Қауымдастық
Жаңа
ЖИ көмекші
Жаңа
Хабарламалар
Менің курстарым
Менің олимпиадаларым
Дайын ҚМЖ
Менің материалдарым
Менің іс-шараларым
Менің байқауларым
Менің турнирлерлерім
Журнал
Курс Олимпиада Дайын ҚМЖ ЖИ көмекші Материалдар
Көрнекіліктер Іс-шаралар Турнир Орталық туралы Ойындар
Аттестация Байқау Материалдар Журнал Орталық туралы
ЖИ көмекші
Қауымдастық
0 / 1
Барлық 400 000 материалдарды тегін жүктеу үшін
Ұнаған тарифті таңдаңыз
Айлық
Жылдық
1 - күндік
Танысу
690 ₸ / 1 күнге
Таңдау
UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б.
  • 10 материал жасау
  • Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін
  • 30 материал жүктеу
  • Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз
  • шексіз
  • Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу
  • Күніне 2 көрнекілік жүктеу
  • Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу
  • 5 файлды тегін жүктеу
  • Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
    1 - айлық
    Стандарт
    2990 ₸ / айына
    UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б. жасау
  • 30 материал жасау
  • Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін
  • 900 материал жүктеу
  • Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз
  • шексіз
  • Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу
  • 30 көрнекілік жүктеу
  • Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу
  • 150 файлды тегін жүктеу
  • Жинақталған ҚМЖ бөлімінде
  • 10 файлды тегін жүктеу
  • Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
    Іс-шаралар (мини-курстар, семинарлар, конференциялар)
  • тегін қатысу
  • 1 - айлық
    Шебер
    7990 ₸ / айына
    Таңдау
    UstazTilegi AI - ЖИ арқылы тегін ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, тест, презентация, авторлық бағдарлама т.б. жасау
  • 150 материал жасау
  • Материалдар бөлімі - Барлық 400 000 материалдарды тегін
  • 900 материал жүктеу
  • Аттестация ПББ тестеріне доступ аласыз
  • шексіз
  • Көрнекілік бөлімі - 10 000 астам көрнекіліктерді жүктеу
  • 90 көрнекілік жүктеу
  • Жеке ҚМЖ бөлімінде - дайын ҚМЖ-ларды, презентацияларды жүктеу
  • 300 файлды тегін жүктеу
  • Жинақталған ҚМЖ бөлімінде
  • 50 файлды тегін жүктеу
  • Олимпиада, турнир, байқауларға 50% жеңілдік
    Іс-шаралар (мини-курстар, семинарлар, конференциялар)
  • тегін қатысу
  • Назар аударыңыз!
    Сіз барлық мүмкіндікті қолдандыңыз.
    Қалған материалдарды ертең жүктей аласыз.
    Ок
    Материалдың қысқаша нұсқасы

    Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы


    Мектеп:

    Күні:

    Мұғалімнің аты-жөні:

    Сынып:10

    Қатысқандар:

    Қатыспағандар:

    Сабақтың тақырыбы

    Биологиялық нысандар құрамындағы нәурыздардың мөлшері. Нәурыз құрлымында әртүрлі жағдайлардың әсері


    Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

    9.4.2.1 - өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылымы мен қызметін түсіндіру

    Сабақ мақсаттары

    Барлық оқушылар: өсімдік пен жануар жасушаларының негізгі бөліктерін анықтау;

    Оқушылардың басым бөлігі: өсімдік пен жануар жасушасының құрам бөліктерінің атқаратын қызметін сипаттау;

    Кейбір оқушылар:жасушадағы әрбір органоидтардың өзіндік ерекшеліктерін ажырату.

    Бағалау критерийлері

    1.Өсімдіктер жасушасының құрылысы мен атқаратын қызметін сипаттау;

    2.Жануар жасушасында болатын органоидтардың құрылысы мен атқаратын қызметі нақтылау.

    Дағдылар

    - сын тұрғысынан ойлау;

    - білімді шығармашылықта қолдана білу қабілеті;

    Тілдік мақсаттар

    Тақырыпқа байланысты терминдер: жасушалық құрылым, цитоплазма, плазмалық мембрана, ядро, эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи аппараты, лизосомалар, митохондриялар, жасуша орталығы, қозғалу органоидтері, жасуша қосындылары.

    Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:
    Бұл өсімдік жасушасы ма, әлде жануар жасушасы ма?
    Сіз қалай ойлайсыз, бұл қандай жасуша?
    Сіз неге бұл өсімдік / жануар жасушасы деп ойлайсыз?
    Неге бұл өсімдік / жануар жасушасы емес?
    Сіз бұл өсімдік / жануар жасушасы екендігіне сенімдісіз бе?
    Сіз бұл өсімдік / жануар жасушасы екендігін қалай білдіңіз? Сіз сенімдісіз бе?
    Мен өсімдік / жануар жасушасы еместігіне сенімдімін.
    Бұл өсімдік / жануар жасушасы шығар,рарапотому что өйткені оның… - / бар.
    Бұның өсімдік / жануар жасушасы болуы мүмкін емес, өйткені оның … - емес / жоқ…

    Қаралатын сұрақтар:

    1. Жасуша органоидтары құрылысына қарай қандай топтарға жіктеледі?

    2. Олардың әрқайсысының жасушадағы рөлін қандай?

    3. Өсімдік пен жануар жасушаларының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын қандай?

    Құндылықтарға баулу

    - Шығармашылық және сын тұрғысынан ойлау;

    - Қарым-қатынас жасау қабілеті.

    Пәнаралық байланыс

    Химия – цитоплазма мен ядроның құрамы және онда жүретін химиялық реакциялар.

    Физика – митохондрияда энергияның бір күйден екінші күйге айналуы;

    Алдыңғы білім


    Сабақ барысы

    Сабақтың жоспарланған

    кезеңдері

    Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері


    Ресурстар


    Сабақтың басы

    1. Ұйымдастыру кезеңі

    1. Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу

    2. Қима қағаздар арқылы оқушыларды үш топқа бөлемін.

    3. Өткен тақырыпты пысықтау мақсатында



















    Сабақтың ортасы

    «Орамжапырақ» әдісі жүргізіледі.


    Білім алушылар сұрақтарға жылдам жауап беруі керек

    1. Биология ғылымы нені зерттейді?

    2. Биология пәнінің міндеті қандай?

    3. Биология ғылымының қандай жеке салалары бар?

    4. Тіршіліктің жаратылу деңгейлерін атап, сипаттама беріңіз;

    5. Жасуша деген не?

    6.Өсімдік жасушасының ерекшеліктері неде?


    Жаңа сабақ.

    Жаңа сабақ бейнежазба көрсетумен басталады. Бейнежазбадан үзінді көріп болған соң оқу мақсаты оқушылармен бірге айқындап аламыз.

    Оқулықпен жұмыс. Білім алушылар 10-13 б.б. мәтінмен танысады, керек жерін жазып алады.


