1

1б

«Мониторинг» термині ғылымға енгізілген жыл (конференциясы)

1972 ж, Стокгольм

2

Бақылау, болжау және қорғау мақсатында қоршаған ортаның жай-күйіне байқау жасау

Мониторинг

3

Мониторинг деңгейлері

Ғаламдық, аймақтық, жергілікті

4

1974 ж. мониторинг жөніндегі алғашқы үкіметаралық кеңес өткен жер

Кения астанасы Найроби

5

Атмосфера, озон қабаты, көміртек диоксиді, гидросфера, өсімдік және жануарлар дүниесі бақыланатын мониторинг деңгейі

ғаламдық

6

Географиялық мониторигтің аймақтық деңгейінде бақыланатын нысандар

Гео-, агрожүйелер, орман жолақтары, рекреациялық жүйелер, өсімдік пен жануарлардың жойылып бара жатқан түрлері (геоэкологиялық немесе табиғи-шаруашылық жағдайлар)

7

Табиғи ортаның санитарлық-эпидемиологиялық және биоэкологиялық жағдайлары бақыланатын мониторинг деңгейі

жергілікті

8

Географияда әуе-ғарыштық әдістер пайдаланыла бастаған уақыт

ХХ ғасыр 60-жылдары

9

Ғарыштық түсірілімдердің әуе түсірілімдерден басты айырмашылығы

Шолу сипатында үлкен аумақтардағы құбылыстардың таралуын қамту

10

Жер беті ұшақтар, зымырандар, жасанды серіктердің Жер бетін суретке түсіру биіктіктері

10-20 км, 80-250 км, 200-1500 км

11

Қазақстандағы аса ірі мониторинг желісі қызмет жасайтын мекеме

«Қазгидромет»

12

Қоршаған ортадағы өзгерістердегі кейбір өсімдік пен жануар түрінің таралуы арқылы анықтайтын әдіс (табиғи ортаның сапасын ондағы тіршілік дүниесінің жай-күйіне қарап анықтау)

Биоиндикация әдісі

13

Ғарыштық түсірілімдерді бажайлау негізінде талдау әдісі (қазіргі заманғы карталар ғарыштық түсірілімдер негізінде жасалатын әдіс)

Дешифровка

14

Зерттеу нысандардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары, кеңістіктік әркелкілігі анықталып, зерттелетін әдістері

Салыстыру

15

Салыстыру әдісін география ғылымында алғаш рет ХІХ ғасырда қолданған ғалым

А.Гумбольдт

16

Салыстыру әдістері арқылы Жер шары қабықтарының заңдылықтарын зерттеп, физикалық географияның негізін қалаған ғалым

А.Гумбольдт

17

Салыстыру әдістерін қолданған ғалымдар

А.Гумбольдт, К.Риттер

18

«Табиғат пен адам тарихына қатысты жер тану» немесе «Жалпы салыстырмалы география», «Салыстырмалы жертану туралы идеялар» еңбектерінің авторы

К.Риттер

19

Салыстыру әдістерінің бірі

Баламалау әдісі

20

Жер шарын тірі ағзаға теңеген ежелгі грек оқымыстысы

Платон

21

Қазіргі кезде ғалымдар Азия экономикасын адамға теңейді: Азияның басы, аяқтары, қолдары, жүрегі деп аталатын елдері

Жапония – басы, Қытай мен Үндістан – аяқтары, жаңа индустриялық елдер – қолдары, мұнай экспорттайтын елдер – жүрегі

22

Бір немесе бірнеше нысанның белгілері мен көрсеткіштерін әртүрлі уақыт кезеңдері бойынша салыстыру

Диахронды салыстыру

23

Біртекті нысандардың белгілері мен көрсеткіштерін бір уақыт кезеңінде салыстыру

Синхронды салыстыру

24

Басқа ғылым саласында жақсы зерттелген нәрсемен салыстыру негізінде балама табу арқылы зерттеу

Баламалау әдісі

25

География ғылымдарына математикалық зерттеу әдістері қарқынды ене бастаған уақыт

ХХ ғасырдың екінші жартысы

26

Деректерді талдау үшін қолданылатын математикалық және статистикалық әдістердің жиынтығы

Сандық әдістер

27

Уақыт мерзімі бойынша ретке келтірілген сандық көрсеткіштер жиынтығы (зерттелетін құбылыс пен нысанның жай-күйі мен өзгерістерін сипаттау үшін)

