«Қазақ тілі» пәнінен ІІІ -тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

ІІ-нұсқа

Тыңдалым.

Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесі

Жыл басы Наурыз мерекесі әлемге жылулық әкеледі. Табиғат ана құлпырып, жер-ана бусанып, жұмыр жер бетіндегі жанды нәрселердің бойына қан жүгіреді, ағаштар бүршік жара бастайды.

«Наурыз» сөзі парсы тілінен аударғанда «жаңа күн» деген мағына береді. Наурыз мейрамы – қазақ халқының көшпелі тұрмысының қуанышты кездерін бейнелейтін ұлық мереке. Қыс айларында мал-жанын шүберекке түйіп, көктемге әзер шыққан ел өрістегі малдың аузы көкке ілінгеннің құрметіне Ұлыстың ұлы күнін ат шаптырып, аударыспақ ойнап, жамбы атып, балуан күрестіріп, ұлан-асыр той жасап қарсы алатын болған.

Наурызды тойлаудың өзіндік дәстүрі бар. Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын көрісуден бастап,  бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан,  тазаланған арықтарға су жіберуден, "Мал қалғанша атаңнан, тал қалсын!"- ата-бабамыз айтқандай арықтың жағасына ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын. Қызықшылық одан ары халық ойындарымен, ән салып, би билеумен, ақындар айтысымен, көкпар, қазақша күреспен, ат жарысымен жалғасып кете беретін де, түнге қарай «Алтыбақан» айналасындағы тамашамен аяқталатын.  Бұл күнде күмбірлі күй тартылып қана қоймай, ренжіскендер кешірісіп, бітімге келетін. Бұл күнде тек жақсылықтар тіленіп, туыс-туған бір-бірін шақырысып: «Амансың ба? Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын! Қайда барса, жол болсын!»,  «Ұлыс бақты болсын! Төрт түлік ақты болсын! Ұлыс береке берсін! Бәле-жала жерге кірсін», - деп құшақтасып көріскен. Ағайындар бір-бірінің үйлеріне қонақ болып, жасаған Наурыз көжелерінен дәм татысқан.

(209 сөз)

http://niac.gov.kz/kz/

А ) Мәтінді бірінші рет тыңдап, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз.

1-тапсырма . Тест сұрақтары (1 минут)

1.Тақырыпқа байланысты сөз тіркестерін табыңыз.

А) Әсем табиғат

В) Жыл басы

С) Ұлық мереке

Д) Ұлттық ойын

Е) Таза бұлақ

Ғ) Төрт түлік мал [1]

2. Наурыз сөзінің мағынасын ашыңыз .

А) Ашық аспан

В) Көңілді күн

С) Жаңа күн

Д) Сәтті күн [1]

Ә) Мәтінді екінші рет тыңдап, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз.

2-тапсырма . Бос орынға қажетті сөз тіркестерін қойып айтыңыз (2 минут).

1. Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын ......,  бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан,  тазаланған арықтарға ........, ағаш отырғызып, ...... рәсімін өткізуден бастайтын.

2. Бұл күнде күмбірлі ..... ...... қана қоймай, .......... ....., бітімге келетін.

3. Ағайындар бір-бірінің үйлеріне ......., жасаған ............ дәм татысқан. [1]

3 -тапсырма. Берілген сөздерді мағынасына қарай сәйкестендіріңіз (1 минут).

[1]

4-тапсырма. Кестеде берілген тілектің мағынасын бір сөйлеммен ашыңыз

(4 минут).

[1]

Оқылым

Мәтінді мұқият оқып, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз.

Ғаламтор желісінің тарихы

Қазіргі кезде ғаламтормен тек қана компьютерлік желілер арқылы емес, сонымен қатар, байланыс спутниктері, радиосигналдар, кабельдік теледидар, телефон, ұялы байланыс, арнайы оптикалық-талшықтық желілер және электр желілері арқылы да байланысуға болады.

Негізінде ғаламтор тарихы компьютер пайда болған уақыттан басталды. 1957 жылы Кеңес Одағы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін, АҚШ Қорғаныс министрлігі ақпаратты тасымалдаудың сенімді жүйесі қажет деп шешті. АҚШ-тың алдыңғы қатарлы зерттеу жобаларының акентігі ARPA осы мақсатқа компьютерлік желі құруды ұсынды. Бұл желіні құру Лос –Анджелістегі Калифорния университетіне және Стэнфорд зерттеу орталығына тапсырылды. Компьютерлік желі ARPANET барлық жұмыстарды АҚШ Қорғаныс министрлігі қаржыландырып отырды.Желіні ғылымның әртүрлі салаларындағы ғалымдар қолдана бастады.