    Митохондриялар -бүкіл эукариотттық ағзаларға тән қосжарғақшалы органоидтар.Бұлар-өте күрделі құрылысты органоидтар,олардың құрамы екі жарғақшамен шектеледі.Cыртқы жарғақшаның митохондриясы тегіс.Оның сыртында онша үлкен емес жарғақшааралық кеңістік болады.Одан әрірек тарақшалар деп аталатын бүрлері бар ішкі жарғақшасы бар.Бұл жарғақша нәруыздарға бай және құрамында 20%фосфолипидтер бар.Тап осы митохондрия қатпарларында энергия алуға байланысты маңыздырақ үдерістер жүреді.Митохондриялардың сұйықтық ортасы матрикс деп аталады.Оның ішінде өзінің ДНҚ сақиналы молекуласы,ұсақ рибосомалар,көптеген ферменттер және басқа заттар жүзіп жүреді.Митохондрияларды АТФ түріндегі энергия қамтамасыз етедіндіктен жасушаның күш стансасыдеп аталады.АТФ синтезі басқа ағзалық заттарды ыдырату есебінен өтеді.Ал жасушалық тынысалу және асқорыту процестері митохондрияда бірігеді.Тынысалу-ағзалықтар оттегінің әсерінен ыдырайтындықтан,қосалқы өнім ретінде көмірқышқыл газ бөледі.Ал асқорыту кенеулі заттар ең соңғы қосылыстарға-су және көмірқышқыл газға дейін ыдырайды.Алайда АТФ синтезінен басқа митохондрияларда жасуша заттарының өзара айналуына байланысты маңыздырақ үдерісі өтеді.Дәл осы үдерістен кейін митохондрияларда жасуша көмірсулардан-май,ал өсімдіктерде нәруыздар құрылады.Сондықтан митохондриялар оттексіз ортада мекендейтін ағзалардың жасушалары үшін өте маңызды.Митохондрияның пішініне келетін болсақ,ол әр түрлі-жіп және шар пішінді болып келеді.Оның ұзындығы-10 мкм,ал диаметрі-0,2-ден 1 мкм шамасында болады.Митохондриялардың саны жасушалардың белсенді қызметіне байланысты,1 митохондриядан 100 000-ға дейін болуы да мүмкін.Әсіресе энергияны көп шығындайтын жасушаларда митохондриялар өте көп.Олар:бұлшықет және жүйке жасушалары.Жасуша бөлінген кезде митохондрия еншілес жасушалар арасында шамамен тең бөлініп,таралады.Жаңа митохондриялардың бөлінуі бактерияларға ұқсас болады,олар да өздігінен екі еселену есебінде жүреді. Алайда митохондрияның ойдағыдай көбеюі үшін ядролық ДНҚ-да коды жазылған бірнеше нәруыздар қажет,олар цитоплазмадан түседі.Ал қалған жағдайларда митохондриялар тіршілігін қоректік ортада,жасушадан тыс қамтамасыз етеді.Оларда заттардың ыдырау үдерістері мен АТФ синтезін қамтамасыз ететін ферменттер синтезделеді

    Пластидтер-өсімдіктер жасушасының қосжарғақшалы органоидтары.Ең белгілі және көп таралған пластидтер-хлоропластар.Олар фотосинтез үдерісін іске асырады.Жалпы айтқанда пластидтер мен митохондриялардың қызметі бір-біріне ұқсас.Пластидтерде де екі жарғақша бар:сыртқысы-тегіс,ішкісі ішке қарай батыңқы-тилакоидтар тәрізді болады.Жоғары сатыдағы өсімдіктерде әдетте хлоропластардың пішіні сопақ,екі жағы дөңес линзаға ұқсас болады.Мөлшері орташа есеппен-5-10 мкм ұзындықта,ал диаметрі 2-4 мкм болады.Жасушадағы саны 15-тен 50 данаға дейін барады.Ал төменгі сатыдағы өсімдіктердің хлоропластары мөлшері және пішіні бойынша алуан түрлі.Алайда балдырларды хлоропластар саны көп емес,1-ден бірнеше данаға дейін ғана барады.Осы ерекшелікті айрықша көрсету үшін балдырлардың хлоропластарын хроматофор деп атайды.Хламидомоналардың хроматофоры таға пішіндес,спирогираларда-шиыршықты,ал улотриксте-шеңбері түйіспеген сақина түрінде болады.Бұдан басқа тағы хромопластар және лейкопластар бар.

    Лейкопластар-ақ немесе түссіз пластидтер.Оларда тилакоидтар аз болады,олардың негізгі рөлі-кенеулі заттарды крахмал түрінде жинақтау.Крахмал лейкопластарға ақ түс береді.

    Хромопластар-құрамында қызыл,сары және қызғылт сары пигменттер-каротиноидтар болады.Хромопластардағы сияқты хромопластар каротиноиды ішкі жарғақшада жасалмаған.Мұнда олар кристалл түрінде қатысады.Каротиноидтар өсімдік жасушаларында мынадай үш себептен жинақталады.Тозаңдандырғыш бунақденелерді өзіне тартатынашық реңді гүл бөліктерінің каротиноидтарды жинақтауы-қырмызыгүл,күнбағар,жауқазын,наркес және т.б. Көбінесе жасушада тек қана пластидтің қандай болса да бір түрі болады.Пластидтердің барлығы жасушалардың арнаулы бағытқа қатаң бағытталмаған түзуші ұлпаларына-меристемаға қатысатын протопластидтерден тұрады.Қалайда меристемадан қай ұлпаның қалыптасу мүмкіндігінше қажетті пластидтер түзілетін болады.Егер меристемадан жапырақ түзілсе,оның жасушаларында хлоропластар түзіледі,егер сүректі сабақтың өзек жасушалары немесе картоп түйіні қалыптасса,онда лейкопластар қалыптасады


    1-тапсырма. Мәтінмен жұмыс.