Мерзімдік қатар

28

Қоршаған ортаның қазіргі жағдайына кешенді баға беру және оның табиғи факторлар мен адам әрекеті нәтижесінде өзгеру жағдайлары туралы ғылыми негізделген болжам жасау

Географиялық сараптама

29

Географиялық сараптама сипатына байланысты бөлінуі

Экологиялық-географиялық, экономикалық-географиялық

30

Зерттеу нысаны аса күрделі және баға берудің ғылыми әдістері тиімсіз болған жағдайда жүргізілетін әдістер

Сараптамалық әдістер

31

Сараптаманың топтарға бөлінуі

Жеке, топтық

32

Топтық сараптаманың ең кең тараған түрі

Делфи әдісі

33

Белгілі бір оқиғаның ықтималдығын анықтау және бағалау үшін қолданатын әдіс

Делфи әдісі

34

1964 жылы америкалық зерттеу орталығы «РЭНД» корпорациясында негізделген әдіс

Делфи әдісі

35

Делфи әдісінің ерекшеліктері

Көп деңгейлілігі, жасырындылығы, сырттай жүргізуге болатындығы, салыстырмалы түрде әділдігі

36

Ұжымдық идеялардың генерациясы (жинақталуы) арқылы жүзеге асыралатын әдіс

Миға шабуыл әдісі

37

Аудандастырудың ғылыми негіздері қалыптасқан уақыт

XVIII ғасырдың соңы мен ХІХ ғасырдың басы

38

Аумақты географиялық жағдайларының біртектілігі бойынша кеңістікте жіктеу әдісі

Географиялық аудандастыру әдісі

39

Физикалық географияда табиғи жүйелерді аудандастырудың негізгі әдістері

Жетекші фактор әдісі, беттестіру әдісі

40

Аудандастыруда ірі аймақтарды жіктеуде қолданылатын әдіс

Жетекші фактор әдісі

41

Ірі және кішігірім аудандастыру бірліктерін жіктеуде қолданылатын әдіс

Беттестіру әдісі

42

2б

Картамен жұмыс жасаудағы негізгі әдістердің бірі

Картометриялық әдістер

43

Ұзындықты өлшеу барысында қолданылатын картометриялық құралдар

Сызғыш, циркуль

44

Карта бетіндегі ирек сызықтарды өлшеуге арналған құрал (карта, план және сызба бетіндегі ирек, иілген сызықтар бойымен қашықтықты анықтайтын құрал)

Курвиметр

45

Теңіздер мен көлдердің жағалық сызығын, шегара ұзындығын есептеу үшін пайдаланылатын құрал

Курвиметр

46

Курвиметр сөзінің мағынасы

Латынша «иілу»

47

Екі жағында екі циферблаты бар, оның біреуі ролик көмегімен жүріп өткен жолды көрсетсе, екіншісі карта масштабы бойынша жергілікті жер бойынша жүріп өткен жолдың қашықтығын көрсететін құрал

Курвиметр

48

Аудан өлшемін алу үшін қолданылатын құрал

Планиметр

49

Карта бойынша аудан өлшемін алудың кең қолданылатын , ең қарапайым әдісі

Палетка әдісі

50

Аудан өлшемінің формуласы

S=a²n

51

Түрлі деңгейдегі бағдарламалар мен техникалық құралдар көмегімен қолданыстағы шартты белгілер жүйесін тиімді пайдалану және осы кезге дейін жинақталған ақпараттарды жетілдіру арқылы жасалатын сандық карта

Электронлық карта

52

Математикалық формулалармен сипатталып, түрлі геометриялық бейнелер, яғни нүкте, сызық және көпбұрыштар көмегімен салынатын бейнелер жиынтығы

Векторлық бейнелер

53

Түрлі түсті жекелеген нүктелердің (пиксельдердің) жиынтығынан тұратын бейнелер

Растрлық бейнелер

54

Мультимедиялық және графикалық өнімдерді жасап шығару үшін жиі қолданылатын бейнелер

Растрлық бейнелер

55

Қозғалмалы карта-кадрлардың белгілі бір ретпен айналысқа түсіп, түрлі құбылыстардың ерекше қозғалыстарын сезіне алуға мүмкіндік беретін картографиялық әдістің бірі

