×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512
Сайт бойынша барлық сұрақтарды 8 (771) 234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады

Тұлға азаматтық құқық субьектісі ретінде

Автор:Тұрлыбекова Раушан Муратқызы
Бағыты: Адам және қоғам
Бөлімі: Ашық сабақ
Сыныбы: Басқа
Жарияланған уақыты: 2019-05-14

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

Азаматтардың жеке құқықтарымен міндеттерін жетік білуге,азаматтық айналымда еркін өзін ұстауға өзін заң жүзінде қорғай алуға үйтету.

«Азаматтық құқық» пәнітақырыбы: «Жеке тұлға – азаматтық құқық субьектісі ретінде»Дайындаған:« Құқықтық пәндер» ЦӘК оқытушысыТұрлыбекова Р.М. «Жеке тұлға – азаматтық құқық субьектісі ретінде»Жоспар:1.Жеке тұлға –азаматтық құқық субьектісі.2.Азаматтың құқық қабілеттілігі..3. Азаматтың әрекет қабілеттілігі.4. Қорғаншылар мен қамқоршылардың құқықтары мен міндеттері.5.Хабар- ошарсыз кету.6.Азаматты өлді деп жариялау сабақтың мақсаты: ОқуАзаматтық құқық қатынасқа қатысушы субьектілер жайлы, соның ішінде жеке тұлғаның құқықтық жағдайы туралы түсінік беру. ДамытушылықАзаматтық құқық қатынастарының пайда болу негіздері оны жүзеге асыру және қорғау тәсілі мен таныстыру.Азаматтардың құқық қабілеттілігі және әрекет қабілеттілігі, қамқоршы,қорғаншы түсінігі, олардың құқықтары мен міндеттерін айқындау. ТәрбиелікМеңгерілетін материалға деген қызығушылықты тәрбиелей отырып , азаматтың қоғамда жеке тұлға ретінде дұрыс қалыптасуын, оның құқықтарының бұзылмауын, міндеттерінің дұрыс орындалу қасиеттерін бойына сіңіру. «Миға шабуыл» ойыны Азаматтық құқық пәні Азаматтық құқықтың жүйесі Азаматтық құқық қағидасы Азаматтық құқық қатынас түрлері Азаматтық құқық жүйесін жалпы және ерекше ережелері құрайды Азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың теңдігі Мүліктік және жеке мүліктік емес қатынас Азаматтық-құқықтық нормалармен реттелетін қоғамдық қатынас Әрбір құқық қатынастарында қатынастың субъектілері деп аталатын қатысушылары болады. Азаматтық құқық қатынастарының субъектілері: жеке тұлға, заңды тұлғалар, әкімшілік-аумақтық бөліністер, сондай-ақ мемлекет болып табылады. Құқық қатынастарына қатысушылардың арасында белгілі бір байланыс орнайды, сол себепті бұлардың арасында қатынастарының мазмұнын құрайтын белгілі бір құқықтар мен міндеттер пайда болады. Сол қатынаста құқықтар мен міндеттер не нәрсеге (мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер) бағытталған болса, сол нәрсе оның объектісі деп аталады 1. Жеке тұлға – азаматтық құқық субьектісі Азаматтық кодекстің 12-бабына сәйкес жеке тұлға деп Қазақстан Республикасының азаматтарын, басқа мемлекеттердің азаматтарын және азаматтығы жоқ адамдарды атаймыз. Азаматтық алған адам сол мемлекеттің құқық субъектісі болады. Соңдықтан да азаматтық заңда жеке тұлғалардың құқық қабілеттілігі туралы емес, азаматтардың құқық қабілеттілігі туралы ғана айтылған. Құқық қабілеттілігі ең алдымен толық түрде Қазақстан Республикасының азаматтарына беріледі. 1. Жеке тұлға – азаматтық құқық субьектісі 1. Жеке тұлға – азаматтық құқық субьектісі Азаматтық құқық субьектілері Қазақстан Республикасының азаматтары мен басқа да жеке тұлғалар Заңды тұлғалар Қазақстан Республикасы Әкімшілік аумақтық бөлініс Қазақстан Республикасының азаматтары мен басқа да жеке тұлғалар азаматтық құқық субьектісі ретінде: Қазақстан Республикасының азаматтары- Қазақстан Республикасының азаматтығы бар тұлғалар. Шетел азаматтары- Қазақстан Республикасының азаматы болып табылмайтын, бірақ басқа мемлекеттің азаматы екеніне дәлелі бар тұлға. Азаматтығы жоқ азаматтар- Қазақстан Республикасының азаматы болып табылмайтын және басқа мемлекеттің азаматы екенін дәлелдей алмайтын тұлға. Қазақстан Республикасы Президентінің 1995-жылғы 19-маусымда қабылданған "Шетелдік азаматтардың құқықтық жағдайлары туралы" заң күші бар Жарлығының 