    2-тапсырма. Кестемен жұмыс. Жасуша органоидтарын мембрана санына қарай жіктеу.


    Мембранасы жоқ

    Бір мембраналы

    Екі мембраналы












    Дескриптор

    1. Жасушаның органоидтарын сипаттайды;

    2. Мембрана санына қарай жасуша органоидтарын жіктейді;

    Қ.Б. «Геометриялық фигуралар» арқылы жүзеге асады.

    Сұрақтар жазылған орамжапырақ жапырақтары





















    Геометриялық фигуралар









    https://www.youtube.

    com/watch?v=X0bQ

    Dr9oKps







    Оқулық, сурет



















    Органоидтары жазылған қима қағаздар











    Геометриялық фигуралар





    3-тапсырма. «Сандар сөйлейді» әдісі. Плакатқа түрлі түспен боялған сандарды жабыстырып, жанына сол санға қатысты мәліметтерді жинақтайды.

    8 – рибосоманың пішіні дұрыс емес 8 санына ұқсайды.

    2- рибосома үлкен және кіші деген 2 бөліктен тұрады.

    2 – Гольджи жиынтығының ЭПТ-ға ұқсас екі түрлі қызметі бар.

    94-95 - энергия сыйымды заттардың 94-95% синтезі митохондрияда жүреді.

    3 – пластидтердің үш түрі бар.

    50 - ЭПТ жасушада 50 пайызға дейінгі көлемді алып жатады.

    3 – эукариоттық жасушаларда мембрана, цитоплазма, ядро деген негізі үш бөлімнен тұрады.

    1 – бір мембраналы органоидтар: Гольджи жиынтығы, ЭПТ, лизосома, вакуоль.

    2 – екі мембраналы органоидтарға: пластид, митохондрия, ядро жатады.

    Дескриптор

    1. Жасуша органоидтарының негізгі құрам бөліктерін талдайды.

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.

    3-тапсырма. «Суреттер сөйлейді» . Конверт ішінде органоидтар суреті берілген. Әр оқушы бір сурет алады. Алған органоидына сипаттама береді.

    Picture 10

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.

    Дескриптор

    1. Әрбір органоидтың құрылысын мен атқаратын қызметін біледі;

    3-тапсырма. «Сандар сөйлейді» әдісі. Плакатқа түрлі түспен боялған сандарды жабыстырып, жанына сол санға қатысты мәліметтерді жинақтайды.

    8 – рибосоманың пішіні дұрыс емес 8 санына ұқсайды.

    2- рибосома үлкен және кіші деген 2 бөліктен тұрады.

    2 – Гольджи жиынтығының ЭПТ-ға ұқсас екі түрлі қызметі бар.

    94-95 - энергия сыйымды заттардың 94-95% синтезі митохондрияда жүреді.

    3 – пластидтердің үш түрі бар.

    50 - ЭПТ жасушада 50 пайызға дейінгі көлемді алып жатады.

    3 – эукариоттық жасушаларда мембрана, цитоплазма, ядро деген негізі үш бөлімнен тұрады.

    1 – бір мембраналы органоидтар: Гольджи жиынтығы, ЭПТ, лизосома, вакуоль.

    2 – екі мембраналы органоидтарға: пластид, митохондрия, ядро жатады.

    Дескриптор

    1. Жасуша органоидтарының негізгі құрам бөліктерін талдайды.

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.