Картографиялық анимация

56

Картография мен географияның теориясы және әдістерінің көмегімен қолданбалы математика, информатика және компьютерлік техника мүмкіндіктерінің өзара байланысуы нәтижесінде қалыптасып жатқан жаңа ғылым саласы

Геоинформатика

57

Қазақстан Республикасы экономиканы цифрлық форматқа көшіру мақсатында қабылдаған мемлекеттік бағдарламасы

«Цифрлық Қазақстан»

58

Қазақстан экономиканы цифрлық форматқа көшіру деңгейі бойынша (80 елдің ішінде)

50-орын

59

Географиялық мәліметтер мен нысандарды тиімді жағдайда енгізу, сақтау, өңдеу, талдау, жаңарту және визуализация жасауды ұйымдастыратын бағдарламалар мен аппараттардың жиынтығы

ГАЖ

60

«Геоинформатика» термині үш сөздерінің жиынтығы

География, информатика, автоматика

61

ГАЖ саласындағы ең үлкен сұранысқа ие болған бағдарлама

Microsoft Excel

62

Microsoft Excel бағдарламасын ойлап тапқан

Даниэль Бриклин, Боб Френкстон

63

Д.Бриклин мен Б.Френкстон үй тапсырмасын тез орындауға көмектесетін және уақытты үнемдейтін әдіс ойлап табуды мақсат етіп, тарихта бірінші рет электронды кесте бағдарламасын жасады, оны ... деп атады

VisiCalc

64

Алғаш рет электрондық кесте жасай алатын Multiplan процессоры шыққан жыл

1982 ж.

65

Қазіргі Excel-дің алғашқы нұсқасы шыққан жыл

1985 ж.

66

Бірінші Windows қай жылы АҚШ-та қолданысқа берілді?

1987 ж.

67

Кестелік құрылымды құжаттармен жұмыс істеуге арналған кең таралған құралдардың бірі

Microsoft Excel бағдарламасы

68

Латынның түсіндіру, баяндау, мәлімет деген мағынаны білдіретін сөз

Ақпарат

69

Абсолюттік статистикалық мәліметтерді әкімшілік бөліну бірліктері бойынша картограмма түрінде көрсететін әдіс

Картодиаграмма

70

Географиялық картада салыстырмалы статистикалық көрсеткіштердің нүкте және түс қанықтығы бір-бірінен ажыратылатын бояумен берілетін әдіс

Картограмма

71

Картограммалар сызбалар бойынша бөлінуі

Фон құраушы, нүктелік

72

Картограммадағы штрих немесе бояу түсінің қоюлануы бір бірліктері бойынша көрсеткіш деңгейі бейнеленетін картограмма

Фон құраушы

73

Кез келген құбылыс немесе нысанның көрсеткіш деңгейі нүктемен бейнеленетін картограмма

Нүктелік

74

Визуализациялау үшін қолданылатын әдістер

2Д және 3Д өлшемді бедерлі карталар, цифрлық анимация, көлемді бейнелер, диаграммалар

75

Карта бетіндегі статистикалық мәліметтерді визуализациялау көмегімен берудің ең маңызды әдістері

Картограмма, картодиаграмма

1

3б

Адамзат қоғамы өзінің өмір сүруіне қажетті әлемдегі бүкіл материалдық-энергетикалық, ақпараттық және әртүрлі табиғат байлықтары мен табиғат құбылыстарының жиынтығын өз қажетіне қолдану мүмкіншілігі (түрлі табиғат ресурстары мен табиғат жағдайларын пайдалану, сондай-ақ қоғамның материалдық және мәдени қажетін қанағаттандыруға бағытталған қоғамдық-өндірістік іс-әрекеттерінің күрделі жиынтығы)

Табиғатты пайдалану

2

Қоршаған ортадағы ластанудың шығу тегі бойынша жіктелуі

Табиғи, антропогендік

3

Қоршаған ортаны ластаушылардың нысандары

Су, атмосфера, топырақ, ландшафт

4

Қоршаған ортаны ластаушылардың ауқымы бойынша жіктелуі

Локальді (жергілікті), рационалды, шегаралас аумақтар, ғаламдық

5

Қоршаған ортаны ластаушылардың ластану түрлері

Химиялық, биологиялық, физикалық

6

Ластанудың созылу уақыттары бойынша жіктелуі

Уақытша, тұрақты

7

Қазіргі кезде әрбір Жер шары тұрғынына орташа есеппен жыртылатын жер тиесілі

0,2 га

1

1б

«Мониторинг» термині ғылымға енгізілген жыл (конференциясы)

