Төртүй аймағында кемірушілер арасындағы паразитоздар.

Паразиты среди грызунов в районе села Тортуй.

Parasites among rodents in the area of the village of Tortuy

Ғылыми жобаның авторы:

9-сынып оқушысы

Кицуль Алина

Ғылыми жобаның жетекшісі:

Химия пәнінің мұғалімі

Тахиров Рифхат Ришатович

Мақсаты: Төртүй аймағындағы кейбір кемірушлер арасындағы паразитофаунасын зерттеу болды. Соған байланысьы төмендегі міндеттер қойылды:

1. Төртүй аймағындағы кемірушілердің түрлерін анықтау

2. Төртүй аймағындағы кеміргіштердің түрлеріндегі паразитофаунасын зерттеу.

3. Aнықтaлғaн тoғышaрлaрғa қaрcы aлдын aлy шaрaлaрды қaрacтырып ұcынy.

Міндеттері: - Туған өлкеде мекендейтін кемірушілерді зерттей отырып, олардың адам , қоғам өміріндегі маңызын ашу;

• Кемірушілердің табиғатқа тигізетін пайдасы мен зиянын анықтау;

• Табиғатқа және адам өміріне тигізетін пайдасын дәлелдеу;

Зерттеудің әдістемесі: Бұл материалдар мен ақпараттар кемірyшілер арасында жиі кездесетін паразиттердің алдын алу және емдеу шараларын өткізуде көмек бола алады.

Дипломдық жұмыстың материалдары ПГПИ Халықаралық Т.К. Шаяхметов атына арналған студенттер аралық ғылыми жұмыстар конкурсында жарияланған.

Ғылыми жаңалық. Шульман әдісінің модификациясы, профессор Н.Е. Тарасовская, Л.Т. Булекбаева, студент Р.Р. Тахиров ұсынған (2015 ж).

Жұмыстың өзектілігі: Еліміздің экономикалық дамуында агроөнеркәсіптік кешеннің, оның ішінде ауыл шаруашылығының маңызы зор. Қазақстан агроөнеркәсіптік кешені – еліміздегі халық шаруашылығындағы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі құрамдас бөлігі. Онда материалдық игілік өндіру саласындағылардың жартысынан астамы қызмет етеді және Республикадағы негізгі өндірістік қорлардың тең жартысына жуығы шоғырланған, жалпы өнімнің және ұлттық табыстың жартысы осы саланың еншісінде. Eгістіктің және жемic жидектің басты жауы кеміргіштер мен қоян тәріздестер болып келеді, бірақта кірпілердің де осы қатарда болыу кем емес.

Кіріспе

Паразиттерді, олардың иелерінің ағзасымен қарым- қатынасы, паразиттердің алдын алу, олармен күресу жолдарын зерттейтін ғылым паразитология деп аталады. Табиғатта жануар, өсімдік тіпті адам ағзасының есебімен өмір сүретін көптеген паразиттер кездеседі. XIX ғасырға дейін паразитология өзіндік ғылым ретінде қалыптаса алмады. Ол тек ветеринария, медицина және зоология сияқты ғылымдардың бөлігі ретінде қолданылып келді.

Адамның және омыртқалы жануарлардың паразитоценоздары тарих кезеңдерінің әр кезінде қоршаған ортаның өзгерісіне, паразиттің иелерінің тамақтануы мен тіршілік әрекетіне байланысты өзгеріп отырды.

Қазіргі кездегі омыртқалы жануарлардың фаунасы омыртқасыз жануарлардың барлық түрі яғни, паразиттік қарапайымдар, гельминттер және буынаяқтылар қалыптасқаннан кейін ғана қалыптасты. Басқаша айтқанда, барлық қазіргі омыртқалылар соның ішінде адам да, жер бетінде паразиттер кеңінен мекен ете бастаған уақытта пайда болған.

Мысалы, Д.И.Благовещенскийдің айтуы бойынша мамықжегіштер мен биттер бор кезеңінде пішенжегілерден шыққан және жылықандылардың ағзасында тоғышарлық (паразиттік) жолмен тіршілік ете бастаған. Паразиттік кенелер девон дәуірінде, тремотодтар мен цестодтар бор дәуірінде кездесе бастаған.

В.Н. Беклемишевтың (1890-1962) басқаруымен безгек масаларына зерттеулер жүргізіліп, олармен күресу жолдарын негізге алу барысында безгек ауруларының жойылуында зор жетістіктер болды.