2-бабына сәйкес: "Қазақстан Республикасының азаматтары болып саналмайтын және басқа мемлекеттің азаматы туралы дәлелі бар азаматтар шетел азаматтары болып саналады." Қазақстан Республикасындағы олардың азаматтық құқық қабілеттілігі өзінің мемлекетінің заңымен емес, Қазақстан Республикасының заңымен айқындалады. Олар Қазақстан Республикасының заңында қаралмаған азаматтық құқыққа таласа алмайды және де егер заңда өзгеше көзделмесе, құқық қабілеттілігі шектелуге жатпайды. Аталған Жарлықтың 2-бабы 11-бөлігіне сәйкес: "Қазақстан Республикасының азаматтары болып саналмайтын және басқа мемлекеттің азаматтығы туралы дәлелі жоқ адамдар азаматтығы жоқ адамдар деп есептеледі". Егер заң құжаттарында көзделмесе, азаматтығы жоқ адамдар Қазақстан Республикасы азаматтарымен тең дәрежеде азаматтық құқықты пайдаланады.Қазақстан Республикасының Конститутциясы 12 бап 4 тармағы. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттер атқарады. Шет елдік және жеке заңды тұлғалар сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар азаматтық заңдарда Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғалары үшін қандай құқықтар мен міндеттер көзделсе нақ сондай құқықтарға ие долуға құқылы және сондай міндеттерді орындауға міндетті Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) 3 бап 7 тармағы. 2.Азаматтың құқық қабілеттілігі. Құқық субъектілерін сипаттайтын негізгі құқық қасиеттері құқық қабілеттілігі болып табылады. Азаматтық құқық қабілеттілігі АК-тің 13-бабында азаматтық құқыққа ие болып, міндет атқару қабілеті (азаматтың құқық қабілеттілігі) барлық азаматтарға бірдей деп тұжырымдалады. Конституцияның 14-бабына сәйкес заң мен сот алдында жұрттын бәрі тең, тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды. Азаматтардың құқық қабілеттілігі- азаматтық құқыққа ие болып, міндет атқару қабілеті (азаматтық құқық қабілеттілігі) барлық азаматтарға бірдей деп танылады. ҚР АК 13бап 1тармағы. пайда болады шектеледі тоқтатылады туғаннан бастап заңды актілерде көрсетілген жағдайларда азамат қайтыс болғанда Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) 18бап.Құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігінен айыруға және оларды шектеуге жол бермеу.1.Заң құжаттарында көзделген реттер мен тәртіп бойынша болмаса, ешкімнің де құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігін шектеуге болмайды.2.Азаматтардың құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігін шектеудің заң құжаттарында белгіленген шарттары мен тәртібінің немесе олардың кәсіпкерлік не өзге де қызметпен айналысу құқығының сақталмауы тиісті шектеуді белгілеген мемлекттік немесе өзге де органның құжатын жарамсыз деп тануға әкеліп соқтырады.3.Азаматтың құқық қабілеттілігінен немесе әрекет қабілеттілігінен толық немесе ішінара бас тарту және құқық қабілеттілігін немесе әрекет қабілеттілігін шектеуге бағытталған басқа да мәмілелер жарамсыз болады, бұған мұндай мәмілелерге заң құжаттарында рұқсат берілген реттер қосылмайды. Азаматтың құқық қабілеттілігі оның туған сәтінен басталады, яғни ана құрсағынан тірі туып, жеке өзі өмірге келгеннен кейін жеке тұлға болып есептеледі. Мысалы, түсік тірі туа тұрса да, тұлға деп саналмайды, өйткені, ол адам бейнесіне әлі келмеген. Бірақ, айтарлықтай дамыған шала туған бала тұлға санатына қосыла алады. Сонымен, егер сәби тірі туып аз күн болса да өмір сүрсе, онда ол азаматтардың хал актілерін тіркеу органдарында қай кезде шетінегеніне қарамастан туғаны жөнінде тіркеледі. Азаматтық кодекстің 1044-бабы бойынша мұра қалдырушының тірі кезінде іште қалған және мұра ашылғаннан кейін тірі туған азаматтар мұрагер бола алады, ондайда сәби небәрі бірнеше минут өмір сүрсе де аталған құқықты иеленеді. Құқық қабілеттілігі адамның — құқық субъектісінің өлуімен бірге қысқарады. Өлген адамның ие болып келген құқықтары мен міндеттері