1972 ж, Стокгольм

2

Бақылау, болжау және қорғау мақсатында қоршаған ортаның жай-күйіне байқау жасау

Мониторинг

3

Мониторинг деңгейлері

Ғаламдық, аймақтық, жергілікті

4

1974 ж. мониторинг жөніндегі алғашқы үкіметаралық кеңес өткен жер

Кения астанасы Найроби

5

Атмосфера, озон қабаты, көміртек диоксиді, гидросфера, өсімдік және жануарлар дүниесі бақыланатын мониторинг деңгейі

ғаламдық

6

Географиялық мониторигтің аймақтық деңгейінде бақыланатын нысандар

Гео-, агрожүйелер, орман жолақтары, рекреациялық жүйелер, өсімдік пен жануарлардың жойылып бара жатқан түрлері (геоэкологиялық немесе табиғи-шаруашылық жағдайлар)

7

Табиғи ортаның санитарлық-эпидемиологиялық және биоэкологиялық жағдайлары бақыланатын мониторинг деңгейі

жергілікті

8

Географияда әуе-ғарыштық әдістер пайдаланыла бастаған уақыт

ХХ ғасыр 60-жылдары

9

Ғарыштық түсірілімдердің әуе түсірілімдерден басты айырмашылығы

Шолу сипатында үлкен аумақтардағы құбылыстардың таралуын қамту

10

Жер беті ұшақтар, зымырандар, жасанды серіктердің Жер бетін суретке түсіру биіктіктері

10-20 км, 80-250 км, 200-1500 км

11

Қазақстандағы аса ірі мониторинг желісі қызмет жасайтын мекеме

«Қазгидромет»

12

Қоршаған ортадағы өзгерістердегі кейбір өсімдік пен жануар түрінің таралуы арқылы анықтайтын әдіс (табиғи ортаның сапасын ондағы тіршілік дүниесінің жай-күйіне қарап анықтау)

Биоиндикация әдісі

13

Ғарыштық түсірілімдерді бажайлау негізінде талдау әдісі (қазіргі заманғы карталар ғарыштық түсірілімдер негізінде жасалатын әдіс)

Дешифровка

14

Зерттеу нысандардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары, кеңістіктік әркелкілігі анықталып, зерттелетін әдістері

Салыстыру

15

Салыстыру әдісін география ғылымында алғаш рет ХІХ ғасырда қолданған ғалым

А.Гумбольдт

16

Салыстыру әдістері арқылы Жер шары қабықтарының заңдылықтарын зерттеп, физикалық географияның негізін қалаған ғалым

А.Гумбольдт

17

Салыстыру әдістерін қолданған ғалымдар

А.Гумбольдт, К.Риттер

18

«Табиғат пен адам тарихына қатысты жер тану» немесе «Жалпы салыстырмалы география», «Салыстырмалы жертану туралы идеялар» еңбектерінің авторы

К.Риттер

19

Салыстыру әдістерінің бірі

Баламалау әдісі

20

Жер шарын тірі ағзаға теңеген ежелгі грек оқымыстысы

Платон

21

Қазіргі кезде ғалымдар Азия экономикасын адамға теңейді: Азияның басы, аяқтары, қолдары, жүрегі деп аталатын елдері

Жапония – басы, Қытай мен Үндістан – аяқтары, жаңа индустриялық елдер – қолдары, мұнай экспорттайтын елдер – жүрегі

22

Бір немесе бірнеше нысанның белгілері мен көрсеткіштерін әртүрлі уақыт кезеңдері бойынша салыстыру

Диахронды салыстыру

23

Біртекті нысандардың белгілері мен көрсеткіштерін бір уақыт кезеңінде салыстыру

Синхронды салыстыру

24

Басқа ғылым саласында жақсы зерттелген нәрсемен салыстыру негізінде балама табу арқылы зерттеу

Баламалау әдісі

25

География ғылымдарына математикалық зерттеу әдістері қарқынды ене бастаған уақыт

ХХ ғасырдың екінші жартысы

26

Деректерді талдау үшін қолданылатын математикалық және статистикалық әдістердің жиынтығы

Сандық әдістер

27

Уақыт мерзімі бойынша ретке келтірілген сандық көрсеткіштер жиынтығы (зерттелетін құбылыс пен нысанның жай-күйі мен өзгерістерін сипаттау үшін)

