Қазтуған жырау "Туған жермен қоштасу" толғауы

ОН БІРІНШІ ҚАЗАН

ҚАЗТУҒАН ЖЫРАУДЫҢ
«ТУҒАН ЖЕРМЕН ҚОШТАСУ»
ТОЛҒАУЫ

ОҚУ МАҚСАТЫ:
Көркем шығармадағы кейіпкер
бейнесін ашып, үзінділерді жатқа
айту. (7.Т/Ж4)

САБАҚ МАҚСАТЫ:
Барлық оқушылар үшін:
Білім алушылар, көркем шығарманы
оқып, ондағы кейіпкерлер бейнесін аша
отырып, үзінділерді жатқа айтады.

ҰЙЫМДАСТЫРУ КЕЗЕҢІ

Психологиялық ахуал

Топқа біріктіру

«Би
билейік»
әдісі
арқылы

«Wordwall»
әдісі
арқылы

Үй тапсрымасы

“Қар кесегі”
әдісі арқылы
сұрау

ҚАЗТУҒАН ЖЫРАУ
Қазтуған Сүйінішұлы (XVII ғасыр) - мырза, батыр,
жырау. Халық арасында Қарға бойлы Қазтуған атанып
кеткен айтулы жорық жырауы.
Қазтуған жырау ноғайдың Едисан ордасының
билеушісі Сүйініш мырзаның ұлы. Сүйініш мырзаның
Қазтуғаннан басқа Азамат және Әдіжі атты тағы екі
ұлы болған. Оның арғы ата-бабалары Ноғай
Ордасының билеушілері еді. Әкесі Сүйініш Абдол­‐
лаұлы Еділ бойында өмір сүрген, кейін Қобан жаққа
өтіп кеткен. XVII ғасырдың екінші жарты­сын­да
жазылған орыс деректерінде Сүйініш мырзаның аты
жиі айтылады. Ресей мем­лекеттік архивінің көне
актілер жө­ніндегі бөлімі­нің «Ноғай істері» қорында
Сүйініш мырзаның және ноғай ұлы­сының 1660
жылдарға дейінгі де­рек­тері сақталған

Қазтуған жырау жорық жыршысы және халық эпосын
жасаушылардың бірі саналады. Артына әскери рухты, туған
жерін, халық өмірі мен тұрмысын суреттейтін көптеген
өлеңдерден тұратын шығармашылық мол мұра қалдырды.
Олардың көпшілігі сақталмаған. Дегенмен, бізге жеткен
жекелеген туындылары оның әдебиет тарихы төрінен орын
алуға лайықты екенін айғақтайды. Оның поэзиясы
жауынгерлердің көшпелі өмірін, көзқарасын суреттейді.
Және олардың тұрмысын, айналадағы құлан таза табиғат
туралы ойларын бейнелейді.

Қазтуғанның шежіресі
былайша таратылады: Едіге
би - Нұраддин - Уаққас Мұса - Ысмайыл би - Дінбай
би - Тінікей - Абдолла Сүйініш - Қазтуған.
Қазтуғанның есімі алғаш
рет тарих беттерінде 1673
жылы аталады.

Ақын-жыраудың қиялының жүйріктігі,
өткірлігі, бай және әдемі көркемдік әдістері
сол дәуірдегі көшпенділердің поэтикалық
өнерінің жоғары деңгейде болғанын,
сонымен бірге, өзіндік ерекшеліктері бар
екенін білдіреді. Ұлттық бояуы жағынан
айқын суреттелген, жасампаз
романтикамен көркемдеген, нақылдық ой
орамдары мен көркемдік тіркестерге бай.
Қазтуған жырау өлеңдері көп ғасырлық
өнер мектебі мен әдеби үлгі ретінде
санамыздан орын алды.