    Оқулық, әртүрлі түспен жазылған сандар, желім, плакаттар

































    Геометриялық фигуралар
















    Геометриялық фигуралар

    Сабақтың соңы

    Кері байланыс. «Білім қоржыны»

    Стикер

    Саралау – оқушыға

    Жүктеу
    ЖИ арқылы жасау
    ЖИ арқылы жасау
    bolisu
    Бөлісу
    1 - айлық
    Материал тарифі
    -96% жеңілдік
    00
    05
    00
    ҚМЖ
    Ашық сабақ
    Тәрбие сағаты
    Презентация
    БЖБ, ТЖБ тесттер
    Көрнекіліктер
    Балабақшаға арнарлған құжаттар
    Мақала, Эссе
    Дидактикалық ойындар
    және тағы басқа 400 000 материал
    Барлық 400 000 материалдарды шексіз
    жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
    1 990 ₸ 49 000₸
    1 айға қосылу
    Материалға шағымдану

    Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз

    Жариялаған:
    Төлеуқұл Ғазиза Жұмадилқызы
    08 Қаңтар 2020
    2796
    Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз

    Сабақ жоспары:Биологиялық нысандар құрамындағы нәурыздардың мөлшері. Нәурыз құрлымында әртүрлі жағдайлардың әсері

    Тақырып бойынша 11 материал табылды

    Сабақ жоспары:Биологиялық нысандар құрамындағы нәурыздардың мөлшері. Нәурыз құрлымында әртүрлі жағдайлардың әсері

    Материал туралы қысқаша түсінік
    Биология мұғалімдеріне
    Материалдың қысқаша нұсқасы

    Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы


    Мектеп:

    Күні:

    Мұғалімнің аты-жөні:

    Сынып:10

    Қатысқандар:

    Қатыспағандар:

    Сабақтың тақырыбы

    Биологиялық нысандар құрамындағы нәурыздардың мөлшері. Нәурыз құрлымында әртүрлі жағдайлардың әсері


    Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

    9.4.2.1 - өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылымы мен қызметін түсіндіру

    Сабақ мақсаттары

    Барлық оқушылар: өсімдік пен жануар жасушаларының негізгі бөліктерін анықтау;

    Оқушылардың басым бөлігі: өсімдік пен жануар жасушасының құрам бөліктерінің атқаратын қызметін сипаттау;

    Кейбір оқушылар:жасушадағы әрбір органоидтардың өзіндік ерекшеліктерін ажырату.

    Бағалау критерийлері

    1.Өсімдіктер жасушасының құрылысы мен атқаратын қызметін сипаттау;

    2.Жануар жасушасында болатын органоидтардың құрылысы мен атқаратын қызметі нақтылау.

    Дағдылар

    - сын тұрғысынан ойлау;

    - білімді шығармашылықта қолдана білу қабілеті;

    Тілдік мақсаттар

    Тақырыпқа байланысты терминдер: жасушалық құрылым, цитоплазма, плазмалық мембрана, ядро, эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи аппараты, лизосомалар, митохондриялар, жасуша орталығы, қозғалу органоидтері, жасуша қосындылары.

    Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:
    Бұл өсімдік жасушасы ма, әлде жануар жасушасы ма?
    Сіз қалай ойлайсыз, бұл қандай жасуша?
    Сіз неге бұл өсімдік / жануар жасушасы деп ойлайсыз?
    Неге бұл өсімдік / жануар жасушасы емес?
    Сіз бұл өсімдік / жануар жасушасы екендігіне сенімдісіз бе?
    Сіз бұл өсімдік / жануар жасушасы екендігін қалай білдіңіз? Сіз сенімдісіз бе?
    Мен өсімдік / жануар жасушасы еместігіне сенімдімін.
    Бұл өсімдік / жануар жасушасы шығар,рарапотому что өйткені оның… - / бар.
    Бұның өсімдік / жануар жасушасы болуы мүмкін емес, өйткені оның … - емес / жоқ…

    Қаралатын сұрақтар:

    1. Жасуша органоидтары құрылысына қарай қандай топтарға жіктеледі?

    2. Олардың әрқайсысының жасушадағы рөлін қандай?

    3. Өсімдік пен жануар жасушаларының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын қандай?

    Құндылықтарға баулу

    - Шығармашылық және сын тұрғысынан ойлау;

    - Қарым-қатынас жасау қабілеті.

    Пәнаралық байланыс

    Химия – цитоплазма мен ядроның құрамы және онда жүретін химиялық реакциялар.