1971 жылы желі арқылы электронды хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін алғашқы компьютерлік бағдарлама жасалып, ол әлемге кеңінен таралған. Бұл желіні негізінен , электронды хабарлама жіберу үшін пайдаланылды.

1973 жылы бұл желіге трансатлантикалық телефон сымы көмегімен Ұлыбритания және Норвегияның ұйымдары қосылып, желі халықаралық сипат алды.

1970-жылдардың соңында мәліметтерді тасымалдау стандарттары кеңінен тарай бастады, олар 1982-83-жылдары бір стандартқа келтірілді. 1983 жылдың 1 қыркүйегінде ARPANET желісі NCP протоколынан TCP/IP протоколына көшірілді, бұл протокол қазіргі кезге дейін желілерді біріктіру үшін қолданылуда. 1983 жылы «Интернет» термині ARPANET желісіне байланысты айтылатын болды.

(182 сөз)

https://kk.wikipedia.org/wiki/Интернет

5-тапсырма. Мәтін мазмұнына сәйкес келетін бір суретті таңдап, астына мәтін туралы бір сөйлемді өз ойыңызбен жазыңыз (2 минут)

[1]

6-тапсырма. Мәтінді оқып, қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді кесте түрінде ұсыныңыз (3минут).

[2]

7-тапсырма. Берілген ақпараттарды ретімен қойыңыз (1 минут).

[1]

8-тапсырма. https://kk.wikipedia.org/wiki/Басты_бет

Берілген сайтты пайдаланып, «Төрт түліктің пайдасы » тақырыбындағы мәтіндегі қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді диаграмма арқылы пайыздық үстемемен ұсыныңыз (6 минут).

[1]

Жазылым

9-тапсырма.«Күй - қазақ халқының ұлттық өнері, олар қуаныш пен қайғыны күй арқылы жеткізген» деген пікірмен келісесіз бе? Көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу себептерін нақтылап , эссе жазыңыз.(Сөз саны 85-100 сөз). Эссе жазуда ыңғайлас, қарсылықты, түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемдерді қолдаңыз (20 мин.).

[10]

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

Айтылым

10-тапсырма.Ұсынылған тақырыптың бірін таңдап, жұпта сұхбат құрастырыңыздар. Сұхбаттасуда сөз бен сөйлем ішінде екпін түрлерін орынды қолданып айтыңыз. Әр оқушы 8-10 сөйлем айту керек.

Диалог құрастыруға берілген тақырыптар:

1. Қазақтың әншілік өнері

2. Егін егу – ата дәстүр

3. Мал өсірсең- қой өсір

[10]