Пapaзитология ғылымының даму тарихында тұңғыш рет жаңа экологиялық паразитология бағытын қалыптастырған көрнекі ғалым – В.А. Догель (1882-1955). Негізгі ғылыми еңбектері: «Oмыртқасыздардың салыстырмалы анатомиясы» (1938); «Жалпы протистология» (1951); «Жалпы паразитология» (1962); 1930 жылы В.А. Догель Арал теңізінде экспедициямен келіп, балықтарда кездесетін паразиттерді жан – жақты зерттпе 1934 жылы «Арал теңізі балықтарының паразиттері», 1938 жылы Каспий теңізінің балықтарын зерттеп «Каспий теңізінің балықтарының паразиттер» атты монографиялар шығарды. Қазақстанда ихтиопаразитологияның дамуына көп үлес қосты.

Бүгінгі күні Қазақстанда жануарлар мен адам гельминттерімен күрес шараларын өткізетін ұйымдар жұмыс істейді. Республикалық және облыстық санитарно – эпидиологиялық станциялар қарамағында паразитологиялық бөлімдер қызмет етеді. Олар гельминттердің алдын алу және олармен күресі мақсатында медициналық және ветеринар – санитарлық іс - шаралар атқаруда. Соның нәтижесінде біздің елімізде адамдар мен жануарлардың гельминттік аурулары азаюда.

Зерттеу барысы: Кемірушілердің жіктелуі. Сыpтқы систематика. Бұрын кемірушілерді қоянтәріздестермен бірге бір кеміргіштер қатарына жатқызған. Осы тұжырымдамадан көп уақыт бастарқан, бірақ қазіргі кезде осы жүктелуді қолдайтын биологтар қатары пайда болып жатыр. Кейбіреулері олардыМacroscelididae тұқымдасыменбіріктіруге талпынады. Алайда мұндай тезистер дау тудырады. Кейбір зерттеушілер қарамақарсы қорытындыларға келеді және қоянтектестерде басқа эволюциялық өзгешіліктерді байқайды.

Тиінтәріздестердің ең көне кеміргіштер қатарын құрайды.Жайратәріздестерді қоспағанда мүмкін барлығы эволюция барысында бөлінген. Солардың ішінде ең көп дауға бөлінетін тақырып жайратәріздестер. Кейбір зерттеушілер, жайратәріздестерді кеміргіштер қатарына жатқызбау керек деп санайды, оларға арнап жеке отряд қатарын құруды жөн көреді.

Ондатр (лат. Ondatra zibethicus) – кеміргіштер отрядына жататын терісі бағалы аң болып саналады. Қорек талғамайды, негізінен су өсімдіктерімен қоректенеді. Жылына 2 – 3 рет көбейіп, 25 – 30-ға дейін ұрпақ бере алады. Көктемде туған жас Ондатрлар шілде – тамыз айларында көбеюге қатыса береді. Олар – туляремия және паратиф ауруын таратушылар. Терісі үшін көп ауланады.

Зерттеу нәтижесі:

Біздің зерттеулер Төртүй аймақтарында жүргізілді. Өзен және ауылға жақын жерлерде кемірушілердің таралуын зерттеу.

Кесте 1− Эпидемиологиялық маңызды кейбір кемірушілердін таралуы

Кесте 2 − Кемірушілердің эндопаразиттері (Кадыров бойынша)