ішінара (жеке бастың, жеке отбасылық жағы-нан) кысқарады, ішінара (мүліктік құқықтар) мұрагеріне көшеді. Өлім — бірқатар құқықтық салдар тудырып кететін факт. Соңдықтан, адам туғанда тіркелсе, қайтыс болған азаматты да хал актілерінде тіркеу керек. Айта кететін жайт, азаматтың денсаулығы және психикалық жағдайы оның құқық қабілеттілігіне әсер етпейді. Азаматтың құқық қабылеттілігінің мазмұны Азаматтық құқық қабылеттілігінің негізгі мазмұны ҚР АК 14 бап Азаматтың Қазақстан Республикасы шегінде де , одан тыс жерлерде де мүлікті, соның ішінде шетел валютасын меншіктенуге Мүлікті мұраға алып , мұраға қалдыруға Қазақстан Республикасының аумағында еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты жер таңдауға Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге еркін шығып кетуге және оның аумағына қайтып оралуға Заң құжаттарында тыйым салынбаған кез келген қызметпен айналысуға Дербес өзі немесе басқа азаматтармен және заңды тұлғалармен бірігіп заңды тұлғалар құруға Заң құжаттарында тыйым салынбаған кез-келген мәміле жасасып, міндеттемелерге қатысу Өнертабыстарға, ғылым әдебиет және өнер шығармаларына, интеллектуалдық қызметтің өзге де туындыларына интеллектуалдық меншік құқығы болуға Материалдық және моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқығы болады Басқа да мүліктік және жеке құқықтары болады 3. Азаматтың әрекет қабілеттілігі. Азаматтардың әрекет қабілеттілігі азаматтың құқық қабілеттілігінен ерекшеленеді. Азаматтың құқық қабілеттілігі оның дүниеге келген сәтінен бұл дүниеден озғанынша бірге болады. Азаматтың әрекет қабілеттілігі үшін оның өз еркімен мүлікті иеленіп оған билік ету немесе өзіне міндеттеме алуға тілек білдіруі қажет. Соңдықтан да азаматтың әрекет қабілеттілігі оның жасы мен психикалық жағдайына қатысты келеді. Ол өзіне азаматтық құқық пен міндеттілікті алу үшін қалыпты әрі толысқан психикада болуы тиіс. Нәтижесінде құқық қабілеттілігі барлардың бәрі бірдей әрекет қабілеттілігіне ие емес, бір сөзбен айтқанда, азаматта құқық қабілеттілік болғанымен, әрекет қабілеттілігі белгілі бір уақыт арасында болмауы мүмкін. Азаматтық кодекстің 17-бабына сәйкес әрекет қабілеттілігі кәмелетке толғанда, яғни 18 жасқа толғаннан кейін толық көлемінде пайда болады. 3. Азаматтың әрекет қабілеттілігі. Азаматтардың әрекет қабілеттілігі азаматтың құқық қабілеттілігінен ерекшеленеді. Азаматтың құқық қабілеттілігі оның дүниеге келген сәтінен бұл дүниеден озғанынша бірге болады. Азаматтың әрекет қабілеттілігі үшін оның өз еркімен мүлікті иеленіп оған билік ету немесе өзіне міндеттеме алуға тілек білдіруі қажет. Соңдықтан да азаматтың әрекет қабілеттілігі оның жасы мен психикалық жағдайына қатысты келеді. Ол өзіне азаматтық құқық пен міндеттілікті алу үшін қалыпты әрі толысқан психикада болуы тиіс.за Нәтижесінде құқық қабілеттілігі барлардың бәрі бірдей әрекет қабілеттілігіне ие емес, бір сөзбен айтқанда, азаматта құқық қабілеттілік болғанымен, әрекет қабілеттілігі белгілі бір уақыт арасында болмауы мүмкін. Азаматтық кодекстің 17-бабына сәйкес әрекет қабілеттілігі кәмелетке толғанда, яғни 18 жасқа толғаннан кейін толық көлемінде пайда болады. Азаматтардың әрекет қабілеттілігі дегеніміз, азаматтың өз әрекеттерімен азаматтық құқықтарға ие болуға және оны жүзеге асыруға, өзі үшін азаматтық міндеттер жасап, оларды орындауға қабілеттілігі болып табылады. ҚР АК 17 - бап 1 тармақ Пайда болады Шектеледі Тоқтатылады Ішінара әрекет қабілеттілік-кәмелетке толмаған 14-18 жас аралығындағыларда Толық әрекет қабілеттілік-ҚР АК 17б. 2т. 18 жасқа жеткенде18 жасқа толмаған азамат некеге тұрған кезде Спирттік ішімдіктер салдарынан немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасына материалдық қиындықтар алып келетіндерді сот шешімімен шектейді. кәмелетке толмаған 14-18 жас аралығындағыларды қамқоршы және қорғаншы органының