Қазақ хандығы: мемлекеттің саяси институттары тапсырмалар 10 сынып

Қазақстан тарихынан практикалық жұмыс №21

Қазақ хандығы: мемлекеттің саяси институттары, 37-38

Аты-жөні:_______________________Тобы:____Күні:__________

1-тапсырма. «Хан билігінің қасиеттілігі» атты тірек сызбаны аяқта.

Қорытынды:................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Мәтінмен жұмыс

Қазақ мемлекеттілігі XV- XVІІІ ғасырлар шеңберімен шектелмейді. Оның бастаулары сақтар мен үйсіндердің ерте көшпелі мемлекеттерінде, түркілер мен моңғолдардың көшпелілер империяларында жатыр. Мемлекет құрылысындағы сабақтастық байқалады. Ол Еуразия даласындағы көшпелі өркениеттің өзіндік сипатымен байланысты. Көшпелі мемлекеттілік екі мыңжылдық бойы өзгеріссіз сақталды. Мемлекет басында монархиялық үлгідегі тұлға тұрды. Ал қоғамның негізін көшпелі малшаруашылығымен айналысқан және генеалогиялық туыстық идеясымен бір халыққа біріккен рулар мен тайпалар құрады. Ұлы Дала көшпелілерінің мемлекеті көшіп-қонып жүретін тайпалар одағынан құралды. Көшпелі жауынгер халықты хан басқарды және оның билігі қасиетті саналды. Көшпелілердің әскери-саяси бірлігі олардың этникалық бірлігіне сәйкес болды.

Жайылымдық аумақтарға өзге көшпелі тайпалар келген жағдайда қалыптасқан қоғамдық ұйымға бөтендерді қоыс алып, олармен туыстықты жаңа генеалогиялық аңыздармен бекіткен. Осылайша негізгі түркі болған қазақ халқының құрамына өркениеттік жағынан жақын моңғол тайпалары да енді. Ауқымды көші-қон дәуірінде бірігудің аумақтық факторының мәні этноәлеуметтік фактордан төмендеу болды. Алайда уақыт өте келе, қазақтардың мемлекеттілігі де этноаумақтық бірлестік түріне айналды. Жүздер белгілі бір аумақты мекендеді, ал Қазақ хандығы үш жүзді біріктірді; этникалық аумақ саяси аумақпен сәйкес келді.

2-тапсырма. Дұрыс немесе бұрыс екенін анықта.

3-тапсырма. Сұрақтарға жауап бер.

Этникалық аумақ қандай аумақпен сәйкес келеді? ....................................................................................................

...........................................................................................................................................................................................

Көшпелі мемлекеттілік қанша уақыт бойы өзгеріссіз сақталды? ..............................................................................

...........................................................................................................................................................................................

Қоғамның көп бөлігі қандай шаруашылықпен айналысқан? .....................................................................................

...........................................................................................................................................................................................

Жайылымдық аумақтарға өзге көшпелі тайпалар келген жағдайда қандай аңыздармен бекіткен? ......................

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

4-тапсырма. Ханның қандай құқықтары болды?

5-тапсырма. Сөйлемдерді толықтыр.

Ұлыс сұлтандары, ...........................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................... билігіне бағынды.

Шыңғыс хан ұрпақтары .............................................................................................................................................

............................................................................................................................................................. істерге қатысты.

Қазақ қоғамы саяси билік институттарының - ...........................................................................................................

.................................................................................................................................................. көмегімен басқарылды.

Құрылтай Шыңғыс ханның ..................................................................................................................................

........................................................................................................................................................................ бекітілген.

Уақыт өте келе, ..............................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................. түріне айналды.

Дәстүрлі қазақ мемлекеттілігі ......................................................................................................................................

........................................................................................................................................................................... сақтаған.

6-тапсырма.

Билер мен батырлар қандай билікті иеленді?

Хан билігі неліктен қасиетті болды?