Балл қою кестесі

Тыңдалым

Дағды	№	Жауап	Балл	Қосымша ақпарат		Жалпы балл
Тыңдалым	1	1. В,С	1			5
		2. С	1
	2	Ықтимал жауап Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын көрісуден бастап,   тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын . Бұл күнде күмбірлі күй тартылып қана қоймай, ренжіскендер кешірісіп, бітімге келетін Ағайындар бір-бірінің үйлеріне қонақ болып, жасаған Наурыз көжелерінен дәм татысқан.	1	оқушы жауабы ескеріледі
	3	1 – Д 2 – С 3 – В 4 - А	Жүктеу ЖИ арқылы жасау ЖИ арқылы жасау Бөлісу 1 - айлық Материал тарифі -96% жеңілдік 00 05 00 ҚМЖ Ашық сабақ Тәрбие сағаты Презентация БЖБ, ТЖБ тесттер Көрнекіліктер Балабақшаға арнарлған құжаттар Мақала, Эссе Дидактикалық ойындар және тағы басқа 400 000 материал Барлық 400 000 материалдарды шексіз жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз 1 990 ₸ 49 000₸ 1 айға қосылу Таңдау Материалға шағымдану Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз Жариялаған: Нұралиева Айгерім Есенқосқызы 12 Наурыз 2024 776 Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз Шағымды қалдыру 3 – ТОҚСАН ТЖБ қазақ тілі мен әдебиеті 7-сынып Тақырып бойынша 31 материал табылды 3 – ТОҚСАН ТЖБ қазақ тілі мен әдебиеті 7-сынып Материал туралы қысқаша түсінік 7-сыныпка арналган СОЧ казак тил мен адебиет Материалды жүктеу Материалдың қысқаша нұсқасы «Қазақ тілі» пәнінен ІІІ -тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары ІІ-нұсқа Тыңдалым. Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесі Жыл басы Наурыз мерекесі әлемге жылулық әкеледі. Табиғат ана құлпырып, жер-ана бусанып, жұмыр жер бетіндегі жанды нәрселердің бойына қан жүгіреді, ағаштар бүршік жара бастайды. «Наурыз» сөзі парсы тілінен аударғанда «жаңа күн» деген мағына береді. Наурыз мейрамы – қазақ халқының көшпелі тұрмысының қуанышты кездерін бейнелейтін ұлық мереке. Қыс айларында мал-жанын шүберекке түйіп, көктемге әзер шыққан ел өрістегі малдың аузы көкке ілінгеннің құрметіне Ұлыстың ұлы күнін ат шаптырып, аударыспақ ойнап, жамбы атып, балуан күрестіріп, ұлан-асыр той жасап қарсы алатын болған. Наурызды тойлаудың өзіндік дәстүрі бар. Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын көрісуден бастап,  бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан,  тазаланған арықтарға су жіберуден, "Мал қалғанша атаңнан, тал қалсын!"- ата-бабамыз айтқандай арықтың жағасына ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын. Қызықшылық одан ары халық ойындарымен, ән салып, би билеумен, ақындар айтысымен, көкпар, қазақша күреспен, ат жарысымен жалғасып кете беретін де, түнге қарай «Алтыбақан» айналасындағы тамашамен аяқталатын.  Бұл күнде күмбірлі күй тартылып қана қоймай, ренжіскендер кешірісіп, бітімге келетін. Бұл күнде тек жақсылықтар тіленіп, туыс-туған бір-бірін шақырысып: «Амансың ба? Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын! Қайда барса, жол болсын!»,  «Ұлыс бақты болсын! Төрт түлік ақты болсын! Ұлыс береке берсін! Бәле-жала жерге кірсін», - деп құшақтасып көріскен. Ағайындар бір-бірінің үйлеріне қонақ болып, жасаған Наурыз көжелерінен дәм татысқан. (209 сөз) http://niac.gov.kz/kz/ А ) Мәтінді бірінші рет тыңдап, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз. 1-тапсырма . Тест сұрақтары (1 минут) 1.Тақырыпқа байланысты сөз тіркестерін табыңыз. А) Әсем табиғат В) Жыл басы С) Ұлық мереке Д) Ұлттық ойын Е) Таза бұлақ Ғ) Төрт түлік мал [1] 2. Наурыз сөзінің мағынасын ашыңыз . А) Ашық аспан В) Көңілді күн С) Жаңа күн Д) Сәтті күн [1] Ә) Мәтінді екінші рет тыңдап, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз. 2-тапсырма . Бос орынға қажетті сөз тіркестерін қойып айтыңыз (2 минут). 1. Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын ......,  бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан,  тазаланған арықтарға ........, ағаш отырғызып, ...... рәсімін өткізуден бастайтын. 2. Бұл күнде күмбірлі ..... ...... қана қоймай, .......... ....., бітімге келетін. 3. Ағайындар бір-бірінің үйлеріне ......., жасаған ............ дәм татысқан. [1] 3 -тапсырма. Берілген сөздерді мағынасына қарай сәйкестендіріңіз (1 минут). 1. Айтыс А) Жыл басы 2. Бата В) Ұлттық ойын 3. Көкпар С) Ұлттық дәстүр 4. Наурыз Д) Тұрмыс-салт [1] 4-тапсырма. Кестеде берілген тілектің мағынасын бір сөйлеммен ашыңыз (4 минут). Тілек Мағынасы Ақ мол болсын ! [1] Оқылым Мәтінді мұқият оқып, төмендегі тапсырмаларды орындаңыз. Ғаламтор желісінің тарихы Қазіргі кезде ғаламтормен тек қана компьютерлік желілер арқылы емес, сонымен қатар, байланыс спутниктері, радиосигналдар, кабельдік теледидар, телефон, ұялы байланыс, арнайы оптикалық-талшықтық желілер және электр желілері арқылы да байланысуға болады. Негізінде ғаламтор тарихы компьютер пайда болған уақыттан басталды. 