Кемірушілердің эндопаразиттері
Мүшелер-паразиттер	Паразитарлық аурулар
Теріасты жасұнығы – Nematoda Filaria martis	Нематодозалар Филариозалар
Өнеш - Nematoda Gnathostoma spinigerum	Нематодозалар Гнатостомозалар
Асқазан –Nematoda Сapillaria putorii C. musterlorum	Нематодозалар Капилляриозалар
Molineus patens	Молениозалар
3. Gnathostoma spinigrerum	Гнатостомозалар
Аш ішек - Trematoda 1. Heterophyes heterophyes	Трематодозалар Гетерофиозалар
2. Euparyphium melis	Эупарифиозалар
Eurychelmis squamula, E. monorchis	Эурихельмиозалар
Allassogonoporus marginale	Аллассогонопотозалар
Alaria mustelae	Аляриозалар
Nanophyetus salmincola	Нанофиетозалар
Sellacotyle mustelae	Секллакотилезалар
Ашішек - Cestoda 1. Taenia tenuicollis	Цестодозыалар Тениозалар
2. Mesocestoides Lineatus	Мезоцестоидозалар
Ашішек - Nematoda 1. Сapillaria putorii	Нематодозалар Капилляриозалар
Жүктеу ЖИ арқылы жасау ЖИ арқылы жасау Бөлісу 1 - айлық Материал тарифі -96% жеңілдік 00 05 00 ҚМЖ Ашық сабақ Тәрбие сағаты Презентация БЖБ, ТЖБ тесттер Көрнекіліктер Балабақшаға арнарлған құжаттар Мақала, Эссе Дидактикалық ойындар және тағы басқа 400 000 материал Барлық 400 000 материалдарды шексіз жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз 1 990 ₸ 49 000₸ 1 айға қосылу Таңдау Материалға шағымдану Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз Жариялаған: Кицуль Алина 26 Қараша 2020 425 Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз Шағымды қалдыру Төртүй аймағында кемірушілер арасындағы паразитоздар Тақырып бойынша 11 материал табылды Төртүй аймағында кемірушілер арасындағы паразитоздар Материал туралы қысқаша түсінік Еліміздің экономикалық дамуында агроөнеркәсіптік кешеннің, оның ішінде ауыл шаруашылығының маңызы зор. Қазақстан агроөнеркәсіптік кешені – еліміздегі халық шаруашылығындағы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі құрамдас бөлігі. Онда материалдық игілік өндіру саласындағылардың жартысынан астамы қызмет етеді және Республикадағы негізгі өндірістік қорлардың тең жартысына жуығы шоғырланған, жалпы өнімнің және ұлттық табыстың жартысы осы саланың еншісінде. Eгістіктің және жемic жидектің басты жауы кеміргіштер мен қоян тәріздестер болып келеді, бірақта кірпілердің де осы қатарда болыу кем емес. Материалды жүктеу Материалдың қысқаша нұсқасы Төртүй аймағында кемірушілер арасындағы паразитоздар. Паразиты среди грызунов в районе села Тортуй. Parasites among rodents in the area of the village of Tortuy Ғылыми жобаның авторы: 9-сынып оқушысы Кицуль Алина Ғылыми жобаның жетекшісі: Химия пәнінің мұғалімі Тахиров Рифхат Ришатович Мақсаты: Төртүй аймағындағы кейбір кемірушлер арасындағы паразитофаунасын зерттеу болды. Соған байланысьы төмендегі міндеттер қойылды: 1. Төртүй аймағындағы кемірушілердің түрлерін анықтау 2. Төртүй аймағындағы кеміргіштердің түрлеріндегі паразитофаунасын зерттеу. 3. Aнықтaлғaн тoғышaрлaрғa қaрcы aлдын aлy шaрaлaрды қaрacтырып ұcынy. Міндеттері: - Туған өлкеде мекендейтін кемірушілерді зерттей отырып, олардың адам , қоғам өміріндегі маңызын ашу; Кемірушілердің табиғатқа тигізетін пайдасы мен зиянын анықтау; Табиғатқа және адам өміріне тигізетін пайдасын дәлелдеу; Зерттеудің әдістемесі: Бұл материалдар мен ақпараттар кемірyшілер арасында жиі кездесетін паразиттердің алдын алу және емдеу шараларын өткізуде көмек бола алады. Дипломдық жұмыстың материалдары ПГПИ Халықаралық Т.К. Шаяхметов атына арналған студенттер аралық ғылыми жұмыстар конкурсында жарияланған. Ғылыми жаңалық. Шульман әдісінің модификациясы, профессор Н.Е. Тарасовская, Л.Т. Булекбаева, студент Р.