамасыз етеді.

Грэмнің тұжырымдамасына сәйкес, мұндай интерактивті әдістер оқушылардың тек білім алушы емес, белсенді зерттеуші және тәжірибеші рөлінде болуына мүмкіндік береді. Олар өз бетімен ойлануға, талқылауға, пікірталас жүргізуге және өз тәжірибелері негізінде рухани құндылықтарды өмірге енгізуге ынталанады. Бұл процесс рухани білімнің тек сырттай меңгерілуін ғана емес, оның жеке тұлғаға әсер етуін және өзіндік даму негізінде қалыптасуын қамтамасыз етеді.Сонымен қатар, Грэм рухани-адамгершілік тәрбиенің табысты өтуі үшін оқытушылар мен тәрбиешілердің де заманауи педагогикалық әдістерді меңгеруі, рухани құндылықтарды жеткізу барысында шығармашылық пен икемділікті көрсетуі маңызды екенін атап көрсетеді. Рөлдік ойындар мен драматизациялар – мұғалімге осы тұрғыда тиімді құрал бола отырып, оқушылардың белсенділігін арттырып, оларды сыни ойлауға итермелейді.

Қорыта айтқанда, Қожа Ахмет Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында рухани-адамгершілік тәрбие мақсатында рөлдік ойындар мен драматизация әдістерін қолдану – Уильям Э. Грэмнің ислам руханиятын қазіргі заманғы білім жүйесіне енгізу туралы педагогикалық тұжырымдарымен үйлесетін инновациялық тәсіл. Бұл әдістер студенттердің рухани танымын тереңдетіп, олардың өз өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруына, моральдық-этикалық дағдыларын жетілдіруіне бағытталған тиімді педагогикалық практика болып табылады.

Пікірталастар мен ашық талқылаулар: Пікірталастар мен ашық талқылаулар – заманауи педагогикада рухани-адамгершілік тәрбие берудің ең тиімді және жан-жақты әдістерінің бірі. Бұл әдістер студенттердің сыни ойлауын, коммуникативтік дағдыларын және өзіндік пікір қалыптастыру қабілетін жетілдіреді. Арнайы оқу орындарында «Ясауи жолы – хакімдік жол» сияқты тақырыптарда ашық алаңда пікірталас ұйымдастыру оқушыларға Қожа Ахмет Ясауи ілімі негізіндегі рухани-этикалық мәселелерді жан-жақты қарастыруға мүмкіндік береді.

Пікірталас барысында студенттер хикметтердегі парасатты, адамгершілік ұстанымдарын талқылап, өз ойларын қорғап, қарсы тараптың көзқарасын тыңдайды. Бұл процесс жастардың дүниетанымын кеңейтіп, түрлі көзқарастарды түсінуге және құрметтеуге үйретеді. Сонымен қатар, пікірталас – өз ойын нақты әрі дәлелді жеткізу дағдыларын дамытуға септігін тигізеді, бұл оқушылардың болашақта кәсіби және әлеуметтік салада табысты қарым-қатынас құруына негіз болады.

Пікірталастар студенттердің өзара сенім мен сыйластық атмосферасында ашық және еркін пікір алмасуына жағдай жасайды. Мұндай талқылаулар арқылы олар рухани-адамгершілік құндылықтарды тек теориялық деңгейде емес, өмірлік тәжірибе аясында ұғынуға мүмкіндік алады. Сонымен қатар, топтық талқылаулар оқушыларды жауапкершілік пен бірлікке тәрбиелейді, олардың топтық жұмыс пен көшбасшылық қасиеттерін дамытады.