    Физика – митохондрияда энергияның бір күйден екінші күйге айналуы;

    Алдыңғы білім


    Сабақ барысы

    Сабақтың жоспарланған

    кезеңдері

    Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері


    Ресурстар


    Сабақтың басы

    1. Ұйымдастыру кезеңі

    1. Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу

    2. Қима қағаздар арқылы оқушыларды үш топқа бөлемін.

    3. Өткен тақырыпты пысықтау мақсатында



















    Сабақтың ортасы

    «Орамжапырақ» әдісі жүргізіледі.


    Білім алушылар сұрақтарға жылдам жауап беруі керек

    1. Биология ғылымы нені зерттейді?

    2. Биология пәнінің міндеті қандай?

    3. Биология ғылымының қандай жеке салалары бар?

    4. Тіршіліктің жаратылу деңгейлерін атап, сипаттама беріңіз;

    5. Жасуша деген не?

    6.Өсімдік жасушасының ерекшеліктері неде?


    Жаңа сабақ.

    Жаңа сабақ бейнежазба көрсетумен басталады. Бейнежазбадан үзінді көріп болған соң оқу мақсаты оқушылармен бірге айқындап аламыз.

    Оқулықпен жұмыс. Білім алушылар 10-13 б.б. мәтінмен танысады, керек жерін жазып алады.


    Митохондриялар -бүкіл эукариотттық ағзаларға тән қосжарғақшалы органоидтар.Бұлар-өте күрделі құрылысты органоидтар,олардың құрамы екі жарғақшамен шектеледі.Cыртқы жарғақшаның митохондриясы тегіс.Оның сыртында онша үлкен емес жарғақшааралық кеңістік болады.Одан әрірек тарақшалар деп аталатын бүрлері бар ішкі жарғақшасы бар.Бұл жарғақша нәруыздарға бай және құрамында 20%фосфолипидтер бар.Тап осы митохондрия қатпарларында энергия алуға байланысты маңыздырақ үдерістер жүреді.Митохондриялардың сұйықтық ортасы матрикс деп аталады.Оның ішінде өзінің ДНҚ сақиналы молекуласы,ұсақ рибосомалар,көптеген ферменттер және басқа заттар жүзіп жүреді.Митохондрияларды АТФ түріндегі энергия қамтамасыз етедіндіктен жасушаның күш стансасыдеп аталады.АТФ синтезі басқа ағзалық заттарды ыдырату есебінен өтеді.Ал жасушалық тынысалу және асқорыту процестері митохондрияда бірігеді.Тынысалу-ағзалықтар оттегінің әсерінен ыдырайтындықтан,қосалқы өнім ретінде көмірқышқыл газ бөледі.Ал асқорыту кенеулі заттар ең соңғы қосылыстарға-су және көмірқышқыл газға дейін ыдырайды.Алайда АТФ синтезінен басқа митохондрияларда жасуша заттарының өзара айналуына байланысты маңыздырақ үдерісі өтеді.Дәл осы үдерістен кейін митохондрияларда жасуша көмірсулардан-май,ал өсімдіктерде нәруыздар құрылады.Сондықтан митохондриялар оттексіз ортада мекендейтін ағзалардың жасушалары үшін өте маңызды.Митохондрияның пішініне келетін болсақ,ол әр түрлі-жіп және шар пішінді болып келеді.Оның ұзындығы-10 мкм,ал диаметрі-0,2-ден 1 мкм шамасында болады.Митохондриялардың саны жасушалардың белсенді қызметіне байланысты,1 митохондриядан 100 000-ға дейін болуы да мүмкін.Әсіресе энергияны көп шығындайтын жасушаларда митохондриялар өте көп.Олар:бұлшықет және жүйке жасушалары.Жасуша бөлінген кезде митохондрия еншілес жасушалар арасында шамамен тең бөлініп,таралады.Жаңа митохондриялардың бөлінуі бактерияларға ұқсас болады,олар да өздігінен екі еселену есебінде жүреді. Алайда митохондрияның ойдағыдай көбеюі үшін ядролық ДНҚ-да коды жазылған бірнеше нәруыздар қажет,олар цитоплазмадан түседі.Ал қалған жағдайларда митохондриялар тіршілігін қоректік ортада,жасушадан тыс қамтамасыз етеді.Оларда заттардың ыдырау үдерістері мен АТФ синтезін қамтамасыз ететін ферменттер синтезделеді