Р. Тахиров ұсынған (2015 ж). Жұмыстың өзектілігі: Еліміздің экономикалық дамуында агроөнеркәсіптік кешеннің, оның ішінде ауыл шаруашылығының маңызы зор. Қазақстан агроөнеркәсіптік кешені – еліміздегі халық шаруашылығындағы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі құрамдас бөлігі. Онда материалдық игілік өндіру саласындағылардың жартысынан астамы қызмет етеді және Республикадағы негізгі өндірістік қорлардың тең жартысына жуығы шоғырланған, жалпы өнімнің және ұлттық табыстың жартысы осы саланың еншісінде. Eгістіктің және жемic жидектің басты жауы кеміргіштер мен қоян тәріздестер болып келеді, бірақта кірпілердің де осы қатарда болыу кем емес. Кіріспе Паразиттерді, олардың иелерінің ағзасымен қарым- қатынасы, паразиттердің алдын алу, олармен күресу жолдарын зерттейтін ғылым паразитология деп аталады. Табиғатта жануар, өсімдік тіпті адам ағзасының есебімен өмір сүретін көптеген паразиттер кездеседі. XIX ғасырға дейін паразитология өзіндік ғылым ретінде қалыптаса алмады. Ол тек ветеринария, медицина және зоология сияқты ғылымдардың бөлігі ретінде қолданылып келді. Адамның және омыртқалы жануарлардың паразитоценоздары тарих кезеңдерінің әр кезінде қоршаған ортаның өзгерісіне, паразиттің иелерінің тамақтануы мен тіршілік әрекетіне байланысты өзгеріп отырды. Қазіргі кездегі омыртқалы жануарлардың фаунасы омыртқасыз жануарлардың барлық түрі яғни, паразиттік қарапайымдар, гельминттер және буынаяқтылар қалыптасқаннан кейін ғана қалыптасты. Басқаша айтқанда, барлық қазіргі омыртқалылар соның ішінде адам да, жер бетінде паразиттер кеңінен мекен ете бастаған уақытта пайда болған. Мысалы, Д.И.Благовещенскийдің айтуы бойынша мамықжегіштер мен биттер бор кезеңінде пішенжегілерден шыққан және жылықандылардың ағзасында тоғышарлық (паразиттік) жолмен тіршілік ете бастаған. Паразиттік кенелер девон дәуірінде, тремотодтар мен цестодтар бор дәуірінде кездесе бастаған. В.Н. Беклемишевтың (1890-1962) басқаруымен безгек масаларына зерттеулер жүргізіліп, олармен күресу жолдарын негізге алу барысында безгек ауруларының жойылуында зор жетістіктер болды. Пapaзитология ғылымының даму тарихында тұңғыш рет жаңа экологиялық паразитология бағытын қалыптастырған көрнекі ғалым – В.А. Догель (1882-1955). Негізгі ғылыми еңбектері: «Oмыртқасыздардың салыстырмалы анатомиясы» (1938); «Жалпы протистология» (1951); «Жалпы паразитология» (1962); 1930 жылы В.А. Догель Арал теңізінде экспедициямен келіп, балықтарда кездесетін паразиттерді жан – жақты зерттпе 1934 жылы «Арал теңізі балықтарының паразиттері», 1938 жылы Каспий теңізінің балықтарын зерттеп «Каспий теңізінің балықтарының паразиттер» атты монографиялар шығарды. Қазақстанда ихтиопаразитологияның дамуына көп үлес қосты. Бүгінгі күні Қазақстанда жануарлар мен адам гельминттерімен күрес шараларын өткізетін ұйымдар жұмыс істейді. Республикалық және облыстық санитарно – эпидиологиялық станциялар қарамағында паразитологиялық бөлімдер қызмет етеді. Олар гельминттердің алдын алу және олармен күресі мақсатында медициналық және ветеринар – санитарлық іс - шаралар атқаруда. Соның нәтижесінде біздің елімізде адамдар мен жануарлардың гельминттік аурулары азаюда. Зерттеу барысы: Кемірушілердің жіктелуі. Сыpтқы систематика. Бұрын кемірушілерді қоянтәріздестермен бірге бір кеміргіштер қатарына жатқызған. Осы тұжырымдамадан көп уақыт бастарқан, бірақ қазіргі кезде осы жүктелуді қолдайтын биологтар қатары пайда болып жатыр. Кейбіреулері олардыМacroscelididae тұқымдасыменбіріктіруге талпынады. Алайда мұндай тезистер дау тудырады. Кейбір зерттеушілер қарамақарсы қорытындыларға келеді және қоянтектестерде басқа эволюциялық өзгешіліктерді байқайды. Тиінтәріздестердің ең көне кеміргіштер қатарын құрайды.Жайратәріздестерді қоспағанда мүмкін барлығы эволюция барысында бөлінген. Солардың ішінде ең көп дауға бөлінетін тақырып жайратәріздестер. Кейбір зерттеушілер, жайратәріздестерді кеміргіштер қатарына жатқызбау керек деп санайды, оларға арнап жеке отряд қатарын құруды жөн көреді. Ондатр (лат. Ondatra zibethicus) – кеміргіштер отрядына жататын терісі бағалы аң болып саналады. Қорек талғамайды, негізінен су өсімдіктерімен қоректенеді. Жылына 2 – 3 рет көбейіп, 25 – 30-ға дейін ұрпақ бере алады. Көктемде туған жас Ондатрлар шілде – тамыз айларында көбеюге қатыса береді. Олар – туляремия және паратиф ауруын таратушылар. Терісі үшін көп ауланады. Зерттеу нәтижесі: Біздің зерттеулер Төртүй аймақтарында жүргізілді. Өзен және ауылға жақын жерлерде кемірушілердің таралуын зерттеу. Кесте 1− Эпидемиологиялық