Әдебиет теориясы пәнінен семинар сабағы «Әдеби жанрлар теориясы»

АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОЛОГИЯ ЖƏНЕ КӨПТІЛДІ БІЛІМ БЕРУ ИНСТИТУТЫ
5В011700
Семинар-6
Тақырыбы: 1.1 Əдеби жанрлар теориясы
1.2 Эпикалық жанрлар ерекшелігі
Орындаған: Бектұрған Айдана , 401-топ
Тексерген: Аширов Ж.

ӘДЕБИЖАНР
Әдеби жанр бір
мезетте
жазушыныңжазу
мәнері арқылы
анықталатын
белгіленген ереже
(Р.Уэллек
О.Уоррен)
Шығарма жанры
дәстүрлі түрде
мынадай негізгі белгісі
бойынша анықталады.
Бір жанрдағы
шығармаларды
біріктіретін және
айтарлықтай тұрақты ,
тарихи қайталанатын
сипаттағы мазмұнына
,құрылысы мен түріне
қарай
Әдеби жанрлар
(фр. Тілінде genre
-түр, тек,
жанр) –ауызша
және жазбаша
шығармалардың
көркем даму
процесінде қа-
лыптасады
Жанр-тұтас
шығармадағы
айтылмақойдың
өн бойындағы
шынайы форма
(М.М.Батин)

ƏДЕБИЕТТЕГІЖАНРМЕНТЕКТҮРЛЕРІНІҢТЕОРИЯСЫНЫҢ НЕГІЗІНТҰҢҒЫШ
РЕТАРИСТОТЕЛЬҚАЛАДЫ. АРИСТОТЕЛЬӨЗІНІҢ«ПОЭТИКА»ЕҢБЕГІНДЕ
ƏДЕБИЕТТІ«СӨЗБЕНӨРІЛГЕНӨМІР» ДЕЙДІ. СОЛАЙДЕПАЙТАКЕЛЕҰЛЫ
ФИЛОСОФ ОНЫҢІШТЕРІНЕТОҚТАЛАДЫ
•Оқиға автордыңөзі қатыспай сырттай
бейнелеуі
Эпикалық
тәсіл
•Автордыңжан толғанысы , ішкі сезімі,
лирикалықкөңіл-күйі
Әдеби
тәсіл
•Жазушыныңбейнелеген кейіпкерлері
айтайын деген ойын өзініңіс-қимылы,
дауыс ырғағы , интонациясы арқылы
сахнада береді
Драмалық
тәсіл

Шығарманы сипаттау үшін оныңмазмұныныңжанрлық
ерекшеліктері маңызды
Эпикалық, драматургиялық, лирикалықжәне лиро-эпикалық
сияқты жанрлықтоптар ерекшеленген
Осындай топтардыңәрқайсысыныңшегінде шығарманыңәдеби
тегі, өлеңдік және прозалықформасы және соңғысы , өзініңкөлемі
бойынша ажыратыла алады
ЖАНРЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Көне әдебиеттіңжанрлықжүйесі күрделілігімен және көп
тармақтылығымен ерекшеленеді

ЖАНР
Жанр-бұл тарихи
құбылыс емес ,
типологиялық
құбылысқа жатады
Олардыңқұрылысы
мүлдем басқаша
болғанымен , нақты
жанр туындысы
болады
Роман, комедия,
элегиялардың
жанрлықортақтығы
неде?
Оны шығарманың
өн бойынан іздеген
дұрыс болар деп
ойлаймыз
Яғни, шығарма
авторыныңөз ойын
беру әдісі жанрлық
тұтастықты құрайды

Повесть
Әңгіме
Эпопея
Поэзия
Ертегі
Сонет
Эллегия
Ода
Баллада
Роман
Эпиграмма
Памфлет
Жанр формалары

ЖАНРБАҒЫТЫ
Біріншіден , авторлар
жанр таңдауда бәрінен
бұрын көркем қабылдау
шартын ескереді
Екіншіден , жанр
әртүрлі оқырман
қауымына арналған
Әр әдеби жанрға дәуір мен бағыттыңшегінде өзіндік оқырманы бар
болуы тән. Әр дәуір оқырманының, тыңдарманының, халықпен
жұртшылықтыңкөркем туындыны ерекше түсінуі , сезінуі ерекше.
Жанрлардыңкөркем мәтінді баяндауда ұқсастықтары болғанымен
күрделілік дәрежесі бойынша өзгешеленеді.