Географиядан Ұлттық олимпиада тапсырмалары

Тапсырмалар 70 минутқа берілген.
«А» деңгейіндегі сұрақтарда әрбір дұрыс жауап - 1 балл. «В» деңгейі – толық жауап - 2
балл, «С» деңгейі – толық жауап 3 балл.

Деңгей А.
1. Жер мен Айдың глобустарын жасаумен айналысқан, алғашқы Атластың
авторы.
A) Меркатор
B) Фернан Магеллан
C) Христофор Колумб
D) Марко Поло
E) Н. Миклухо-Маклай
2. Топырақтану, топырақ географиясы ғылымының негізін салушы.
A) Меркатор
B) Фернан Магеллан
C) Василий Докучаев
D) Марко Поло
E) Н.Миклухо-Маклай
3. Әдіс түрін анықтаңыз: құрылысты жоспарлау үшін алынған жерге кету ...
А) экспедициялық (далалық)
В) бақылау
C) сипаттама
D) салыстырмалы географиялық
E) модельдеу
4. 15 л судан 700 г тұз алынса, судың тұздылығын анықтаңыз.
A) 40 ‰
B) 33 ‰
C) 46 ‰
D) 53 ‰
5. 31 желтоқсан күні түстен кейін Владивостоктан 1000 км/сағ жылдамдықпен
көтерілген ұшақ Мәскеудегі Жаңа жылды жерге қонбай қарсы алады ма?
A) иә
B) 30 желтоқсан күні кешке келеді
C) 31 желтоқсан күні таңертең келеді
D) Жоқ
6. Әдістің түрін анықтаңыз: халық тығыздығы, туу, өлім-жітім және басқа
көрсеткіштер бойынша есептеулерді қолдану.
A) экономикалық-математикалық
В) бақылау
C) сипаттама
D) геоақпарат
E) модельдеу

7. Алфавиттік тәртіпте фондық ақпарат жинағы, бұл ...
А) атлас
В) кітап
C) энциклопедия
D) топографиялық жоспар
E) спутниктік сурет
8. Ақпараттық немесе білім беру мақсатында түсірілген қысқаша мәтінмен
сүйемелденген сурет...
А) атлас
В) постер
C) энциклопедия
D) топографиялық жоспар
E) спутниктік сурет
9. «Географияның атасы» деп аталған грек ғалымы.
A) Птолемей
B) Геродот
C) Гиппарх
D) Страбон
E) Эратосфен
10. Географиялық зерттеу әдістері бұл -... алу жолдары.
A) ғаламдық мәселелердің шешімдері
B) карталар мен топографиялық кескіндер
C) картадан жаңа жерлерді ашу
D) географиялық ақпарат
E) жаңа пайдалы қазбалар
11. Колизия нәтижесінде не пайда болды?
A) Шығыс Африкадағы жарықтар.
B) Мариан шұңғымасы
C) Гималай таулары
D Сан-Андрес жарығы
E) Солтүстік Атлант суасты жоталары
12. Жердің әр түрлі ендік белдеулеріндегі тропосфераның биіктігін анықтаңыз
A) полюстерде – 16-18 км; қоңыржай белдеуде – 65-70 км; экваторда – 70-75
B) полюстерде – 800-900 км; қоңыржай белдеуде – 1000-1200 км; экваторда –
1600-1800.
C) полюстерде – 30-40 км; қоңыржай белдеуде – 100-120 км; экваторда – 60-80.
D) полюстерде – 8-9 км; қоңыржай белдеуде- 10-12 км; экваторда – 16-18.
E) полюстерде – 1-2 км; қоңыржай белдеуде – 3-4 км; экваторда – 5-6.
13. Егер сағат тілі 4:30-ды көрсетсе, сол жерде компас қандай градусты көрсетіп
тұрғанын табыңыз.
А) 45°
В)
110°

С)
D)
E)

135°
180°
360°

14. Көбінесе топографиялық карталарда, пландарда және сызбаларда орамдық
сызықтардың ұзындығын өлшейтін құрылғы ... деп аталады.
A) гигрометр
B) нивелир
C) курвиметр
D)эхолот
E) термометр
15. 30 балл және одан да күшті жел атауын анықтаңыз
A) қалыпты шторм
B) шторм
C) дауыл
D) баяу жел
E) штиль
Деңгей В.
1. Кен орнын 1949 жылы ұшқыш М.Г. Сургутанов ашты. 1949-1956 жылдары
геологиялық-геофизикалық зерттеулер жүргізілді, ал 1965 жылы қор мөлшері
бекітілді. 1961 жылдан бері қолданылады. Суретке қарап, ойланайық, қандай
жер?

