Күні:14.12.2017ж.

Сабақтың тақырыбы: VI-IX ғасырлардағы Қазақстан

Мақсаты:оқушылардың тарих сабағынан алған білімдері бойынша қайталау арқылы,одан әрі танымдылығын арттыру;

Достарын таңдай білуге,өзін дұрыс ұстап мәдениетті түрде ойын,пікірін дұрыс жеткізуге үйрету;

Өткен тақырыптар бойынша оқушылардың білім деңгейін байқауға,тез ойлауға,есте сақтауға,өз ойын жан-жақты толық жеткізе білуге қосымша ізденуге бағыттау.

Көрнекілігі:презентация,төсбелгілер,сызбалар.

Барысы:

І.Ұйымдастыру.

Мұғалім:Құрметті оқушылар,ұстаздар,көрермендер, 7-сынып оқушыларының арасында өткелі отырған «Ең ақылдылар» атты сайысымызды тамашалауға қош келдіңіздер.Оқушылар тарихтан алған білімдерін қолдана отырып қойылған сұрақтарға тез ойлап жауап беру қажет.Сабақта алған білімдерін турларда көрсете алады. Ал енді сайысқа қатысатын топтармен,әділ қазылар алқасымен таныс болайық.

Сайыс 4 кезеңнен тұрады.

1. «Жорға» (жауаптарды сәйкестендіру)

2. «Тапқырлық (тест сұрақтарына жауап беру)

3. «Тікелей сұрақтар» (ұяшықтардағы сұрақтарға жауап)

4. «Бәйге» (зымыран сұрақтарына жауап беру)

Ғылымның сырын ұғына,

Шығыңдар білім шыңына.

Ұқыптылық пен зеректік,

Жеткізер сіздей өренді.

Жеңістің мынау шыңына-дей келе әр топқа сәт сапар тілейік.

І-кезең: «Жорға» (Аламан жарысы)

Экранға назар аударыңыздар.Алдарыңызда сәйкестендіру. Тез жауап берген топ реттік санмен келесі тапсырманы орындайды.

Қарлұқ қағанаты

552-603 ж

Түрік қағанаты

756-940

Түргеш қағанаты

603-704

Батыс түрік қағанаты

704-756

ІІ.кезең: «Тапқырлық»

Бұл кезеңде экрандағы тест сұрақтарына әр топ жауап береді.Әр дұрыс жауапқа 2 ұпай беріледі.

1.Оғыздардағы жоғары билік иесінің лауазымы

А) Инал

Б) Жабғу *

С) Сюбашы

Д) Күл-еркін

2.Бумын қаза болғаннан кейін оның орнына отырған қаған(552ж)

А) Қара-Еске *

Б) Тобо қаған

С) Мұқан

Д) Білге қаған

3.Араб тарихшысы Әл-Марвази айтуынша,қарлұқтардың құрамында қанша тайпа болған?

А) 24

Б) 12

С) 9 *

Д) 5

4.Қазіргі канализацияның ХІІғ. пайдаланылған қарапайым түрі

А) Махала

Б) Цилиндр

С) Антифиладалы

Д) Ташнау *

5.Түргештердің Кіші Ордасы қай қалада болды?

А) Сығанақ

Б) Баласағұн

С) Тараз

Д) Күңгіт *

6.Батыс Түрік қағанатында сот қызметін кім атқарған?

А) Күл-еркіндер

Б) Жабғу

С) Тархан *

Д) Елтебер

7.Түрік қағанаты қай жылы ыдырады?

А) 552ж

Б) 545ж

С) 581ж

Д) 603ж *

8.Батыс Түрік қағанатында 610-618жылдары қай қаған билік етті?

А) Тардуш (Дато)

Б) Шегу *

С) Ешбар Елтеріс

Д) Үшлік

9.Түрік қағанатында «тат» деп кімді айтқан?

А) жоғарғы билеушіні

Б) ақсүйектерді

С) қалың бұқараны

Д) құлды *

10.Сұлу қаған орданы қай қалаға көшірді?

А) Суяб қаласына

Б) Талас (Тараз) қаласына *

С) Баласағұн қаласына

Д) Испиджаб қаласына

11.Соғдылар Жетісуға қай ғасырларда қоныс аударған?

А) ІІ-ІV ғасырларда

Б) VI-VIII ғасырларда *

С) IX-XII ғасырларда
Д) V-VII ғасырларда

12.Қарлұқтардың Ұйғыр қағанатына қарсы күресі қанша жылға созылған?

А) 2 жылға

Б) 10 жылға

С) 20 жылға *

Д) 15 жылға

13.Оғыз жабғуы Киев кінәзі Святославпен Хазарларға қарсы қай жылы әскери одақ құрды?

А) 985 ж.

Б) 965 ж. *

С) 1041 ж.

Д) 764 ж.