маңызды кейбір кемірушілердін таралуы Кемірушінің түрі Географиялық таралуы Тарататын аурулары Кәдімгі тиын (Sciurus vulgaris)     ТМД Азия және Европа бөлімінің ормандарында Жұқпалы аурулар (соның ішінде гельминтоздар) Үнді жер егеуқұйрығы (Nesocia indica)     Орта Азия өзендерінің алқабы   Содоку ауруы Жирен егеуқұйрық, сұр пасюк(Rattus norvegicul) ТМД елдері (Орта және Шығыс Сібір, Орта Азия шөлейттерінен басқасы) Жұқпалы аурулар (соның ішінде гельминтоздар) Қара немесе кеме егеуқұйрығы (Rattus rattus) Жұқпалы аурулар залалданған тағам арқылы беріледі Азиялық орман тышқаны (Apodemus peninsulae) Аралас ормандар, Алтай саян орманды далалары, аралас ормадары, Шығыс-Сібір, Қиыр Шығыс Геморрагиялық безгек Үй тышқаны (Musculus) ТМД аймағы Оба, туляремия Дала тышқаны (Apodemus agrarius) Ормандар, орманды далалар, Еуропа бөлігінің даласы мен далалы ормандары, Шығыс Қазақстан, Қиыр Шығыс Псевдотуберкулез, Судоку, Геморрагиялық безгек, жалған туберкулез Батпақ камшаты немесе сазқұндыз (Myocastor coypus) Орта Азия Лептоспероз Ондатр (Ondatra zibethica) Айтарлықтай ТМД-ның барлық аймағына таратылған Туляремия, лептоспероз, Омбылық геморрагиялық безгегі, трихофития Еуропалық жирен сұртышқаны (Clethrionomus glareolus) Еуропа бөлігінің орманды алқабы, Батыс-Сібір тагасы Геморрагиялық безгегі Су сұртышқаны немесе су егеуқұйрығы (Arvicole terrestris, A. am) Орманды тундрадан бастап шөлейтке дейін Туляремия Кәдімгі сұртышқан (Microtus arvalis) Орманды дала, дала, Кавказ, Қазақстан, Оңтүстік Сібір, Орта Азияның оңтүстік шығысы Туляремия, лептоспероз, псевдотуберкулез Қызыл немесе ұзынқұйрықты суыр (Marmota caudata) Орта Азия, Памир, Тянь-Шань оңтүстігінің биік тау белдеулері Оба Монғол суыры немесе тарбаган (Mormota Sibirica) Байкал таулы далалары, Тува, Саянның оңтүстік шығысы Оба Алтай немесе сұр суыры (Mormota baibacina) Қазақстанның тау биік белдеулері, Орта Азияның оңтүстік-шығысы, Сібірдің оңтүстігі Оба Ұзынқұйрықты Азяилық суыры (Cittellus undilatus) Сібірдің оңтүстік және шығыс даласы, Чукотка, Амур облысы, Камчатка Туляремия Кіші суыр (Citellus pygmaeus) Оңтүстік Украина даласы, шөл және шөлейт аймақтары, Крым, Поволжье, Солтүстік Кавказ, Қазақстан Оба Дагестан аламаны немесе Радде аламаны (Mesocricetus raddei) Дагестан таулы аймақтары, Кавказ далалары Туляремия Кесте 2 − Кемірушілердің эндопаразиттері (Кадыров бойынша) Кемірушілердің эндопаразиттері Мүшелер-паразиттер Паразитарлық аурулар Теріасты жасұнығы – Nematoda Filaria martis Нематодозалар Филариозалар Өнеш - Nematoda Gnathostoma spinigerum Нематодозалар Гнатостомозалар Асқазан –Nematoda Сapillaria putorii C. musterlorum Нематодозалар Капилляриозалар Molineus patens Молениозалар 3. Gnathostoma spinigrerum Гнатостомозалар Аш ішек - Trematoda 1. Heterophyes heterophyes Трематодозалар Гетерофиозалар 2. Euparyphium melis Эупарифиозалар Eurychelmis squamula, E. monorchis Эурихельмиозалар Allassogonoporus marginale Аллассогонопотозалар Alaria mustelae Аляриозалар Nanophyetus salmincola Нанофиетозалар Sellacotyle mustelae Секллакотилезалар Ашішек - Cestoda 1. Taenia tenuicollis Цестодозыалар Тениозалар 2. Mesocestoides Lineatus Мезоцестоидозалар Ашішек - Nematoda 1. Сapillaria putorii Нематодозалар Капилляриозалар Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Биология Ғылыми жұмыстар Барлық сыныптар 26.11.2020 425 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Жариялаған: Кицуль Алина Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курстар тізімі Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Тарих пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Ағылшын тілі пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Информатика пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Мектепке дейінгі білім беру бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ «Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті» бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану 80/108 сағат Толығырақ Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80/108 сағат Толығырақ