БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САБАҒЫНДА ТҮСТЕРДІ ТОНЫ БОЙЫНША ҚАРАМА-ҚАЙШЫ ЗАТТАРДЫҢ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ӘДІСТЕРІ.

Шәйдікәрім Д.Ш., Жакипбекова Д.А

аға оқытушы магистр

М.Х.Дулати атындығы Тараз өңірлік университеті (қ. Тараз, Қазақстан Республикасы)

Бейнелеу өнері–қоғамдық өмірдің жемісі болып саналады. Бейнелеу өнерінің сыршырай, мүсіндеу, графика және сәндік қолданбалы өнер, дизайн өнері сияқты түрлерінінің көркемдіктілін игерудің әрі шығармашылыққа баулудың негізі-сурет болып саналады. Сурет салудың жолдары оның тәсілдерін оқып үйренуден,меңгеруден басталады.

Атақты рим суретшісі Микеланжело «Сурет салу - түрлі ғылымдардың қайнар көзі, нәр беретін тамыры» деп кеткен. Сурет жанры - фантазия құралы болып саналады. Сурет-көзбен қолдың шеберлігінен шыққан жазықтықтағы бейне.

Сурет өнері өмірді жазуды, жанды жазуды, яғни шындықты толық және сенімді түрде жеткізуді білдіреді. Өзінің практикалық мақсатына сәйкес кескіндеме монументалды, станокты, иконалық кескіндеме, миниатюралар, театр және декорация болып бөлінеді. Бұл техникалық және көркем-бейнелі міндеттерді орындауға да қатысты болады. Сыршырай,кескіндеме бейнелері өте айқын және жарқын болып келеді. [1, 102 б.]

Суретшілер картиналарды,паноларды көркем және пластикалық құралдармен жасайды. Олар сурет пен композицияның мүмкіндіктерін пайдаланады, бірақта кескіндемедегі экспрессивтіліктің негізгі құралы-C E T. Кескіндеме адамның сезімдері мен кейіпкерлерінің күрделі әлемін түсіре алады, табиғаттағы ең нәзік өзгерістерді, мәңгілік философиялық идеялар мен фантастикалық бейнелерді жеткізе алады. Кескіндемеде қамтылған құбылыстардың толықтығы өзіне тән жанрларда көрінеді. Кескіндеме тарихы қарапайым адамның жартастағы бейнелерінен басталады. Оның дамуы барысында үлкен рухани қазыналар жинақтала түстерді ойлауға және құрастыруға болады.

Түрлі бояуларға келерболсақ: объектінің пішінін мүсіндей алады, әлемнің сұлулығын бейнелейді, сезімдерді, көңіл-күйді, белгілі бір эмоционалды күйді білдіру. Түсті әртүрлі жолмен қабылдауға болады. Түстану негіздерін оқып, "түс" және "бояу"ұғымдарын ажырата білу керек. Кескіндеме үшін қажетті түске әдетте бояғыштағы түстерді араластыру арқылы қол жеткізіледі. Содан кейін суретші бояуды кескіндеме жазықтығындағы түске айналдырып, түс ретін – түс жасайды.

"Түс" сөзі бір, бірақ кескіндеме процесінің көптеген қасиеттерін анықтайды, сондықтан түс өнердің осы түрінің негізі болып табылады. Елестетіп көріңізші, барлық түстер қоршаған әлемнен жоғалып кетті, біз оны тек сұр-ақ түстер көреміз. Қандай түтіккен, монотонды және ерекше сурет шығады! Көрсетіледі, көп біздің өмірімізде бұл түс! Кез-келген заттың өзіндік түсі бар. Кейбір нысандарды біз тек түс арқылы білеміз. Түс жидектердің пісіп–жетілгенін немесе күздің келгенін білуге көмектеседі, өйткені ағаштардың жасыл жапырақтары сарғайып, қызарған. Тіпті ауа әртүрлі жолдармен орман немесе таулардың далаларын бояйды, ғарыш тажүруге көмектеседі.Күннің әр түрлі уақыттарында аспанның, жердің және судың реңктері жарықтың түсіне байланысты өзгереді. [2, 65 б.]

Натюрморттың пайда болуы 16-17-18 ғасырларда пайда болды. Ұзақ уақыт бойы заттардың қарым-қатынас әлеміне тартатын жанрды өнер танушылар мен жұртшылық мойындамады. Ол кезде кескіндеменің мақсаты, өнердің басқа бағыттары сияқты, әлеуметтік мәселелер мен идеяларды бейнелеу болды. алайда, талантты флемиш және голланд шеберлерінің арқасында адамдар жанрдың сұлулығын және терең философиялық мағынаны қарастыра алды.

Пастановканы (орналастыру) арқылы натюрморттар қойылған (олар арнайы орналастырылған) және қойылмаған (өздігінен, табиғи) оқу практикасында натюрморт жиі арнайы орналастырылады, ал нақты мақсат - сурет салуды үйрену,меңгеру. Заттарды орналастыру оңай емес,өйткені жаңадан бастаушылар әдетте олардың комбинациясы туралы аз ойлайды және де қатарынан бәрін орналастырады.

Натюрмортты орналастыру үшін, барлық заттар семантикалық мәнге сәйкес таңдалуы қажет. Орынсыз араластыруға болмайды өйткені алар болсақ; лас аяқ киім және шығыс кальяны, натюрморт тақырыптарының бірнеше мысалдары: гүлдер мен жемістер, ұлттық шыны, таңғы ас, Балалар, әйелдер, ерлер, шарап, суретшінің натюрморты, теңіз, кітап сөресі,жатады.

Орындалған суретке келер болсақ, бұл жерде нотюрморт бейнелегенген. (сурет-1) акварель бояуымен орындалған. Біздің бейнеміздегі түстер бір-біріне шағылысып әр түрлі түстер беріп тұр. Бұл жерде түстердің үйлесімдігін көрсету маңыздылығы берілген.

Сурет -1 Сурет -2

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.Құрбаналиев Б.Ө.Бейнелеу өнері және еңбек сабақтарындағы эстетикалық тәрбие [Мәтін] : Оқу құралы / Б.Ө. Құрбаналиев. - Алматы : Отан, 2016.

2. Төлебиев Ә.Т. Бейнелеу өнері [Мәтін]: 5 сынып оқулығы / Ә.Т. Төлебиев, Р.Н. Ақбердиева. - Алматы : Атамұра, 2015.

3. Өтепбаев Н.Н. Академиялық сурет [Мәтін]: оқу құралы / Н.Н. Өтепбаев. - Алматы: Эверо, 2016.