Халық Қазтуғанды әрдайым еске алып, қадір
тұтады. Ол туралы талай аңыздар айтылған. Ел
аңызында ол қалмақтарға қарсы қол бастаған
ұрпақтың батыры. Жырау қайғы айтып еш
түңілмейді. Батырлар дәстүрін қолдап, асқақ
жыр шертеді, ескі елдік бөлінбес бірлік қайтпас
ерлік дәстүрін уағыздайды. Ойын-тойы көп
жастық шақты еске алып, оптимистик пікірлер
ұсынады.

Қазтуған жыраудың "Мадақ жыры", "Туған жермен
қоштасу" сынды туындыларын ежелгі қазақ
поэзиясының таңдаулы үлгілеріне жатқызуға
болады. Ақынның халық жыраулары арқылы
жеткен бірқатар толғаулары И.Березиннің "Түрік
хрестоматиясында" (1862), Ғабдолла Мұштақтың
1910 жылы шыққан "Шайыр, яки қазақ
ақындарының басты жырлары" жинағында,
М.Мағауиннің "Алдаспан" кітабында (1970)
жарияланды

1-ТАПСЫРМА
ТОПТЫҚ ЖҰМЫС
1-топ:
Жырды негізгі ала отырып, Қазтуған
жыраудың бейнесін ашайық.

2-топ:
Зерттеушілер пікірін негізге ала отырып, өз
пікірімізді кестеге толтырайық.

3-топ:
Жыр мәтінін оқи отырып, сұрақтар
құрастырайық.

ДЕСКРИПТОР:
ЖАЛПЫ-5 БАЛЛ
-ЖЫРДЫ ОҚЫП, КЕЙІПКЕР БЕЙНЕСІН АШАДЫ.
-ЗЕРТТЕУШІЛЕР ПІКІРІН НЕГІЗГЕ АЛА ОТЫРЫП, ӨЗ ПІКІРЛЕРІН ОРТАҒА САЛАДЫ.
-ЖЫРДАН СҰРАҚТАР ҚҰРАСТЫРАДЫ.
-НЕГІЗГІ ТАҚЫРЫПТЫ АШАДЫ.
-ҮЗІНДІНІ ОҚИ ОТЫРЫП, ӨЗ ОЙЛАРЫМЕН БӨЛІСЕДІ.
ҚБ: «МЕДАЛЬДАР» АРҚЫЛЫ БАҒАЛАЛАУ

4-топ:
Қазтуған жыраудың
қайғылануына себеп
болған жағдайларды
«Фишбоун» (балық
қаңқасы) әдісі арқылы
дәлелдей отырып
баяндайық.

5-топ:
Төменде берілген
үзіндіде автор не
айтпақ болды деп
ойлайсыңдар?

2-ТАПСЫРМА
ЖҰПТЫҚ ЖҰМЫС
«Қазтуғанның қонысымен қоштасу» жыры негізінде
жұбымызбен бірлесіп, «Қазтуған жырау» және
«Оқырман» кейпіне ене отырып, сұхбат жасайық.
Дескриптор:
Жалпы-3 балл
-Жұптасып жұмыс жасайды.
-Кейіпкерлер образына ене отырып, жұмыс жасайды.
-Жұптаса жұмыс жасау барысында тыныштықты
сақтайды.
ҚБ: «Смайликтер» арқылы

3-ТАПСЫРМА:
ЖЕКЕ ЖҰМЫС:
Жыраулардың қазақ тарихтағы орны
қандай? Жырдың мазмұнына сүйеніп,
әдеби эссе жазайық.

Дескриптор:
Жалпы-2 балл
-Тақырыппен байланыстырып жазады.
-Эссе құрылымын сақтайды.
ҚБ: «Монеталар» арқылы

ҮЙ
ТАПСЫРМАСЫ
4-тапсырма:
«Мен-Қарғабойлы Қазтуған»
атты тақырыпта шағын
мінездеме жазайық

КЕРІ
БАЙЛАНЫС
“Әуе шары” әдісі арқылы