дәйектері бойынша Азаматтың қайтыс болуына байланысты Азаматты сот өлді деп жариялағанда Жүйке ауруы немесе ақыл есінің кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын, не істегенін білмейтін азаматты сот әрекет қабілеттігі жоқ деп танығанда Азаматтардың әрекет қабілеттілігі толық, ішінара (толық емес) және шектеулі деп бөлінеді. Оның өзі азаматтың әрекет қабілеттілігіне байланысты жүзеге асады. Жаңа туған бала толығынан құқық қабілеттілігі бола тұрса да, өзі әрекет жасап қайсы бір құқыққа ие болуға немесе өзіне міндеттер алуға қабілетсіз екендігі түсінікті нәрсе. Саналы әрекет жасау қабілеті кісінің өскендігіне (жасына) байланысты. Соңдықтан әрекет жасау, жасы толған адамдарда ғана болады. 18 жасқа толғандар ғана ер жеткен деп саналады (АК-тің 17-бабы, 1-тармағы). Осы жасқа толған соң адам азаматтық құқық айналымының толық құқылы қатысушысы болып қана қоймай, ол саяси құқықтар мен міндеттерге де ие болады. Толық емес немесе ішінара әрекет қабілеттілігі бойынша, азамат өзінің әрекеті арқылы кез келген құқықтық әрекетті жасай алмайды, былайша айтқанда, заңда тікелей көрсетілген бірқатары ғана ие. Ішінара (толық емес) әрекет қабілеттілігі әдетте, жасы кәмелетке толмағандарға тән, ал берілетін әрекет ауқымы олардың жасына байланысты. Заң мұндай тұлғаларды екі топқа бөледі: а) жасы кәмелетке толмаған 14 пен 18 жас аралығындағылар; ә) жасы кәмелетке толмаған 14 жасқа дейінгі жас балалар. 14 пен 18 жас аралығындағылардың әрекет қабілеттілігі мейлінше ауқымды, олар заңда көрсетілген шекте әртүрлі мәмілелер жасай береді. Ондай мәмілелерді екі түрге бөлуге болады: — өздерінің заңды өкілдерінің, яғни ата-аналары мен асырап алушылардың, қорғаншыларының келісімінсіз-ақ өз бетімен жасаған мәмілелер; — ата-анасының (асырап алушының, қамқоршысының) рұқсат берген жазбаша хаты негізінде жасалатын мәміле. 14 пен 18 жас аралығындағы жасы кәмелетке толмағандар заңды өкілдерінің келісімінсіз мыналарды істеуге құқылы: 1) өзінің жалақысына, стипендиясы мен басқа кірістеріне билік етуге; 2) интеллектуалдық меншік құқығы бар объектілеріне билік етуге; 3) ұсақ тұрмыстық мәмілелер жасауға; 4) банкке салым салуға және өзінің салымына, оның ішінде өзінің атына салынған салымдарға иелік етуге құқылы 14 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар басқалай мәмілелерді, яғни мәмілелерді ата-анасының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының келісімімен жасайды. Мұндай келісімнің нысаны заңдарда кәмелетке толмағандар жасайтын мәміле үшін белгіленген нысанға сай келуге тиіс (АК-тін 22-бабы, 1-тармағы). Мәміленің аталған екі түрі бойынша жауапкершілікті, заңды өкілдерінің келісімі талап етілсін не етілмесін, жасы кәмелетке толмағандардың өздері көтереді. Жасы кәмелетке толмағандар (14 жастан 18 жасқа дейінгі) келтірілген зиянды өтеуге оның жеткілікті мүлкі немесе табысы болмаған реттерде зиянның тиісті бөлігін, оның ата-аналары (асырап алушы адамдар) немесе қамқоршысы өтеуге тиісті. Олардың бұл міндеті зиян келтірушінің жасы толғаннан кейін, сондай-ақ келтірген зиянды өтеуге оның жеткілікті мүлкі немесе еңбек табысы жасы толғанға дейін пайда болған ретте жойылады. 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар үшін мәмілелерді, егер заңда өзгеше көзделмесе, ата-анасы, асырап алушылары мен қорғаншылары жасай береді (АК-тің 23-бабы). Сонымен қатар Азаматтық кодекс белгілі бір мәмілелерді жасөспірімдердің өзі-ақ жасай беретіндігін де жоққа шығармайды. АК-тің 23-бабы 2-тармағына сәйкес, олар өздерінің жасына лайықты, жасай салып орындалатын тұрмыстық ұсақ мәмілелерді өз бетінше жасауға құқылы. Мысалы, оған ойыншықтарды, балаларға арналған кітаптарды сатып алуды жатқызуға болады. Жас балалар аталған мәмілелерді жасағанымен, әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылады. Соңдықтан да жеке жауапкершілікті мойнына