Педагогикалық тұрғыдан, пікірталас әдісін қолдану оқытушыға студенттердің ойлау деңгейін, түсінігін және тәрбиелік қажеттіліктерін нақты бағалауға, сәйкесінше әдістемені бейімдеуге мүмкіндік береді. Мұндай интерактивті әдістер Уильям Э. Грэмнің ислам руханиятын оқытудағы диалогқа негізделген тәсілдерімен үндесіп, оқушылардың рухани дамуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Пікірталастар мен ашық талқылаулар – Қожа Ахмет Ясауи мұрасының тәрбиелік әлеуетін арттыруға бағытталған тиімді педагогикалық құрал. Бұл әдістер жастардың рухани танымын тереңдетіп, олардың адамгершілік ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал етеді.

Шығармашылық жобалар мен эссе жазу: Шығармашылық жобалар мен эссе жазу – студенттердің рухани-адамгершілік тәрбиесін тереңдетуге бағытталған маңызды педагогикалық құрал. Бұл әдіс оқушылардың өз ойларын жүйелі түрде жеткізуге, сыни талдау жасауға және жеке көзқарасын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Арнайы тақырыптар, мысалы, «Ясауи тағылымының заманауи жастарға әсері» немесе «Қожа Ахметтің ілімі және менің өмірім», студенттерді тек тарихи деректерді қайталауға емес, рухани мұраны қазіргі өмірмен байланыстыра ой толғауға шақырады.

Эссе жазу барысында студенттер Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі негізгі идеяларды зерттеп, олардың маңыздылығын өз тәжірибесінде немесе қоғамдағы заманауи құбылыстармен салыстырады. Бұл процесс олардың сыни ойлау қабілетін дамытып, рухани-адамгершілік құндылықтарды саналы түрде қабылдауына ықпал етеді. Сонымен қатар, шығармашылық жобалар – бейнежобалар, поэзиялық туындылар, эсхатологиялық ой-толғаулар, иллюстрациялар жасау – студенттердің ішкі дүниесін ашуға, рухани тереңдікке бойлауға мүмкіндік береді.

Бұл әдістің тағы бір артықшылығы – оқушылардың жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескеруі. Әр студент өз шығармашылығын жеке стильде көрсете алады, бұл олардың өзіндік пікірін дамытуға және рухани мұраға деген қызығушылығын арттыруға септігін тигізеді.

Интерактивті квесттер: Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың белсенділігін арттыруға бағытталған инновациялық педагогикалық әдіс. Бұл әдіс студенттердің жеке және топтық деңгейде өзара әрекеттесуін, шығармашылық ойлауын, сондай-ақ рухани-адамгершілік құндылықтарды терең меңгеруін қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи мұрасына негізделген «Рухани ұстаз» немесе «Хакімнің ізімен» атты интеллектуалды квесттер студенттерге хикметтер мен ілімнің негізгі идеяларын тәжірибеде қолдануға мүмкіндік береді. Квесттердің мазмұны көпқырлы және деңгейлі тапсырмалардан құралған: тарихи деректерді жинау, хикметтерді талдау, этикалық мәселелер бойынша пікірталастар өткізу және нақты жағдайларға байланысты шешім қабылдау. Мұндай тапсырмалар студенттердің зерттеу дағдыларын, сыни ойлау қабілетін және ақпаратты жүйелі өңдеу қабілетін дамытады. Сонымен қатар, квест барысында студенттер топтық жұмысты үйренеді, бұл олардың коммуникативтік және көшбасшылық қасиеттерін жетілдіреді.Ойын формасындағы квесттердің тағы бір артықшылығы – студенттердің мотивациясын арттыруда. Қызықты, динамикалық және интерактивті оқыту форматы жасөспірімдердің назарын ұстап тұрып, оқу процесін эмоционалды жағынан байытады. Бұл әдіс арқылы рухани-адамгершілік құндылықтар терең, әрі есте қалатындай түрде қабылданады. Нәтижесінде, интерактивті квесттер арнаулы оқу орындарында рухани тәрбиені жандандырып, Қожа Ахмет Ясауи мұрасын қазіргі заманға лайықтап, жастардың санасына сіңірудің тиімді жолы болып табылады. Мұндай әдістер арқылы студенттер рухани ілімді тек теориялық тұрғыда ғана емес, өмірлік тәжірибеде де қолдана алатын қабілетке ие болады.