2. Сәйкес терминдер мен анықтамаларды байланыстырыңыз
Тау жыныстарының құрамы
Мұхит деңгейінің көтерілуі және
төмендеуі
Тау жыныстарының негізгі
құрамының өзгермеуі
Эолдық пішіндердің қалыптасуы

желдің әрекеті
физикалық үгілу
тербелмелі қозғалыс
химиялық үгілу

3. Бір жылда 56 000 бала туылған, 27 000 адам қайтыс болса және жалпы халық
саны 6 058 000 болса, 2022 жылға Сингапурдағы табиғи өсімнің салыстырмалы
қарқынын есептеңіз.
А) 4,5‰

B) 29 000 адам
C) 9 ‰
D) 4,8 ‰
4. 1 және 2 сызбаларды мұқият қараңыз. Суреттегі жазықтықтардың биіктігі
бойынша қалай бөлінгенін анықтаңыз және 1-суреттегі әріптер мен 2-суреттегі
сандарды сәйкестендіріңіз.

А) А – аласа таулар – 3; B- орташа таулар - 2; D- биік таулар – 1.
В) А- ойпатты жерлер - 2; B- үстірт - 3; D-таулы жерлер – 1.
C) А- шағын таулар - 2; В-жазықтар - 1; D- таулар - 3.
D) А-арықтар - 1; B - сөре - 2; D-жоталары - 3.
E) А – жыралар – 3, В – ойпат – 1, В – қыраттар – 2.
5. Суретте күн сәулесінің жер бетіне түсу бұрышына байланысты жер бетінің
қызу қарқындылығы көрсетілген. Жыл ішінде ең аз жылу алатын аймақты
анықтаңыз.

A) Австралия
B) Амазонка өзені бассейні
C) Пиреней түбегі
D) Гренландия аралы

6. Бұл ағаш өзінің ерекше пропорцияларымен танымал. Ол әлемдегі аса жуан
ағаштардың бірі – орташа шеңбер діңі 9 - 10 м болғанымен оның ұзындығы
небәрі 18-25 м (1991 жылғы " Гиннесс рекордтар кітабында" диаметрі 54,5м
болатын ағаш туралы жазылған.). Үстіңгі жағы диаметрінде 38 м-ге дейін ұшыр
крона құрап отырған діңі жуан, тіпті горизонтальді бұтақтарға бөлінеді. Құрғақ
кезеңдерде, қыста ағаш жапырақтарын тастаған кезде ол түбірі үстімен өсіп
жатқан күлкілі түр қалыптастырады. Қай ағаш туралы түсінік болып жатыр?
A) баобаб
B) эвкалипт
C) вельвичия
D) секвойя
E) саяхатшы ағашы.
7. Осы құрылғыларды ойлап тапқан ғалымдармен сәйкестендіріңіз.
1.Термометр

А. М.В.Ломоносов (XVII ғасырдың ортасы)

2.Барометр
3.Анемометр

В. Галилей (1597 ж.)
С. Торичелли (1643 ж.)

8. Суретке мұқият қараңыз. Суретте не көрсетілген?

А) биогенді құрылым
В) жанды компоненттер
С) биосфера компоненттері
D) биокосты компоненттер
E) тұтастық
9. Анықтаманың нені білдіретінін анықтаңыз. Түнгі температура нөлден төмен
түссе, жер бетіндегі заттарда және жер бетінде таңертең ерте қатпайтын мұз
кристалдары пайда болады.
A) тұман
В) қылау
C) шық
D) қырау
E) көктайғақ

10. Суретте берілген Қазақстанның жауын-шашын картасына мұқият қараңыз.
Қазақстанда жауын-шашын ең аз түсетін жерді анықтаңыз.