алмайды, бұған келтірілген залал мәселесі де қатысты. Олардың әрекетіне ата-анасы, асырап алушылары мен қорғаншылары жауап береді. Спирт ішімдіктеріне немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан немесе қоғамдық тыныштықты үнемі бұзып адамдардың тыныштығын бұзатын азаматтың әрекет қабілеттілігін сот Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінде белгіленген тәртіп бойынша шектеуі мүмкін. Оған қамқоршылық белгіленеді. Ол тұрмыстық ұсақ мәмілелерді өз бетінше жасауға құқылы. Басқа мәмілелерді жасауды, сондай-ақ табысын, зейнетақысын және өзге де кірістерін алуды және оларға билік етуді ол тек қамқоршысының келісімімен ғана жүзеге асыра алады (АК-тің 27-бабы). Ал, азамат, айталық, жүйке ауруынан жазылып, арақты қойып, нашақорлықтан құтылса, заң осыны ескере отырып, сот арқылы оның әрекет қабілеттілігіне қойылған шектеудің күшін жояды. Сот шешімінің негізінде азаматқа белгіленген қамқоршылықтың күші жойылады. Нәтижесінде сот оны әрекет қабілеттілігі бар деп таниды.  4. Қорғаншылар мен қамқоршылардың құқықтары мен міндеттері. Жоғарыда айтылғандай, әрекет жасау қабілеттілігі жоқ адамдардың да құқықтарға және міндеттерге ие бола алатындығы айтылған. Ал бұлар өздерінің құқықтарын қалайша жүзеге асырады, азаматтық айналымға қалайша қатысады? — деген сұрақ туады. Бұл мәселе қорғаншылық немесе қамқоршылық тағайындау жолымен шешіледі. Бұның мәні мынада: қорғаншы өзінің әрекеттерімен қорғауыңдағыға құқық және міндет еншілей отырып, әрекет қабілеттілігі жоқ адамның орнына өзі әрекет жасайды. Қамқоршылықтың мәні қамқоршы адамдар ішінара әрекет қабілеттілігі бар адамдарға өздерінің міндеттерін орындағанда көмектесіп бақылауына алатындығында, сонымен қатар оларды үшінші жақтардан болатын қиянаттардан қорғап жүретіндігінде. Екінің бірінде, дене мүшесінің кемістігінен (мәселен, соқыр, мүгедек) өзінің құқықтарын жүзеге асыра алмайтын және қорғай алмайтын, бірақ, сонда да әрекет қабілеттілігі толық деп танылатындарға да, қамқоршы адам тағайындалады. Мұндай адамдар жөнінде қамқоршының қызметі сол мүгедек адамның құқыққа ие болуына, құқығын жүзеге асыруына қажетті әрекеттерін орындап отыру болып есептеледі. Кәмелетке толған әрекетке қабілеті бар адамның қамқоршысын қорғаншы және қамқорлық жасаушы орган сол адамның келісімі бойынша ғана тағайындауы мүмкін. Қорғаншылық Қамқоршылық Кәмелетке толмаған жас өспірімдер мен әрекет қабілеттілігі жоқ және әрекет қабілеттілігі шектеулі деп танылған тұлғалардың құқықтарымен заңмен қорғалатын қызығушылықтарын қорғаудың құқықтық формасы. Қорғаншы Қамқоршы Қамқоршылық және қорғаншылық функциясын заңмен көзделген тәртіппен жүзеге асыратын тұлғалар . Қорғаншылық және қамқоршылық қамқорлыққа алынатын адамның тұрғылықты жері бойынша жасалады. Жекелеген жағдайда бұл қорғаншының (қамқоршының) тұрғылықты мекені бойынша белгіленуі мүмкін. Заңда белгіленген жағдайларды қоспағанда қорғаншылық және қамқоршылық жөніндегі міндеттер тегін атқарылады. Қорғаншы (қамқоршы) қамқоршылығына алынғандарды өз есебінен асырап-бағуға міндетті емес. Қамқоршылыққа алынушыны асырап-бағу қамқоршылыққа алынушының алатын жалақысы, алименті, зейнетақысы және басқа да әлеуметтік төлемдері есебінен, сондай-ақ оған тиесілі мүліктер есебінен жүзеге асырылады. Қамқоршылыққа алынушыны асырап-бағуға жеткілікті қаражат болмаған кезде қорғаншы және қамқоршы органдар оны асырап-бағуға жәрдемақы тағайындайды. Қорғаншы және қамқоршы Бола алады Бола алмайды Кәмелетке толған кез келген азамат әрекет қабілеттілігі жоқ және әрекет қабілеттілігі шектеулі деп танылған тұлға. сотпен ата – ана құқығынан айрылған және ата – ана құқығынан шектетілген тұлға сотпен қамқоршылық және қорғаншылық міндеттерін заң талабына сай орындамағаны үшін шектетілген тұлға Егер сот олардың кінәсінен бала асырап алудың күшін жойған болса, бұрын бала асырап алушылар.