Мультимедиялық ресурстарды пайдалану: Мультимедиялық ресурстарды пайдалану — қазіргі заманғы білім беру процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді әдістерінің бірі. Қожа Ахмет Ясауи туралы деректі фильмдер мен анимациялық бейнелер көрсету оқушыларға тарихи тұлғаның өмірі мен шығармашылығын көрнекі түрде таныстырып, оның рухани мұрасына деген қызығушылықты оятады. Бұл тәсіл ақпаратты есте сақтауды жеңілдетіп, оқушылардың бейне арқылы тереңірек түсінуіне мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, QR-кодтар арқылы интерактивті хикметтер жинағына қол жеткізу технологияның заманауи мүмкіндіктерін пайдалана отырып, оқу процесін жандандырады. Оқушылар смартфон немесе планшет арқылы мәтіндерге тез қол жеткізіп, оларды талдау мен зерттеуге жұмылдырылады. Бұл әдіс әсіресе Z буынына жататын жастар үшін ыңғайлы және тартымды. Padlet немесе Google Jamboard сияқты виртуалды платформаларда хикметтер мазмұнын талқылау арқылы студенттер өз ойларын ортаға салып, пікір алмасады. Мұндай интерактивті кеңістіктер оқушылардың ынтымақтастығын арттырып, топтық жұмыс дағдыларын жетілдіреді. Сонымен бірге, виртуалды тақталарда ұсынылған материалдарға мультимедиялық элементтерді (суреттер, аудио, видео) қосу ақпаратты қабылдауды әрі қарай жеңілдетеді және сабақтың әсерлілігін арттырады [5]. Осылайша, мультимедиялық ресурстарды пайдалану Қожа Ахмет Ясауи мұрасын оқытуда көрнекілік пен интерактивтілікті қамтамасыз етіп, жастардың рухани танымын кеңейтуге зор ықпал етеді. Бұл әдістер білім беру мазмұнын заманауи талаптарға сай етіп жаңартады әрі студенттердің білім алуына мотивация береді.

Грэмнің педагогикалық тұжырымдарына сәйкес, осы әдістерді арнаулы оқу орындарындағы рухани-адамгершілік тәрбиені тиімді ұйымдастыруға жағдай жасап, студенттердің өз тәжірибесіне сүйене отырып, Ясауи мұрасын терең түсінуіне мүмкіндік береді деген қорытындыға келдім.Сонымен қатар, бұл тәсілдер студенттердің сыни ойлауын, өзара әрекеттесу дағдыларын және рухани құндылықтарды өмірлік деңгейде игеру қабілетін дамытуға бағытталған.

Қазіргі заманғы педагогикалық тәжірибе Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында оқытуда заманауи технологияларды пайдалану арқылы да байытуға шақырады. Мысалы, білім беру платформалары мен мобильді қосымшалар арқылы интерактивті оқыту материалдарын жасау, онлайн-дискуссиялар ұйымдастыру арқылы студенттердің қатысуын арттыруға болады. Сонымен бірге, виртуалды экскурсиялар, онлайн-семинарлар мен вебинарлар да рухани мұрамен таныстырудың тиімді жолдары болып табылады. Уильям Э. Грэмнің әдістемелері мен Қожа Ахмет Ясауи мұрасын үйлестіру арқылы арнаулы оқу орындарындағы тәрбиелік іс-шаралардың мазмұны байып, студенттердің рухани-адамгершілік тәрбиесі сапалы түрде жүзеге асырылмақ. Бұл әдістемелік негіз білім беру сапасын арттыруға, жас ұрпақтың рухани құндылықтарын нығайтуға және Қазақстанның мәдени-тарихи мұрасын сақтау мен дамытуға зор үлес қосады.