    Пластидтер-өсімдіктер жасушасының қосжарғақшалы органоидтары.Ең белгілі және көп таралған пластидтер-хлоропластар.Олар фотосинтез үдерісін іске асырады.Жалпы айтқанда пластидтер мен митохондриялардың қызметі бір-біріне ұқсас.Пластидтерде де екі жарғақша бар:сыртқысы-тегіс,ішкісі ішке қарай батыңқы-тилакоидтар тәрізді болады.Жоғары сатыдағы өсімдіктерде әдетте хлоропластардың пішіні сопақ,екі жағы дөңес линзаға ұқсас болады.Мөлшері орташа есеппен-5-10 мкм ұзындықта,ал диаметрі 2-4 мкм болады.Жасушадағы саны 15-тен 50 данаға дейін барады.Ал төменгі сатыдағы өсімдіктердің хлоропластары мөлшері және пішіні бойынша алуан түрлі.Алайда балдырларды хлоропластар саны көп емес,1-ден бірнеше данаға дейін ғана барады.Осы ерекшелікті айрықша көрсету үшін балдырлардың хлоропластарын хроматофор деп атайды.Хламидомоналардың хроматофоры таға пішіндес,спирогираларда-шиыршықты,ал улотриксте-шеңбері түйіспеген сақина түрінде болады.Бұдан басқа тағы хромопластар және лейкопластар бар.

    Лейкопластар-ақ немесе түссіз пластидтер.Оларда тилакоидтар аз болады,олардың негізгі рөлі-кенеулі заттарды крахмал түрінде жинақтау.Крахмал лейкопластарға ақ түс береді.

    Хромопластар-құрамында қызыл,сары және қызғылт сары пигменттер-каротиноидтар болады.Хромопластардағы сияқты хромопластар каротиноиды ішкі жарғақшада жасалмаған.Мұнда олар кристалл түрінде қатысады.Каротиноидтар өсімдік жасушаларында мынадай үш себептен жинақталады.Тозаңдандырғыш бунақденелерді өзіне тартатынашық реңді гүл бөліктерінің каротиноидтарды жинақтауы-қырмызыгүл,күнбағар,жауқазын,наркес және т.б. Көбінесе жасушада тек қана пластидтің қандай болса да бір түрі болады.Пластидтердің барлығы жасушалардың арнаулы бағытқа қатаң бағытталмаған түзуші ұлпаларына-меристемаға қатысатын протопластидтерден тұрады.Қалайда меристемадан қай ұлпаның қалыптасу мүмкіндігінше қажетті пластидтер түзілетін болады.Егер меристемадан жапырақ түзілсе,оның жасушаларында хлоропластар түзіледі,егер сүректі сабақтың өзек жасушалары немесе картоп түйіні қалыптасса,онда лейкопластар қалыптасады


    1-тапсырма. Мәтінмен жұмыс.

    2-тапсырма. Кестемен жұмыс. Жасуша органоидтарын мембрана санына қарай жіктеу.


    Мембранасы жоқ

    Бір мембраналы

    Екі мембраналы












    Дескриптор

    1. Жасушаның органоидтарын сипаттайды;

    2. Мембрана санына қарай жасуша органоидтарын жіктейді;

    Қ.Б. «Геометриялық фигуралар» арқылы жүзеге асады.

    Сұрақтар жазылған орамжапырақ жапырақтары





















    Геометриялық фигуралар









    https://www.youtube.

    com/watch?v=X0bQ

    Dr9oKps







    Оқулық, сурет



















    Органоидтары жазылған қима қағаздар











    Геометриялық фигуралар





    3-тапсырма. «Сандар сөйлейді» әдісі. Плакатқа түрлі түспен боялған сандарды жабыстырып, жанына сол санға қатысты мәліметтерді жинақтайды.

    8 – рибосоманың пішіні дұрыс емес 8 санына ұқсайды.