Денсаулығының нашарлығына байланысты бала тәрбиесін жүзеге асыра алмайтын тұлға Қорғаншылық белгіленеді тағайындалады 14 жасқа толмаған жасөспірімдерге әрекет қабілеттілігі жоқ тұлғаларға Қорғаншылықты қажет ететін тұлғаға тұрғылықты жері бойынша Кәмелетке толмаған, әрекет қабілеттілігі жоқ, әрекет қабілеттілігі шектеулі, Хабар – ошарсыз кетті деп танылған тұлғалардың мүлкіне Қамқоршылық белгіленеді 14 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандарға өз құқықтарымен міндеттерін денсаулығының нашарлығына байланысты жүзеге асыра алмайтын тұлғаларға Қамқоршылықты қажет ететін тұлғаның тұрғылықты жерінде Қорғаншы және қамқоршы органы Жергілікті атқарушы органдар (қалалық, аудандық, ауылдық) Жасөспірім қорғаншылыққа алынушы жасқа жеткен соң оған қорғаншылық тоқтатылады, ал қорғаншылық міндетін жүзеге асыратын адам бұл туралы қосымша шешімсіз кәмелетке толмаған баланың қамқоршысы болады. Қамқоршылық кәмелетке жасы толғандарға тоқтатылады, ал ішкілікке салынып, нашақорлықпен айналысқандарға сот әрекет қабілеттілігі бар деп шешім шығарылғаннан соң барып тоқтатылады. Қорғаншылық пен қамқоршылық қамқорлыққа алынған адам қайтыс болған жағдайда тоқтатылады. Қорғаншы қарауындағы адамның мүлкіне билік етеді, оның әрекет қабілеті болғанда істей алатын мәмілелерінің бәрін де жасауға құқығы бар. Қорғаншы немесе қамқоршы өзінің тиісті міндеттерін тиісінше атқармаған жағдайда, соның ішінде өзінің қорғаншылығын немесе қамқоршылығын жеке басының пайдасы мақсатында пайдаланған кезде немесе қамқоршылыққа алынушыны қадағалаусыз қамқоршы орган қорғаншыны немесе қамқоршыны осы міндеттерді атқарудан шеттетуі және кінәлі адамды заңмен белгіленген жауапқа тарту үшін қажетті шаралар қолдануы мүмкін. 5.Хабар- ошарсыз кету. Азаматтық кодекстің 28-бабына сәйкес, егер азаматтың тұрғылықты жерінде ол туралы бір жыл бойы деректер болмаса, мүдделі адамдардың арызы бойынша сот оны хабар-ошарсыз кетті деп тануы мүмкін. Жылдық мерзім азаматтың хабар-ошарсыз кеткені жөнінде хабар түскен күннен басталады. Ондай азамат туралы соңғы деректер алынған күнді анықтау мүмкін болмаған жағдайда жоқ адам туралы соңғы деректер алынған айдан кейінгі айдың бірінші күні, ал бұл айды анықтау мүмкін болмаған жағдайда келесі жылғы 1-қаңтар хабар-ошарсыз кетудің бірінші күні деп есептеледі. Сот шешім шығарған кезде барлық қолда бар мәліметтерді еске алады. Арыз берушіден немесе басқа адамдардан жоғалған адамның қайда болуы мүмкін деген жерлер анықталады, ата-аналарының, туған-туысқандарының, бұрынғы отбасының мекен жайына сұрау салынады, әрі одан келген жауаптарды саралайды. Азаматты хабар-ошарсыз кетті деп тану төмендегі заңи фактілердің жиынтығынан тұрады; (ҚР АК 28 бабы) Мүдделі тұлғалардың арыздары бойынша Азаматтың тұрғылықты жерінде ол туралы 1 жылдан астам уақытта еш дерек болмаса Азамат тұрғылықты жерінен табылмаса Азаматтың тұрғылықты жерін заңды түрде анықтау мүмкін болмаған жағдайда Хабар-ошарсыз кетті деп саналған адамның мүлкіне сот шешімінің негізінде қорғаншылық белгіленеді. Осы мүліктен хабар-ошарсыз кеткен адам асырауға міндетті адамдарды асырауға қаражат беріледі және хабар-ошарсыз кеткен адамның салықтар мен басқа да міндеттемелер бойынша берешегі өтеледі. Мүлікке қорғаншылық белгілеу, азаматты хабар-ошарсыз кетті деп танудан басқа да жағдайлар заңға сәйкес шешімін табады. Мысалы, жоғалып кеткен адамның жұбайы онымен жеңілдетілген тәртіппен некесін бұза алады. Азаматтық кодекстің 29-бабы 2-тармағына сәйкес, мүдделі адамдардың арызы бойынша қорғаншылық және қамқоршылық органы мүлікті сақтау және басқару үшін хабар-ошарсыз кеткен адамның тұрған жері туралы соңғы деректер алынған күннен бастап бір жыл өткенге дейін де қорғаншы тағайындай алады. Қорғаншыны осылайша шұғыл белгілеу кезінде сот азаматты хабар-ошарсыз кетті деп танымайынша мүліктен ешқандай төлем төлемейтіндігі ескерілген. Хабар-ошарсыз кетті деп танылған адам келген немесе оның тұрған жері белгілі болған жағдайда сот оны хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы оның мүлкіне қорғаншылық белгілеу туралы шешімнің күшін жояды (АК-тің 30-бабы). 