Мерзімдік қатар

28

Қоршаған ортаның қазіргі жағдайына кешенді баға беру және оның табиғи факторлар мен адам әрекеті нәтижесінде өзгеру жағдайлары туралы ғылыми негізделген болжам жасау

Географиялық сараптама

29

Географиялық сараптама сипатына байланысты бөлінуі

Экологиялық-географиялық, экономикалық-географиялық

30

Зерттеу нысаны аса күрделі және баға берудің ғылыми әдістері тиімсіз болған жағдайда жүргізілетін әдістер

Сараптамалық әдістер

31

Сараптаманың топтарға бөлінуі

Жеке, топтық

32

Топтық сараптаманың ең кең тараған түрі

Делфи әдісі

33

Белгілі бір оқиғаның ықтималдығын анықтау және бағалау үшін қолданатын әдіс

Делфи әдісі

34

1964 жылы америкалық зерттеу орталығы «РЭНД» корпорациясында негізделген әдіс

Делфи әдісі

35

Делфи әдісінің ерекшеліктері

Көп деңгейлілігі, жасырындылығы, сырттай жүргізуге болатындығы, салыстырмалы түрде әділдігі

36

Ұжымдық идеялардың генерациясы (жинақталуы) арқылы жүзеге асыралатын әдіс

Миға шабуыл әдісі

37

Аудандастырудың ғылыми негіздері қалыптасқан уақыт

XVIII ғасырдың соңы мен ХІХ ғасырдың басы

38

Аумақты географиялық жағдайларының біртектілігі бойынша кеңістікте жіктеу әдісі

Географиялық аудандастыру әдісі

39

Физикалық географияда табиғи жүйелерді аудандастырудың негізгі әдістері

Жетекші фактор әдісі, беттестіру әдісі

40

Аудандастыруда ірі аймақтарды жіктеуде қолданылатын әдіс

Жетекші фактор әдісі

41

Ірі және кішігірім аудандастыру бірліктерін жіктеуде қолданылатын әдіс

Беттестіру әдісі

42

2б

Картамен жұмыс жасаудағы негізгі әдістердің бірі

Картометриялық әдістер

43

Ұзындықты өлшеу барысында қолданылатын картометриялық құралдар

Сызғыш, циркуль

44

Карта бетіндегі ирек сызықтарды өлшеуге арналған құрал (карта, план және сызба бетіндегі ирек, иілген сызықтар бойымен қашықтықты анықтайтын құрал)

Курвиметр

45

Теңіздер мен көлдердің жағалық сызығын, шегара ұзындығын есептеу үшін пайдаланылатын құрал

Курвиметр

46

Курвиметр сөзінің мағынасы

Латынша «иілу»

47

Екі жағында екі циферблаты бар, оның біреуі ролик көмегімен жүріп өткен жолды көрсетсе, екіншісі карта масштабы бойынша жергілікті жер бойынша жүріп өткен жолдың қашықтығын көрсететін құрал

Курвиметр

48

Аудан өлшемін алу үшін қолданылатын құрал

Планиметр

49

Карта бойынша аудан өлшемін алудың кең қолданылатын , ең қарапайым әдісі

Палетка әдісі

50

Аудан өлшемінің формуласы

S=a²n

51

Түрлі деңгейдегі бағдарламалар мен техникалық құралдар көмегімен қолданыстағы шартты белгілер жүйесін тиімді пайдалану және осы кезге дейін жинақталған ақпараттарды жетілдіру арқылы жасалатын сандық карта

Электронлық карта

52

Математикалық формулалармен сипатталып, түрлі геометриялық бейнелер, яғни нүкте, сызық және көпбұрыштар көмегімен салынатын бейнелер жиынтығы

Векторлық бейнелер

53

Түрлі түсті жекелеген нүктелердің (пиксельдердің) жиынтығынан тұратын бейнелер

Растрлық бейнелер

54

Мультимедиялық және графикалық өнімдерді жасап шығару үшін жиі қолданылатын бейнелер

Растрлық бейнелер

55

Қозғалмалы карта-кадрлардың белгілі бір ретпен айналысқа түсіп, түрлі құбылыстардың ерекше қозғалыстарын сезіне алуға мүмкіндік беретін картографиялық әдістің бірі

