Асан Жақсылық Есенұлы

БҚО Орал қаласы, №5 ЖОББМ жаратылыстану-география пәні мұғалімі

Қазақстанның функционалдық қалалық аудандарының

демографиялық дамуы

Халық санының динамикасы және демографиялық болжамы – мемлекеттің даму бағытындағы ең негізгі өзекті мәселе. Демография дегеніміз – халық туралы ғылым деген мағынаны білдіреді. Осы демография терминін

ең алғашқы рет 1855 жылы француз ғалым Ахиль Гийяр «Адам статистика элементтері немесе салыстырмалы демография» кітабында осы сөзді пайдаланады. 1872 жылы Санкт – Петербургтегі халықаралық статистикалық конгрестен бастап демография сөзі қолданысқа енгізіліп пайдаланыла бастады. Демография жалпылама алғанда бір мемлекеттің халқының территориялық құрамын, халық санын, әлеуметтік – экономикалық, биологиялық және географиялық факторларын зерттейді. Демография және демократия сөздерін алып өзіміздің тілімізге аударатын болсақ халықты орналастыру және халықтық билеу деген мағыналарды білдіреді. Қазіргі уақытқа дейін осы екі сөз бір – бірімен ұштасып, қабысып келеді. Қазақстан халқының демографиялық жағдайы өте маңызды жағдай. Тәуелсіз ел болып бөлініп шыққаннан кейін, жоғымызды бүтіндеп ұзақ жылдар бойы отаршылдардың кұрығында болған ұлттық санамыз қайта жанданып, әлі күнге дейін дамып, жанданып келе жатқаны рас. Соның бір айқын көрінісі қазақ халқының ұлттық демографиялық көрсеткіші. Жыл сайын осы санақтың көрсеткішін зерттеп, өлім – жітімді салыстырып, сандық және сапалық өркендеудің жыл сайынғы жағдайын білуге деген құлшыныс артуда және көрсеткішке байланысты жағдайлар ойландыра түсуде. Қазіргі таңда осы Қазақстанның демографиялық саясат саласында қалыптасып отырған шиеленіскен мәселерді шешу өте маңызды мәселе болып отырғаны рас. Болашақтағы экономикалық және экологиялық реакциялар мен әлеуметтік өзгерістерге әсер ететін факторлар зор әсерін тигізеді. Қазақстан Республикасында халықтың жағдайын жақсарту мақсатында бірнеше жобалар ұсынылып, іске асырылып жатыр солардың бірі «Өңірлерді дамытудың 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» жүзеге асырылып жатыр. Ең басты қаралатын мәселе ол – функционалдық қалалық аудандарды дамыту болып бекітіліп отыр. Яғни ол аудандарды бәсекеге қабілетті етіп дамыту, демографиялық жағдайын жақсарту жұмыстың өзектілігін анықтайды.