6.Азаматты өлді деп жариялау АК-тің 31-бабына сәйкес, егер азаматтың тұрғылықты жерінде ол туралы үш жыл бойы деректер болмаса, ал егер ол өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негіз болатын жағдайларда алты ай бойы хабар-ошарсыз жоғалып кетсе, мүдделі адамдардың арызы бойынша сот оны өлді деп жариялауы мүмкін. Азаматты өлді деп жариялауға оның хабар-ошарсыз кетуі, ұзақ уақыт бойы өзінің өлі-тірі екендігінен хабар бермеуі, тірі болса ендігі бір жерден шығатындығы назарға алынады. Адамды өлді деп жариялауға берілетін уақыт хабар-ошарсыз кеткенге қарағанда неғұрлым ұзақ болады. Азаматты өлді деп жариялауға байланысты сотқа жүгінбестен бұрын сотқа оның хабар-ошарсыз кеткені туралы тануы талап етілмейді. Сонымен, үш жыл бойы ұшты-күйлі жоғалған адамды сот арқылы өлді деп жария етуге болады Азаматты өлді деп жариялау төмендегі заңи фактілердің жиынтығынан тұрады; (ҚР АК 31 бабы) Мүдделі тұлғалардың арызы бойынша Азамат тұрғылықты жерінде табылмаса Азаматтың тұрғылықты жерінен ол туралы 3 жылдан астам уақыт ішінде еш хабар болмаса Өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негіз болған жағдайда өлді деп жариялау 6 ай мерзімнен кешіктірілмей шығарылады Соғыс қимылдарына байланысты хабар-ошарсыз жоғалып кеткен әскери қызметшіні немесе өзге адамды соғыс қимылдары аяқталған күннен бастап кемінде 2 жыл өткеннен кейін өлді деп жариялайды Азаматтың тұрғылықты жерін заңды түрде анықтау мүмкін болмаған жағдайда Өлді деп жариялау туралы сот шешімі заңды күшіне енген күні өлді деп жарияланған адамның өлген күні болып есептеледі. Өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негіз болатын жағдайларда хабар-ошарсыз жоғалып кеткен адам өлді деп жарияланған реттерде сот бұл адамның шамамен қаза тапқан күнін оның өлген күні деп тануы мүмкін. Мысалы, азамат су тасқыны кезінде өлді деп жарияланса, онда оның өлген күні болып сел болған күн танылады. Адамды өлді деп жариялау туралы заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде Азаматтық хал актілерін жазу кітаптарына оның өлгені туралы жазба жасалады. Азаматтық кодекстің 31-бабына сәйкес бұл жазбаның нәтижелері де нақты өлім туралы жазбаның нәтижелері сияқты болады Азаматты өлді деп жариялағаннан соң пайда болатын құқықтық салдар мұрагерлік ашылады неке тоқтатылады жеке басқа қатысты міндеттемелер тоқтатылады асыраушысыз қалған адамға зейнет ақы төленеді заң актілерінде көрсетілген басқа да жайттарда Азаматты өлді деп жариялау өлгені туралы нақты факті негізінде емес, жорамалға сәйкес жүзеге асады. Соңдықтан да Азаматтық кодекстің 32-бабы өлді деп жарияланған адамның тірі оралуынан туындайтын жағдайларды қарастырады. Өлді деп жарияланған адам тірі оралған немесе оның тұрған жері белгілі болған жағдайда, сот тиісті шешімінің күшін жояды
Өлді деп жарияланған адам тірі оралған немесе оның тұрған жері белгілі болған жағдайда туындайтын құқықтық салдар Соттың азаматты өлді деп жариялаған шешімінің күшін жоюы Жеке құқықтарын қалпына келтіру Азамат өзінің қай уақытта оралғанына қарамастан кез келген адамнан азамат өлді деп жарияланғаннан кейін сол адамға тегін көшіп, сақталып қалған мүлкін қайтарып беруді талап ете алады. Егер өлді деп жарияланған адамның мүлкі мұрагерлік құқық бойынша мемлекетке өтіп, сатылып кететін болса, адамды өлді деп жариялау туралы шешімнің күші жойылғаннан кейін оған мүліктің құны төленетін күнгі нарықтық бағасы ескеріле отырып оны сатудан түскен сома қайтарылады. Тақырыпты бекіту. Сематикалық карта тұрмыстық ұсақ мәмілерді жасауға 3 жыл мерзімде қорғаншы заңды өкілдер қамқоршы 1.