Сонымен қатар, Грэмнің тұжырымдарына сәйкес, арнаулы оқу орындарында Ясауи мұрасын оқытуда оқушылардың өзіндік тәжірибесін ескеру, олардың ішкі рухани дамуын қолдау маңызды. Бұл бағытта тәрбие сағаттары мен ашық сабақтарды ұйымдастыру, шығармашылық жобалар мен эссе жазу арқылы Ясауи ілімінің мәнін терең түсінуге жағдай жасалады. Мысалы, «Қожа Ахмет Ясауи мұрасы және менің өмірім» атты эссе жазу студенттердің рухани тәжірибесін қалыптастыруға септігін тигізеді. Уильям Э. Грэмнің педагогикалық әдістемелері мен Қожа Ахмет Ясауи мұрасын үйлестіру арқылы арнаулы оқу орындарындағы тәрбиелік іс-шаралардың мазмұны байып, студенттердің рухани-адамгершілік тәрбиесі сапалы түрде жүзеге асырылмақ.

Қожа Ахмет Ясауи мұрасын мектептегі және жоғары оқу орындарындағы тәрбиелік іс-шараларда қолдану – жас ұрпақтың рухани-адамгершілік дамуында маңызды құралдардың бірі болып табылады. Ясауи ілімінің негізі – адамның өзін-өзі тануы, ішкі жан дүниесін тазарту, мейірім мен сабыр секілді қасиеттерді бойға сіңіру. Осы құндылықтарды оқу-тәрбие процесіне енгізу, әсіресе тәрбие сағаттары мен ашық сабақтар арқылы жүзеге асыру – тәрбиенің тиімділігін арттырады.

Тәрбие сағаттарын ұйымдастыру барысында Ясауидің «Диуани хикмет» еңбегіндегі тағылымдық мазмұндағы өлеңдер мен нақыл сөздерді пайдалану оқушылардың рухани әлемін байытуға септігін тигізеді. Бұл мақсатта «Мейірімділік – адамгершіліктің бастауы», «Сабыр мен тәубенің мәні», «Ақиқат жолындағы ғұмыр», «Жан тазалығы – иман айнасы» сияқты тақырыптарда іс-шаралар ұйымдастыру ұсынылады.

Рухани құндылықтарды өмірмен байланыстыру

Тәрбие іс-шараларының нәтижелі болуы үшін Ясауи мұрасын заманауи өмір мәселелерімен байланыстыру қажет. Мысалы, жастар арасында этика, адалдық, жауапкершілік сияқты құндылықтарды қалыптастыруда Ясауи хикметтеріндегі қағидаларды үлгі ретінде көрсету тиімді. Бұл бағыттағы жұмыстарда пікірталастар, тренингтер және топтық жұмыстар ұйымдастыру арқылы жастардың өз бетімен ойлауына, рухани-адамгершілік мәселелерді талқылауына жағдай жасалады.Қожа Ахмет Ясауи мұрасын тәрбиелік іс-шараларда тиімді пайдалану үшін оның рухани-адамгершілік қағидаларын қазіргі заман талабына сәйкестендіру маңызды. Ясауи хикметтеріндегі тақуалық, әділеттілік, сабырлық, мейірімділік секілді қасиеттер жастардың күнделікті өміріндегі мінез-құлық нормаларына айналуы тиіс. Тәрбие сағаттарында, тренингтер мен дөңгелек үстелдерде Ясауи іліміндегі құндылықтар мен заманауи өмірдің этикалық мәселелері байланыстырылады. Бұл жастарды жеке жауапкершілік пен қоғам алдындағы борышын түсінуге, рухани даму мен адамгершілік бағытында өзін жетілдіруге ынталандырады. Пікірталастар мен рөлдік ойындар арқылы жастар өз тәжірибелері мен ұжымдағы қарым-қатынастарын Ясауи ілімімен салыстырып, рухани-адамгершілік дағдыларын жетілдіреді.

