Ақида мәтіні

Таухид

Таухид (араб.: توحيد ‎ - Құдайдыбірдепбілу, Құдайдыерекшелеу) - Аллаһтың бірлігіне сенім келтіру, Аллаһты бір деп білу, Аллаһты ерекшелеу. Шариғи мағынасы - Аллаһты тек өзіне қатысты сипаттарында бірлеу. Алла Тағалаға иман ‒ Оның әл-Уахид, әл-Ахад (жалғыз), ас-Самад (мұңсыз, яғни ешкімге және еш нәрсеге мұқтаж емес) екеніне, Оның тумаған да, туылмаған; Өзіне тең келер ешкім болмаған әл-Фәрд (дара) екеніне иман келтіру/сену. Сондай-ақ жарату ісінің һәм пәрмен беріп, бәрін басқару ісінің (әл-халқ уә әл-ꞌәмр) бір Өзіне ғана тән екеніне; Оны ешнәрсе қауқарсыз қыла алмайтын құдіретті екеніне; Одан ешнәрсе жасырынып қала алмайтын, бәрін білетін шексіз ілім иесі екеніне; Оның Хаким (әр ісі мен әрбір үкімі талай хикметке толы болған даналық иесі) екеніне, (яғни) Оның жаратқандарының рахат пен машаққат, зұлмат пен нұр, ауру мен саулық сынды алуан түрлі мәселелерде сол хикметтен шыға алмайтындығына иман келтіру/сену... Біздің түсінігіміздегі Алла Тағалаға деген иман міне осы. Ең дұрысын Алла біледі!». Ең ұлы болмыстың құдіретіне ортақ қосу мағынасына келетін терминді арабтың ширк сөзімен анықтаймыз. Сөздік мағынасы бойынша ширк «ортақ болу», «ортақтық» және «ортақ қосу» деген мағыналарды білдіреді. Ширк амалдарын жасаушыларды мүшрик, ширк қосылғанға да шарик дейміз. Ал, Алла тағала «ла шарика лаху», яғни оның ешқандай да серігі, ортағы жоқ деп анықтама жасаймыз.Терминдік мағынасында «Алланың мәні, сипаттарында, оған ғибадат ету амалдарында ортағы мен ұқсасы бар екендігіне сену» деген сөз. Мұндай бір тәңірден тыс сенім түрлері политеизм делінеді.XIX ғасырдағы эволюциялық дін түсінігі бойынша адамзат политеистік сенімнен бұрын табиғатқа, аталар рухына негізделген қарапайым сенім мен құлшылық формалары бар жасанды діндерге сенетін. Адамзат дамуымен бірге монотеизмге, кейін атеизмге ұласқан. Ғалым В.Шмидтің монотеизм теориясы бойынша бұл ислам теологиясына да сай келеді. Себебі бастапқыда адамзат сенімі монотеизм болатын. Адам ата ұрпақтары монотеист болды,  кейін әсіресе Нұх кезеңінен кейін оның орнын политеистік (көпқұдайшылық) сенім басып кетті. Пайғамбарлар адамзатқа таухидті әкелді. Ислам теологиясы бойынша пайғамбарлардың келуі тікелей осы таухид танымы мен өлшеміне деген қажеттіліктерден туындаған.