    2- рибосома үлкен және кіші деген 2 бөліктен тұрады.

    2 – Гольджи жиынтығының ЭПТ-ға ұқсас екі түрлі қызметі бар.

    94-95 - энергия сыйымды заттардың 94-95% синтезі митохондрияда жүреді.

    3 – пластидтердің үш түрі бар.

    50 - ЭПТ жасушада 50 пайызға дейінгі көлемді алып жатады.

    3 – эукариоттық жасушаларда мембрана, цитоплазма, ядро деген негізі үш бөлімнен тұрады.

    1 – бір мембраналы органоидтар: Гольджи жиынтығы, ЭПТ, лизосома, вакуоль.

    2 – екі мембраналы органоидтарға: пластид, митохондрия, ядро жатады.

    Дескриптор

    1. Жасуша органоидтарының негізгі құрам бөліктерін талдайды.

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.

    3-тапсырма. «Суреттер сөйлейді» . Конверт ішінде органоидтар суреті берілген. Әр оқушы бір сурет алады. Алған органоидына сипаттама береді.

    Picture 10

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.

    Дескриптор

    1. Әрбір органоидтың құрылысын мен атқаратын қызметін біледі;

    3-тапсырма. «Сандар сөйлейді» әдісі. Плакатқа түрлі түспен боялған сандарды жабыстырып, жанына сол санға қатысты мәліметтерді жинақтайды.

    8 – рибосоманың пішіні дұрыс емес 8 санына ұқсайды.

    2- рибосома үлкен және кіші деген 2 бөліктен тұрады.

    2 – Гольджи жиынтығының ЭПТ-ға ұқсас екі түрлі қызметі бар.

    94-95 - энергия сыйымды заттардың 94-95% синтезі митохондрияда жүреді.

    3 – пластидтердің үш түрі бар.

    50 - ЭПТ жасушада 50 пайызға дейінгі көлемді алып жатады.

    3 – эукариоттық жасушаларда мембрана, цитоплазма, ядро деген негізі үш бөлімнен тұрады.

    1 – бір мембраналы органоидтар: Гольджи жиынтығы, ЭПТ, лизосома, вакуоль.

    2 – екі мембраналы органоидтарға: пластид, митохондрия, ядро жатады.

    Дескриптор

    1. Жасуша органоидтарының негізгі құрам бөліктерін талдайды.

    Қ.Б. геометриялық фигуралар арқылы жүзеге асады.











    Оқулық, әртүрлі түспен жазылған сандар, желім, плакаттар

































    Геометриялық фигуралар
















    Геометриялық фигуралар

    Сабақтың соңы

    Кері байланыс. «Білім қоржыны»

    Стикер

    Саралау – оқушыға

    Жүктеу
    bolisu
    Бөлісу
    ЖИ арқылы жасау
    Файл форматы:
    docx
    Биология Сабақ жоспары 10 сынып
    08.01.2020
    2796
    Жүктеу
    ЖИ арқылы жасау
    Жариялаған:
    Төлеуқұл Ғазиза Жұмадилқызы
    Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
    шағым қалдыра аласыз
    Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
    Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
    Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!
    Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.
    Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы
    Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!
    Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!
    Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!
    Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!
    Министірлікпен келісілген курстар тізімі

    Химия пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Тарих пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Биология пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Ағылшын тілі пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    География пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Информатика пәні

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Мектепке дейінгі білім беру

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    «Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті»

    бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Дене шынықтыру

    пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Білім алушылардың білім сапасын арттыру

    мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану
    80/108 сағат
    Толығырақ

    Инклюзивті білім беру

    жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту
    80/108 сағат
    Толығырақ
    Ғылыми-әдістемелік орталығы
    Редакциямен байланыс
    +7 (771) 234-55-99
    Жұмыс кестесі: Дүйсенбі –
    жұма, 9:00 – 18:00
    Мекенжай:
    Қазақстан, Алматы, Гоголья 86,
    4 этаж, 406-кабинет
    Электронды пошта
    ustaztilegi@gmail.com
    Сведения об организации
    Сайт Peaksoft веб-студиясында жасалған - Peaksoft.kz
    Политика конфиденциальности
    Сведения об организации