Әрекетке қабілетсіз азаматтардың атынан мәміле жасайтындар 2.Сотпен әрекет қабілеттілігі шектелген азамат,өз бетінше құқылы 3.Сот әрекет қабілетсіз деп таныған азаматқа белгілейді 4.Сот әрекет қабілеттілігі шектеулі деп таныған азаматқа белгілейді 5. Азаматты өлді деп жариялау  Терминдік сөздер Құқық қабілеттілік- азаматтық құқыққа ие болып, міндет атқару қабілеті.Азаматтың құқық қабілеттілігі ол туған кезден бастап қайтыс болған соң тоқтатылады. Әрекет қабілеттілік- азаматтардың өз әрекеттерімен азаматтық құқықтарға ие болуға және оны жүзеге асыруға,өзі үшін азаматтық міндеттер жасап, оларды орындауға қабілеттілігі. Әрекет қабілеттіліктен айыру- жүйке ауыруы ақыл-есінің кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын немесе не істегенін білмейтін азаматты сот таниды. Әрекет қабілеттілігін шектеу- спирт ішімдіктері немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан азаматтың әрекет қабілеттілігін сот заң негізінде шектеуі. Қорғаншы-он төрт жасқа дейінгі балаларға,жүйке ауыруы ақыл-есінің кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын немесе не істегенін білмейтін азаматтарға сот тағайындайды. Қамқоршы-он төтр пен он сегіз жас аралығындағы жас өспірімдер мен спирт ішімдіктері немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан азаматтарға сот тағайындайды.  Сабақты қорытуға арналған есептер.(ҚР Азаматтық кодекспен жұмыс)   №1. Есеп. Прокурор Сексеновты әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп тануды ұсынып сотқа арызданады. Арызда жалғыз өзі коммуналдық пәтердің бөлмесінде тұрып жатқан Сексенов, арақ- шарап ішіп, Сексеновқа қатысты қажетті шаралар қолдану туралы зтінішпен прокуратураға барған көршілерінің мазасын алатындығы көрсетілген. Прокурордың арызына қосымша ретінде Сексеновтың созылмалы маскүнемдікпен ауыратыны және әрекет қабілеттілігін шектеу керектігі жайындағы психоневрологиялық диспансердің анықтама қағазы қоса тапсырылады. Сот Сексеновты әрекет қабылеттілігі шектеулі деп тану жөнінде шешім шығарады. Соттың шешімі дұрыспа? Жауабы: Сот шешімі дұрыс. ҚР Азаматтық кодекснің 27бабының 1 тармағына сай «Спирт ішімдіктерін немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан азаматтың әрекет қабілеттілігін сот ҚРАзаматтық іс жүргізу кодексінде белгіленген тәртіп бойынша шектеуі мүмкін» делінген. №2.Есеп. 10 жасар Олжас Досбаев коммерциялық банкке келеді де оның атына 1000 тг салым ашуды сұрайды. Банк қызметкері оған салым ашуға ата – анасының жазбаша рұқсаты керек деп айтады. Келесі күні Олжас ол рұқсатты алып келген соң салым шарты жасалады. Кейіннен де Олжас ата – анасының ұсақ - түйек заттарға берген ақшасын үнемдеп кішігірім сомалармен толықтырып отырады. Шотта 10 000тг жиналғанда ол ақшаны алып компьютерлік ойындар қосымшасын сатып алуды ұйғарды. Бірақ банк қызметкері көрсетілген соманы беруден бас тартады да Олжас өз салымынан ақшаны тек кәмелетке толғанында ғана ала – алатынын мәлімдейді. Олжастың атына ашылған салымнан оның ата – анасына да ақша беруге болмайды. Банк қызметкері мәлімдемесі дұрыс па? Банктерге салымдар салуға қатысты кәмелетке толмағандардың қандай құқықтары бар? Жауабы: ҚР Азаматтық кодекстің 25 бабына сай кәмелетке толмағандар банктерге салымдар салуға және өздері салған салымдарға билік етуге құқылы. 14 жасқа толмағандардың атына біреудің салған салымдарына олардың ата – анасы немесе өзге де заңды өкілдері билік етеді, ал 14 жасқа толғандар өздерінің атына біреу салған салымдарға өз бетінше билік етеді делінген. Яғни банк қызметкері мәлімдемесі дұрыс емес. Олжастың ата – анасы салымда ала – алады, ал Олжас кәмелетке толғанда емес 14 жасқа толғанда ақшаны ала – алады.   Үй тапсырмасы  1 Сабақты қорытындылау және білімді бағалау2 Үй тапсырмасы. ҚР Азаматтық кодексі 12-32 бап аралығы   

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.