А) Ақтау, Сырдария өзені маңы;
В) Сарыарқа, Алтай таулары
С) Балқаш көлі маңы, Орал
D) Солтүстік Қазақстан, Арал маңы шөлдері
E) Жоңғар таулы өлкесі, Ақмола облысы.
Деңгей С.
1. Бұл саяхатшы аралға келген кезде жергілікті тұрғындар оны өз аңыздарында
кездесетін басқа жақтан келген құдай деп санады. Теңізшілер экспедициясы
келгенде
жергілікті тайпа оларды табынып қарсы алды бірақ, кейін
түсініспеушіліктің нәтижесінде команда капитанын өлтіріп, етін жеп алды. Бұл
саяхатшы ғасырлар бойы барлық теңізшілерді азаптап келген цинга ауруымен
күресудің емін тапты. Теңізшілердің рационына қырыққабат қосып, ол теңізде
нағыз ем жасай алды. Қай теңізші туралы айтылып тұр
A) Васко да Гама
B) Фернан Магеллан
C) Джеймс Кук
D) Бартоломеу Диаш
2. Көптеген адам шығыны мен орасан зор материалдық шығындармен бірге
жүретін апатты табиғи құбылыстардың бірі. Бұл құбылыстың атауы испан
тілінен аударғанда "сәби бала"дегенді білдіреді. Бұл "нәресте" - Тынық
мұхитының шығысындағы тұздылығы төмен жер үсті суларының жылы,
маусымдық ағыны. Ол осылай аталады, өйткені ол әдетте желтоқсанның аяғында
- қаңтардың басында болады және көбінесе Рождествода болады. Құбылыс
шынайы апат тудырады: Эквадор мен Перу жағалауында судың температурасы
күрт көтеріледі (7-12 градус), нәтижесінде балық (анчоус) өледі немесе
жағалаудағы сулардан кетеді. Балықтың болмауы оны жейтін теңіз құстарының
өлімінің жоғары болуына әкеледі. Бұл өз кезегінде тыңайтқыш ретінде
пайдаланылатын және балық аулау өнімдерімен бірге Перудің ең маңызды
ұлттық байлығының бірі болып табылатын гуано - құс тамшыларының мөлшерін
азайтады.
A) Перу ағысының қалыптасуы
B) Эль-Ниньо ағысының пайда болуы
C) Атакама шөлінің қалыптасуы
D) Парамостың пайда болуы

3. Бұл тайпа қазіргі Судан аумағынан қоныс аударушылар. Соңғы 300-500 жыл
Кения мен Танзанияда тұрады, жартылай көшпелі өмір салтын ұстанады.
Малмен бірге жауын-шашыннан кейін жаңа жасыл аймақтарға көшеді. Олар егін
шаруашылығымен мүлдем айналыспайды, себебі егін жерді мал жайылымына
жарамсыз етеді деп санайды. Олар үшін мал-негізгі табыс көзі және валюта,
тайпаның қоғамдық өмірінде маңызды рөл атқарады.
A) нилот
B) бушмен
C) готтентот
D) масаи
4. Елдің батысы мен солтүстік-батысы қатты тілімденген болып, көптеген
шығанақтар мен қойнаулары бар. Аумағының басым бөлігі ойпатты жазық,
шымтезекті батпақтар көп. Елдің астанасында орналасқан кіші шағын
аудандардың бірінде өзіндік ерекшеліктерге ие түбек орналасқан. Шағын
ауданның осы бөлігінде балалар ойын алаңымен бірге шипажай (түбек атауымен
бірдей), құстарды қорғау мақсатында қорықша ұйымдастырылған. Қорықша
үлкен және кіші бөлімдерге бөлінген. Өндіріс орындарына келсек, «Oilio» атты
өсімдік майы зауыты орналасқан. Шағын ауданның тағы бір ерекшелігі, мұнда
азық-түлік дүкендері жоқ.
А) Елдің атауы және астанасы
B) Кіші шағын аудан немесе түбектің атауы
C) Құстар қорықшасының атауы
D) Елдің мемлекеттік құрылымы мен басқару формасы
E) 2004-жылы қайсы экономикалық ұйымға мүше болған
5. Бұл жануарлардың 90%-дан астамы Қазақстанды мекендейді. Олар мұз
дәуірінен бері өмір сүріп келе жатқан табиғаттың ажырамас бөлігі болып
табылады.

A) Козерог
B) Бұғы
C) Ақбөкен
D) Елік