Бұл әдіс жастардың рухани құндылықтарды тек теориялық тұрғыда емес, нақты өмір жағдайларында қолдана білуіне ықпал етеді. Сонымен қатар, қазіргі заман проблемаларына байланысты шығармашылық жобалар мен зерттеулер жүргізу арқылы Ясауи мұрасын қазіргі қоғам өмірімен байланыстыру тәрбиелік жұмыстың тиімділігін арттырады.

Арнаулы оқу орындарында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын тәрбиелік іс-шаралар аясында қолданудың маңызды аспектісі — рухани құндылықтарды қазіргі өмірмен байланыстырып, оларды практикалық тұрғыда ұғындыру болып табылады. Ясауи іліміндегі адамгершілік, әділдік, сабырлылық, төзімділік сияқты негізі құндылықтарды тек теориялық деңгейде ғана емес, жастардың күнделікті өмірінде нақты іс-әрекеттер арқылы жүзеге асыруға үйрету қажет [6]. Практикалық қолдану әдістерінің бірі ретінде тренингтер мен семинарлар ұйымдастыру тиімді. Мұнда студенттер Ясауи ілімінің негізгі принциптерін талқылап, оларды қазіргі заманның әлеуметтік және моральдық проблемаларына қатысты қалай қолдануға болатынын зерттейді. Бұл әдіс жастардың өзіндік ойлауын дамытып, рухани ізденістерін тереңдетуге септігін тигізеді. Сонымен қатар, рөлдік ойындар мен топтық пікірталастар арқылы рухани құндылықтарды өмірдегі түрлі жағдайларға байланысты бейімдеу дағдылары қалыптасады.

Жастарың қоғамға деген жауапкершілігін арттыру мақсатында қайырымдылық акциялары, қоғамдық жобалар мен волонтерлік қозғалыстарға тарту маңызды. Бұл жұмыстар арқылы жастар Ясауи мұрасындағы мейірімділік пен жанашырлық қағидаларын іс жүзінде тәжірибелейді, яғни рухани құндылықтарды нақты іс-әрекеттермен байланыстырады. Мұндай тәжірибе олардың адамгершілік қасиеттерін нығайтып, қоғамдық белсенділігін арттырады. Сондай-ақ, шығармашылық жобалар ұйымдастыру – Ясауи мұрасын практикалық қолданудың тағы бір тиімді жолы. Мысалы, «Рухани мұра» атты көрме, әдеби кештер, эссе жазу, бейнебаян түсіру секілді іс-шаралар жастардың рухани тәрбиесіне өз үлесін қосады. Бұл тәсіл студенттердің рухани құндылықтарды сезініп, оларды саналы түрде қабылдауына, сонымен қатар өз ойлары мен пікірлерін шығармашылық формада білдіруге мүмкіндік береді. Осылайша, рухани құндылықтарды өмірмен байланыстыру арқылы Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарында қолдану жастарды өз-өзіне сенімді, азаматтық позициясы қалыптасқан тұлға ретінде тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. Бұл білім беру жүйесіндегі рухани-адамгершілік бағыттағы жұмыстың тиімділігін арттырып, ұлттың рухани дамуына үлес қосады.

Қожа Ахмет Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарындағы тәрбиелік іс-шараларда қолдану – жастардың рухани-адамгершілік қасиеттерін дамытуға бағытталған маңызды педагогикалық құрал болып табылады. Ясауи ілімі тек діни білім емес, сонымен бірге адамның жан дүниесін байытып, оның мінез-құлқын қалыптастыруға әсер ететін терең философиялық негіз. Арнаулы оқу орындарында тәрбие сағаттары, шығармашылық жобалар, сахналық қойылымдар, интерактивті әдістер және цифрлық платформалар арқылы Ясауи мұрасын меңгерту жастардың санасына терең сіңіп, оларды ізгілік, әділдік, сабырлылық сияқты құндылықтарға баулуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Ясауи мұрасын тарихи-мәдени сабақтастықпен ұштастыру арқылы студенттер ұлттық рухани тарихын терең түсініп, өз тамырларына деген құрмет сезімін арттырады. Бұл білім мен тәрбиені заманауи педагогикалық технологиялармен үйлестіре отырып жүзеге асыру жастардың тұлғалық дамуы мен қоғамға жауапты азамат болып өсуіне септігін тигізеді.

