Судың адам өміріндегі маңызы

" Судың адам өміріндегі маңызы"

7 сынып оқушысы: Ермұхан Әсел

Жетекшісі: Физика пәнінің мұғалімі: А.Нұрлыбекова

Жер бетінде біз үшін қарапайым судан гөрі маңызды зат жоқ, сонымен бірге оның қасиеттері сияқты көптеген қарама-қайшылықтар мен ауытқулар болатын басқа зат жоқ. Су молекулалары жұлдызаралық кеңістікте кездеседі. Су кометалардың, Күн жүйесінің көптеген планеталары мен олардың спутниктерінің бөлігі болып табылады.

Қоспасыз таза су-бұл иіссіз, дәмсіз және түссіз сұйықтық, қайнау температурасы + 100 С және қату температурасы = 0 С. судың жерге таралуы: 95% - дүниежүзілік мұхит 2% - жер асты сулары 2% - 0,02% өзендер мұздықтары. Барлық тірі жануарлар мен өсімдіктер судан тұрады: Жануарлар – 75%, балық – 75%, медуза – 99%, картоп - 76%, алма - 85%, қызанақ - 90%, қияр - 95%, қарбыз - 96%. Адам денесі шамамен 63 – 68% судан тұрады. Судың 86% - ы жаңа туған нәрестенің денесінде, ал қарт адамдарда 50% - ға дейін болады.

Өйткені су өте үлкен жылу сыйымдылығына ие, ол жақсы салқындатқыш. Мысалы, үйдегі суды жылыту немесе Парсы шығанағы ағынының жылы ағымымен Еуропаны "жылыту" туралы ойланыңыз. Жылыту кезінде су температурасының баяу көтерілуі және сәйкесінше салқындату кезінде жылудың көп мөлшерін шығару үлкен су объектілерінің жанындағы температураның ауытқуын жұмсартады.

Буланудың жоғары жылуының арқасында тірі организмдер (жануарлар ғана емес, өсімдіктер де) дененің бетіндегі суды буландыру арқылы ағзадағы артық қызудан арылуға мүмкіндік алды.тірі организмдердің қоршаған ортамен жылу алмасуының басқа тәсілдерінен (сәулелену, конвекция, жылу беру) айырмашылығы, булану қоршаған ортаның температурасы дене температурасынан жоғары болған кезде де денені салқындатуға мүмкіндік береді.

Су-энергия ресурстарының маңызды көзі. Су-бұл планетамызды құрған зат және онсыз біздің өміріміз мүмкін емес!

Қоршаған әлемнің сабақтарынан: біз су жердегі табиғатта үш күйде болатын жалғыз зат екенін білеміз:

Қатты-мұз.

Сұйық-су.

Газ тәрізді-су буы.

Су-бұл бір күйден екінші күйге ауысатын және шамалы өзгерістермен кері қайтатын ерекше зат. Бір күйден екінші күйге ауысу кезінде әртүрлі процестер жүруі мүмкін: булану (сұйық күйден су біртіндеп ауаға бу түрінде өтеді), конденсация( су буы сұйық немесе қатты күйге өтеді), үгілу (аяздың пайда болуы-газ тәрізді судың қатты күйге ауысуы), мұздату (сұйық су қарға, мұзға айналады). Осылайша, су бір күйден екінші күйге біртіндеп ауысуды ғана емес (мұз – су – бу – су – мұз), сонымен қатар кейбір фазаларды айналып өтіп, секіре алады (мұз – бу немесе бу – аяз). Судың бір күйден екінші күйге ауысуы кезінде оның қасиеттері айтарлықтай өзгереді.

Алайда, энциклопедияда ғалымдар судың сұйық түрінде 5 түрлі күйін және мұздатылған түрінде 14 күйді ажыратады деп оқыдық.

Сондай - ақ, мүмкін жағдайлар-қаныққан бу, қатты қызған сұйықтық, гипотермиялық сұйықтық. Бұл күйлер ұзақ уақыт бойы өмір сүре алады, бірақ олар тұрақсыз және тұрақты күймен байланысқан кезде ауысу жүреді. Мысалы, таза суды 0°C-тан төмен таза ыдыста салқындату арқылы гипотермиялық сұйықтықты алу оңай, бірақ кристалдану орталығы пайда болған кезде сұйық су тез мұзға айналады.

Атмосфералық қысым кезінде су 0°C температурада қатып, 100°C температурада қайнайды.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. http://rnto.club/biblioteka/kollektiv-rnto/Stati/voda-samij-zagadochnij-jelement-na-zemle.html

2. https://fishki.net/1256802-15-interesnyh-faktov-o-vode.html