Ашық сабақ "Фотоэффек құбылысы" 9-сынып

1. Жылулық сәулелену дегеніміз не?

Қызған денелердің сәуле шығарып,электромагниттік энергия таратуын жылулық сәулелену деп атайды.

2. Денелердің температурасына байланысты сәуле шығаруы қалай өзгереді?

Жоғары температураға дейін қыздырғанда дене әр түрлі түске еніп,сәуле шығарады.Мысалы ,темірді қыздырғанда ол басында қызыл, содан кейін қызыл сары , одан ары ақ сары түске бөленеді.

3. Денелердің температурасы тым жоғары болса,олар көрінбейтін қандай сәулелер шығарады?

Денелердің температурасы тым жоғары болса,олар көрінбейтін ультракүлгін сәулелер шығарады.

4. Абсолют қара дене дегеніміз қандай дене?

Өзіне түскен әр түрлі жиіліктегі сәулелерді толық жұтып алатын денені абсолют қара дене деп атайды.

5. Стефан –Больцман заңы қалай оқылады?

Абсолют қара дененің сәуле шығарғыштық қабілеті Ɛ_т оның абсолют температурасының Т төртінші дәрежесіне пропорционал. Ɛ_т =σΤ⁴

6. Стефан-Больцман тұрақтысы нешеге тең?

σ=5,67*10^-8 Вт/м²*К⁴

7. Электр шамының вольфрам қылы қанша градусқа жеткенде қандай жарық шығарады?

Электр шамының вольфрам қылы 3000⁰ С жеткенде ақ жарық шығарады.

8. Жылулық сәулелердің эксперименттік нәтижесін түсіндірудегі тығырықтан шығу жолын кім және қай елдің ғалымы тапты?

Жылулық сәулелердің эксперименттік нәтижесін түсіндірудегі тығырықтан шығу жолын Макс Планк және немістің ұлы физигі тапты.

9. Планк гипотезасы қалай оқылады?

Абсолют қара дене жылулық сәулелерді үздіксіз шығара да,жұта да алмайды; олар тек жекелеген үзікті(дискретті) үлес түрінде ғана шығарады немесе жұтады.Сәуле арқылы тарайтын немесе жұтылатын бір үлес энергия квант деп аталады.

10. Квант сөзінің мағынасы қалай?

Квант лат.guantum-«мөлшер»,яғни «үлес» деген сөздің мағынасын береді.
11.Ультракүлгін,рентген немесе инфрақызыл сәулелерінің қайсысы электромагниттік энергияны басқаларынан көп тасиды?

Рентген сәулесі электромагниттік энергияны басқаларынан көп тасиды.

12.Макс Планк қай жылы дүниеге келген?

1858 жылы 23 сәуір-1947 жылы 4 қазан
13. Макс Планктың физикаға қосқан үлесі туралы не білесің?

Планктың алғашқы зерттеулері энтропия ұғымын дәлірек анықтауға, термодинамиканың заңдарын физикалық-химиялық процестерге қолдануға арналған. 1894 жылдан бастап Планк жылулық сәуле шығарудың термодинамикалық теориясы мен абс. қара дененің эл.-магниттік сәуле шығару спектріндегі энергияның таралу заңдылықтарын зерттеумен шұғылданады (Планк заңы, Планк тұрақтысы). Планк теоретикалық физиканың негізгі бөлімдері бойынша терең әрі айқын баяндалған монография жазды. “Әсер квантын” ашуы арқылы физиканың дамуына қосқан аса ірі еңбегі үшін М.Планк 1918 ж. физика саласы бойынша Нобель сыйлығын алды.
14. Квант энергиясының формуласы

E₀=hν
15. Планк тұрақтысы нешеге тең?

h=6,62*10^-34Дж*с
16. Квант энергиясының формуласындағы ν дегеніміз не және өлшем бірлігі?

Квант энергиясының формуласындағы ν дегеніміз жиілік және өлшем бірлігі Гц
17. E₀=hν формуласынан ν-ды тап

ν=Е₀/h
18.E₀–дегеніміз не?

E₀-әрбір фотонға тиесілі ең кіші бір үлес энергия, яғни бір квант.
19. Фотон қандай бөлшек?

Фотон –тыныштық массасы нөлге тең элементар бөлшек.
20. Классикалық теория бойынша және Планк гипотезасы бойынша энергия қалай өзгереді?

Классикалық теория бойынша энергия үздіксіз өзгереді және нөлден бастап шексіздікке дейін кез келген мәнді қабылдай алады. Ал Планк ,керісінше , энергияның үзікті өзгеретінін және белгілі бір нақтылы мәндерді қабылдайтынын болжады.

Логикалық сұрақтар
1. Қандай жолмен ешуақытта адам жүрмейді? ( Құс жолы)
2. Елеуішпен су әкелуге бола ма? ( болады егер қар немесе мұз болса)
3. Егер стакандағы судың бәрін ішіп қойса не қалады? ( ауа)
4. Неліктен су отты сөндіреді? ( су ауа жібермейді, от ауасыз жанбайды)
5. Дайындауға болады бірақ жеуге болмайды? ( сабақ)
6. Ньютонның заңын ашуына себеп болған не? ( алма)
7. Ыстық суда қандай стакан көбірек жарылып сынады? Қалыны ма әлде жұқасы ма? ( қалыны, ішкі қабаты бірдей уақытта жылынбайды)
8. Кім барлық тілде сөйлейді? ( жаңғырық)
9. Ашық ыдыстағы су неге азаяды? ( буланады)
10. Қандай ыдыстарға су құйылмайды? ( су толы ыдысқа)
11. Көзіңмен көресің бірақ қолмен ұстай алмайсың. Ол не? ( көлеңке)
12. жерден көтеру оңай бірақ лақтыру қиын. Ол не? ( мамық)
13. Теңізде қандай тастар болмайды? ( құрғақ)
14. Македонский заманындағы уақыт көрсеткіші немесе өлшеуіші болған не? ( тауық)
15. Жазуға болатын химиялық элемент? ( Бор)