1957 жылы Кеңес Одағы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін, АҚШ Қорғаныс министрлігі ақпаратты тасымалдаудың сенімді жүйесі қажет деп шешті. АҚШ-тың алдыңғы қатарлы зерттеу жобаларының акентігі ARPA осы мақсатқа компьютерлік желі құруды ұсынды. Бұл желіні құру Лос –Анджелістегі Калифорния университетіне және Стэнфорд зерттеу орталығына тапсырылды. Компьютерлік желі ARPANET барлық жұмыстарды АҚШ Қорғаныс министрлігі қаржыландырып отырды.Желіні ғылымның әртүрлі салаларындағы ғалымдар қолдана бастады. 1971 жылы желі арқылы электронды хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін алғашқы компьютерлік бағдарлама жасалып, ол әлемге кеңінен таралған. Бұл желіні негізінен , электронды хабарлама жіберу үшін пайдаланылды. 1973 жылы бұл желіге трансатлантикалық телефон сымы көмегімен Ұлыбритания және Норвегияның ұйымдары қосылып, желі халықаралық сипат алды. 1970-жылдардың соңында мәліметтерді тасымалдау стандарттары кеңінен тарай бастады, олар 1982-83-жылдары бір стандартқа келтірілді. 1983 жылдың 1 қыркүйегінде ARPANET желісі NCP протоколынан TCP/IP протоколына көшірілді, бұл протокол қазіргі кезге дейін желілерді біріктіру үшін қолданылуда. 1983 жылы «Интернет» термині ARPANET желісіне байланысты айтылатын болды. (182 сөз) https://kk.wikipedia.org/wiki/Интернет 5-тапсырма. Мәтін мазмұнына сәйкес келетін бір суретті таңдап, астына мәтін туралы бір сөйлемді өз ойыңызбен жазыңыз (2 минут) [1] 6-тапсырма. Мәтінді оқып, қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді кесте түрінде ұсыныңыз (3минут). Ғаламтор байланыстары Ғаламтор тарихы Мәліметтерді тасымалдау [2] 7-тапсырма. Берілген ақпараттарды ретімен қойыңыз (1 минут). Ақпарат Реті А) 1971 жылы желі арқылы электронды хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін алғашқы компьютерлік бағдарлама жасалып, ол әлемге кеңінен таралған В) 1973 жылы бұл желіге трансатлантикалық телефон сымы көмегімен Ұлыбритания және Норвегияның ұйымдары қосылып, желі халықаралық сипат алды. С) 1957 жылы Кеңес Одағы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін, АҚШ Қорғаныс министрлігі ақпаратты тасымалдаудың сенімді жүйесі қажет деп шешті. [1] 8-тапсырма. https://kk.wikipedia.org/wiki/Басты_бет Берілген сайтты пайдаланып, «Төрт түліктің пайдасы » тақырыбындағы мәтіндегі қосымша ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді диаграмма арқылы пайыздық үстемемен ұсыныңыз (6 минут). [1] Жазылым 9-тапсырма.«Күй - қазақ халқының ұлттық өнері, олар қуаныш пен қайғыны күй арқылы жеткізген» деген пікірмен келісесіз бе? Көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу себептерін нақтылап , эссе жазыңыз.(Сөз саны 85-100 сөз). Эссе жазуда ыңғайлас, қарсылықты, түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемдерді қолдаңыз (20 мин.). [10] _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Айтылым 10-тапсырма.Ұсынылған тақырыптың бірін таңдап, жұпта сұхбат құрастырыңыздар. Сұхбаттасуда сөз бен сөйлем ішінде екпін түрлерін орынды қолданып айтыңыз. Әр оқушы 8-10 сөйлем айту керек. Диалог құрастыруға берілген тақырыптар: 1. Қазақтың әншілік өнері 2. Егін егу – ата дәстүр 3. Мал өсірсең- қой өсір [10] Балл қою кестесі Тыңдалым Дағды № Жауап Балл Қосымша ақпарат Жалпы балл Тыңдалым 1 1. В,С 1 5 2. С 1 2 Ықтимал жауап Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын көрісуден бастап,   тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын . Бұл күнде күмбірлі күй тартылып қана қоймай, ренжіскендер кешірісіп, бітімге келетін Ағайындар бір-бірінің үйлеріне қонақ болып, жасаған Наурыз көжелерінен дәм татысқан. 1 оқушы жауабы ескеріледі 3 1 – Д 2 – С 3 – В 4 - А Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Қазақ тілі Басқа 7 сынып 12.03.2024 776 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Жариялаған: Нұралиева Айгерім Есенқосқызы Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курстар тізімі Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Тарих пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Ағылшын тілі пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Информатика пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Мектепке дейінгі білім беру бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ «Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті» бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану 80/108 сағат Толығырақ Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80/108 сағат Толығырақ