14.Оғыздарда кәсіпшілік пен қолөнердің басты,дамыған түрі

А) құмыра жасау,көзешілік

Б) малдан алынған өнімді өңдеу *

С) зергерлік бұйымдар жасау

Д) темір ұсталығы

15.Қимақ елінің құрамында жеті тайпа болғандығын жазған ортағасырлық тарихшы?

А) Сыма Цянь

Б) Гардизи *

С) Масуди

Д) Махмұд Қашғари

ІІІ.кезең: «Тікелей сұрақтар»

Бұл кезеңде тақта бетінде тарихи мемлекеттердің атаулары жазылып тұрған топшамалар көрініп тұрады.Кезек-кезекпен сайыскерлер топшаманы таңдап,сұрақтарға жауап береді.Әр сұраққа тақта бетіндегі ұяшықтардағы сандармен ұпай саны есептеледі.

Оғыз мемлекеті	40	30	20	10
Қимақ қағанаты	40	30	20	10
Қарлұқ қағанаты	40	30	20	10

ІV-кезең: «Бәйге»

Бұл кезеңде әр топ 1 мин. ішінде сұрақтарға тез жауап беру қажет. Әр дұрыс жауапқа 1 ұпайдан беріледі. Бұнда әр топ басшы қатысады.

1-топқа

1.Белгілі бір діни нанымдардың шығу тегін аңмен байланыстыратын табыну белгісі (Тотем)

2.Әбунасыр әл Фараби дүниеге келген қала(Отырар)

3.Оғыздарда халық жиналысы жылына неше рет шақырылды?(1рет)

4.552 жылғы жеңістен кейін «елхан» деген атақ алған қаған (Бумын)

5.Батыс Түрік қағанатының астанасы (Суяб)

6.Түргештер туралы алғашқы деректер қай жазбаларда кездеседі? (Қытай)

7. 840жылы өзін қаған деп жариялаған кім? (Білге Күл Қадыр-хан)

8.Архитектура латынша қандай мағынаны береді? (Құрылысшы)

9.Көне түрік жазуы қанша әріптен тұрады? (35)

10.Діни адамдарға берілген жер (Вақфтық)

11.Қимақ қағанатының жері ХІ ғасырда кімдердің қолына көшті? (Қыпшақтардың)

12.Батыс Түрік қағанаты қай жылы құрылды? (603ж)

13.Сары және қара түргештер арасындағы талас-тартыс қанша жылға созылды? (20жылға).

14.Сұлудың орнына қаған болған кім? (Тұқарсан Құштар)

15.Орта Азия мен Қазақстанға арабтардың жаулап алуынан ене бастаған дін (Ислам)

2.топқа

1.Түргештерде қағанат қанша әкімшілік аймаққа бөлінді? (20)

2.Қарлұқтар ІХ ғасырдың басында кімдерден жеңіліс тапты?(Ұйғыр қағанатынан)

3.Оғыздардағы жоғарғы билік иесінің лауазымы (Жабғу)

4. «Оғызнаманың» ескі нұсқасын ХІІІғ.бірінші жазып қалдырған тарихшы (Рашид ад-Дин)

5.Шығыстың аса көрнекті ғалымы Әбунасыр әл Фараби шығармалары қай тілде жазылған? (Араб)

6.Үшлік қай жылы қаза болды? (706ж)

7.Қара түргештердің астанасы (Тараз)

8.Қарлұқ қағанаты қанша жылға жуық өмір сүрді? (200жылға жуық)

9.ІХ ғасырдың аяғы Х ғасырдың басында Сырдарияның орта және төменгі ағысында құрылған мемлекет (Оғыз мемлекеті)

10. «Құдық үстіне салынған құрылыс» дегенді білдіретін ұғым (Сардоба)

11.Мәйітті өртеп, оны заттарымен бірге жерлеу рәсімі кімдерге тән? (Түріктерге)

12.Батыс Түрік қағанатын алғашқы кезде басқарған қаған (Тардуш) (Дато)

13 «Сүзеген», «мүйізді қаған» деген атты арабтар кімге қойған? (Сұлу қағанға)

14.Қазақстанда түрік дәуірінде мүсін өнері ерекше дамыған.Көне түрік жазуында тас мүсіндерді не деп жазған? (Балбал)

15.Қыпшақтардың сол қанатының орталығы (Сығанақ)

Қорытынды: Жеңімпаз топ анықталғаннан кейін әділ-қазылар мүшелеріне сөз беріліп, «Ең ақылды» номинациясы бойынша І,ІІ орын алған топтарға мақтау қағаздары мен сыйлықтар табыс етіледі.Белсене қатысқан оқушылар да мақтау қағаздарымен марапатталады.

І топ «Алғырлар»

Топ басшы:

Бағалау парағы

ІІ топ «Тапқырлар»

Топ басшы:

Бағалау парағы

Алғырлар

Тапқырлар