Аспаптар
1) Аспапты білеміз бе? Нені өлшейміз?
Динамометр күшті
Мензурка дененің көлемін
Электроскоп электр зарядын
Амперметр ток күшін
Вольтметр кернеуді
Барометр атмосфералық қысымды

№1.
Калий үшін электронның шығу жұмысы 1,92 эВ.Калий үшін фотоэффектінің қызыл шекарасы қандай? (h=6,62*10^-34 Дж*с; c=3*10⁸ м/с;
1 эВ=1,6*10^-19 Дж;)

№2.
Тантал үшін фотоэффектінің қызыл шекарасы 0,2974 мкм.Электронның танталдан шығу жұмысын анықтаңдар.( h=6,62*10^-34 Дж*с; c=3*10⁸ м/с;)
№3.
Фотоэлектрондардың максимал жылдамдығы 3000 км/с болу үшін платина бетіне қандай жиіліктегі сәуле бағыттау керек? Платина үшін шығу жұмысы 6,3 эВ.( m_э=9,1*10^-31 кг; 1 эВ=1,6*10^-19 Дж; h=6,62*10^-34 Дж*с)

Тест.

1. Фотоэффект ................

А. Сәулелердің әсерінен электрондардың сұйық бетінен босап шығу құбылысын сыртқы фотоэлектрлік эффект деп атайды.
В. Сәулелердің әсерінен электрондардың қатты дене бетінен босап шығу құбылысын сыртқы фотоэлектрлік эффект деп атайды.
С. Сәулелердің әсерінен электрондардың сұйық және қатты дене бетінен босап шығу құбылысын сыртқы фотоэлектрлік эффект деп атайды.
Д. Сәулелердің әсерінен электрондардың босап шығу құбылысын сыртқы фотоэлектрлік эффект деп атайды.

2. Квант энергиясының формуласын көрсет
А. E₀=hc
В. E₀=hv
C. E₀=h/с
Д. E₀=h/ν
3. Электронның металдан босап шығуы үшін оған берілетін ең аз энергияны электронның ....... ........... деп атайды.
А. Шығу жұмысы
В. Шығу жиілігі
С. Шығу энергиясы
Д. Толқын ұзындығы
4. Эйнштейн формуласын көрсет
А. hν=А_шығ+mv

В. hν=А_шығ+mv²/2

С. h=А_шығ+mv²/2

Д. hν=А_шығ-mv²/2

5. Планк тұрақтысының мәні
А. h=6,62*10^-34 Дж/с
В. h=6,62*10^-34 Дж*с
С. h=6,62*10 ³⁴ Дж*с
Д. h=6,62*10 ³⁴ Дж/с
6. Абсолют қара дене дегеніміз қандай дене?
А. Қызған денелердің сәуле шығарып,электромагниттік энергия
таратуы

В. Абсолют қара дененің сәуле шығарғыштық қабілеті оның
абсолют температурасының төртінші дәрежесіне пропорционал
С. Өзіне түскен әр түрлі жиіліктегі сәулелерді толық жұтып
алатын дене
Д. Әрбір фотонға тиесілі ең кіші бір үлес энергия
7. Стефан-Больцман заңын көрсет
А. Ɛ_т=σ ⁴ Т⁴
В. Ɛ_т=σ ⁴ Т
С. Ɛ_т=σ Т
Д. Ɛ_т=σ Т⁴
8. Стефан-Больцман заңы қай жылы тағайындалды?
А. 1879 ж
В. 1884 ж
С. 1900 ж
Д. 1858 ж

Тест жауаптары

Берілгені: ХБЖ Талдау: Шешуі:
А_ш=1,92 эВ 3,072*10^-19 Дж E=hν λ=6,62*10^-34 * 3*10⁸/
h=6,62*10^-34 Дж*с А_ш=E 3,072*10^-19=6,46*10^-7=
с=3*10⁸ м/с А_ш=hν =0,65*10^-6=0,65 мкм
т/к: λ-? ν=c/λ
А_ш=hc/λ
λ=hc/А_ш
Жауабы:
λ=0,65 мкм

Берілгені: ХБЖ Талдау: Шешуі:
λ =0,2974 мкм 0,2974*10^-6м E=hν А_ш=6,62*10^-34 * 3*10⁸/
h=6,62*10^-34 Дж*с E=А_ш 0,2974*10^-6=
с=3*10⁸ м/с А_ш=hν 19,86*10^-26/ 0,2974*10^-6=
т/к: А_ш-? ν=c/λ =66*10^-20 Дж=6,6*10^-19Дж
А_ш=hc/λ

Жауабы:
А_ш=6,6*10^-19 Дж

Берілгені: ХБЖ Талдау:
v =3000 км/с 3*10 ⁶ м/с
m_е=9,1*10^-31 кг
А_ш=6,3 эВ 10,08*10^-19 Дж ν= /h
h=6,62*10^-34 Дж*с
т/к: ν-?

Шешуі:
ν= 10,08*10^-19+9,1*10^-31*(3*10⁶)²/2 /6,62*10^-34=10,08*10^-19+40,95*10^-19/
6,62*10^-34= 51,03*10^-19/6,62*10^-34=7,7*10¹⁵ Гц
Жауабы:
ν=7,7*10¹⁵ Гц

Бағалау парағы
Топтың аты: Стефан-Больцман

Бағалау парағы
Топтың аты: Квант

Бағалау парағы
Топтың аты: Планк формуласы