Қожа Ахмет Ясауи мұрасы – жастардың рухани-адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда мол әлеуетке ие, тарихи-рухани құндылықтар жүйесінің негізі болып табылады. Арнаулы оқу орындарында жүргізілетін тәрбиелік іс-шараларда бұл мұраны мақсатты және әдістемелік тұрғыдан тиімді пайдалану студенттердің дүниетанымын кеңейтіп, ұлттық рухани сана мен тұлғалық кемелденуге ықпал етеді.

Зерттеу нәтижесінде Ясауи мұрасын тәрбие процесіне интеграциялаудың бірқатар инновациялық педагогикалық әдістері айқындалды:

• Интерактивті әдістер (рөлдік ойындар, драматизациялар, пікірталастар, квесттер) – студенттердің оқу үдерісіне белсенді қатысуын қамтамасыз етіп, хикметтерді өмірлік тәжірибемен ұштастыруға мүмкіндік береді;

• Шығармашылық тапсырмалар (эссе, зерттеу жобалары, әдеби көрмелер) – жастардың рухани ізденісін тереңдетіп, тұлғалық рефлексиясы мен өзіндік танымын дамытады;

• Цифрлық және мультимедиялық ресурстар – білім беру процесін технологиялық тұрғыда жандандырып, рухани мұраны визуалды әрі тартымды түрде меңгеруге жол ашады;

• Гуманистік және диалогтік тәсілдер – студенттердің ішкі жан дүниесін ұғынуына, моральдық-этикалық бағдарын айқындауына септігін тигізеді.

Аталған әдістер Уильям Э. Грэм секілді заманауи ғалымдардың педагогикалық тұжырымдарымен үндесіп, ислам руханияты мен білім беру жүйесінің өзара ықпалдасуының тиімді үлгісін ұсынады. Ясауи хикметтері арқылы студенттердің бойында имандылық, сабырлық, әділеттілік, жауапкершілік секілді базалық рухани-адамгершілік құндылықтар қалыптасады.

Қожа Ахмет Ясауи мұрасын арнаулы оқу орындарындағы тәрбиелік іс-шараларда жүйелі қолдану – ұлттық рухани мұра мен қазіргі білім беру үдерісінің үйлесімді бірлігін қамтамасыз ететін, жастардың рухани дамуы мен әлеуметтік жауапкершілігін арттыруға бағытталған пәрменді педагогикалық тәсіл болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әлімжанов Б. Қожа Ахмет Ясауи хикметтеріндегі символика мәселелері // Философия және мәдениет. – 2020. – №1(15). – Б. 75–82.

2. Бекмұхамедов Т. Қазақ рухани мәдениетінің сабақтастығы. – Нұр-Сұлтан : Лит, 2017. – 128 б.

3. Досымбекова Г. Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің тарихи маңызы // Оңтүстік Қазақстанның тарихи-мәдени мұралары. – Шымкент, 2019. – Б. 60–70.

4. Ермекова А. Ұлттық руханият және Ясауи мұрасы. – Алматы : Жазушы, 2018. – 144 б.

5. Нұрмағанбетова А. Виртуалды платформаларды білім беру үдерісінде қолдану // Білім және инновация. – 2021. – №3(12). – Б. 45–53.

6. Қасымбек Ә.Ж. Қожа Ахмет Ясауи ілімі негізіндегі тәрбие технологиялары // Педагогика және инновация. – 2019. – №5(4). – Б. 23–29.