Картографиялық анимация

56

Картография мен географияның теориясы және әдістерінің көмегімен қолданбалы математика, информатика және компьютерлік техника мүмкіндіктерінің өзара байланысуы нәтижесінде қалыптасып жатқан жаңа ғылым саласы

Геоинформатика

57

Қазақстан Республикасы экономиканы цифрлық форматқа көшіру мақсатында қабылдаған мемлекеттік бағдарламасы

«Цифрлық Қазақстан»

58

Қазақстан экономиканы цифрлық форматқа көшіру деңгейі бойынша (80 елдің ішінде)

50-орын

59

Географиялық мәліметтер мен нысандарды тиімді жағдайда енгізу, сақтау, өңдеу, талдау, жаңарту және визуализация жасауды ұйымдастыратын бағдарламалар мен аппараттардың жиынтығы

ГАЖ

60

«Геоинформатика» термині үш сөздерінің жиынтығы

География, информатика, автоматика

61

ГАЖ саласындағы ең үлкен сұранысқа ие болған бағдарлама

Microsoft Excel

62

Microsoft Excel бағдарламасын ойлап тапқан

Даниэль Бриклин, Боб Френкстон

63

Д.Бриклин мен Б.Френкстон үй тапсырмасын тез орындауға көмектесетін және уақытты үнемдейтін әдіс ойлап табуды мақсат етіп, тарихта бірінші рет электронды кесте бағдарламасын жасады, оны ... деп атады

VisiCalc

64

Алғаш рет электрондық кесте жасай алатын Multiplan процессоры шыққан жыл

1982 ж.

65

Қазіргі Excel-дің алғашқы нұсқасы шыққан жыл

1985 ж.

66

Бірінші Windows қай жылы АҚШ-та қолданысқа берілді?

1987 ж.

67

Кестелік құрылымды құжаттармен жұмыс істеуге арналған кең таралған құралдардың бірі

Microsoft Excel бағдарламасы

68

Латынның түсіндіру, баяндау, мәлімет деген мағынаны білдіретін сөз

Ақпарат

69

Абсолюттік статистикалық мәліметтерді әкімшілік бөліну бірліктері бойынша картограмма түрінде көрсететін әдіс

Картодиаграмма

70

Географиялық картада салыстырмалы статистикалық көрсеткіштердің нүкте және түс қанықтығы бір-бірінен ажыратылатын бояумен берілетін әдіс

Картограмма

71

Картограммалар сызбалар бойынша бөлінуі

Фон құраушы, нүктелік

72

Картограммадағы штрих немесе бояу түсінің қоюлануы бір бірліктері бойынша көрсеткіш деңгейі бейнеленетін картограмма

Фон құраушы

73

Кез келген құбылыс немесе нысанның көрсеткіш деңгейі нүктемен бейнеленетін картограмма

Нүктелік

74

Визуализациялау үшін қолданылатын әдістер

2Д және 3Д өлшемді бедерлі карталар, цифрлық анимация, көлемді бейнелер, диаграммалар

75

Карта бетіндегі статистикалық мәліметтерді визуализациялау көмегімен берудің ең маңызды әдістері

Картограмма, картодиаграмма

1

3б

Адамзат қоғамы өзінің өмір сүруіне қажетті әлемдегі бүкіл материалдық-энергетикалық, ақпараттық және әртүрлі табиғат байлықтары мен табиғат құбылыстарының жиынтығын өз қажетіне қолдану мүмкіншілігі (түрлі табиғат ресурстары мен табиғат жағдайларын пайдалану, сондай-ақ қоғамның материалдық және мәдени қажетін қанағаттандыруға бағытталған қоғамдық-өндірістік іс-әрекеттерінің күрделі жиынтығы)

Табиғатты пайдалану

2

Қоршаған ортадағы ластанудың шығу тегі бойынша жіктелуі

Табиғи, антропогендік

3

Қоршаған ортаны ластаушылардың нысандары

Су, атмосфера, топырақ, ландшафт

4

Қоршаған ортаны ластаушылардың ауқымы бойынша жіктелуі

Локальді (жергілікті), рационалды, шегаралас аумақтар, ғаламдық

5

Қоршаған ортаны ластаушылардың ластану түрлері

Химиялық, биологиялық, физикалық

6

Ластанудың созылу уақыттары бойынша жіктелуі

Уақытша, тұрақты

7

Қазіргі кезде әрбір Жер шары тұрғынына орташа есеппен жыртылатын жер тиесілі

0,2 га