Ыбырай Алтынсарин

Ыбырай Алтынсарин

Қазіргі заманғы білім берудің, қоғам мен мемлекеттің маңызды мақсаты Қазақстанның адамгершілігі жоғары, жауапты, шығармашыл, бастамашыл, құзыретті азаматын тәрбиелеу, оның қалыптасуы мен дамуына әлеуметтік-педагогикалық қолдау көрсету болып табылады.

Адамды, оның жағдайын және ішкі өмір сапасын айналып өтіп, заманауи инновациялық экономика құру мүмкін емес. Қоғамның даму қарқыны мен сипаты адамның азаматтық ұстанымына, өмірлік басымдықтарына, адамгершілік нанымдарына, моральдық нормалар мен рухани құндылықтарға тікелей байланысты.

Алтынсариннің бастамасымен ана тілінде оқытатын мектептер ашылды. Қазақ балаларына арналған Ана тілі және орыс тілі оқулықтарының авторы.Орыс тілінің түсіндірме сөздігінде "ағартушы-прогрессивті қоғам қайраткері, озық идеялар мен білімді таратушы".

Егер ұлттық басымдықтарға, адамгершілік құндылықтарға, қоғамдық борыш ұғымдарына, әлеуметтік ынтымақтастық пен ұрпақтар сабақтастығына негізделмесе, білім немесе кәсіби дағдылар жасампаз күш бола алмайды. Біздің жас ұрпағымыз ескіні әлем ретінде ақиқатқа айналдыруы керек-өмірде адамдарға және өз еліне пайда әкелетін адам ғана жетістікке жетеді.

Бұған айқын мысал ретінде отбасылық және мектептегі тәрбиенің негізін құрастырған Ы. Алтынсариннің педагогикалық ерлігін айтуға болады. Ол сөйлеспей, ағаштар қисық өседі, ал балалар, жас ағаш сияқты, күнделікті күтімді қажет етеді. Тек тұрақты қамқорлық пен дұрыс тәрбие балада ең жақсы адамгершілік қасиеттерді қалыптастырады деген. Ы.Алтынсарин ұсынған адам өміріндегі еңбектің рөлі туралы ой бүгінгі күні ғана толық іске асты.Ы. Алтынсарин, Ш. Уәлиханов секілді қазақ халқының прогрессивті дамуын ағартушылықты енгізумен байланыстырды, сол арқылы ол ұлттық сананы оятуға ұмтылды. Ол ағарту автократияға, заңсыздыққа және озбырлыққа қарсы күресте халықтың шоғырландырушы күші екеніне сенімді болды. Ы.Алтынсариннің орыс зиялыларымен дәуірдің тірі куәгері ретіндегі хат жазысуы қазақ халқының өткен тарихының, әлеуметтік-экономикалық көрінісін және патша автократиясының "бөгде адамдарға"қатысты тиісті кемсітушілік саясатын қайта жаңғыртады. Мұндай қасақана пренеб-кесу и. үшін қорлау болды. Алтынсарин азамат ретінде, сондықтан да ол халықтың шынайы, адамгершілік мәнін ашуға тырысты. Ы.Алтынсариннің еңбегі оның өз отандастарының мүддесін қорғауында болды, олардың физикалық жойылуы мен моральды кемсітуі жөнінде дабыл қақты, жоғары шенді шенеуніктерді ой елегінен өткізуге шақырды:"...егер олар істі соншалықты тәжірибесіз жүргізсе, онда мен қырғыздар - бұл көп басқарушы, жақсы адамдар-тез арада жойылуға барады деп болжаймын, сондықтан одан кейін ештеңені түзете алмайсыз. Мұндай жобаларды оқып, естігенде, қолдар түсіп кетеді ". Өзінің ақындық шығармашылығында Ы. Алтынсарин ең алдымен халыққа білім берудің маңызын насихаттады, жастарға білім алуға шақырды. Алтынсарин заманында білім алу қажеттілігін дәлелдеу керек еді.

Ыбырай Алтынсарин қазақ жастарын орыс халқының озық мәдениетін үйренуге және меңгеруге шақырды. Ол "қазақтардың жас ұрпағы орыс тілі мен сауаттылығына мәдениет пен білімнің жалғыз тілі ретінде қарайды, оларға тәуелді болады және орыс тілінде көп немесе аз рухта дамиды"деп болжады .

Ы.Алтынсарин – қазақ халқының көрнекті педагог-ағартушысы, Қазақстанда бастауыш кәсіптік білім беру жүйесінің негізін қалаушы, оның бастамасымен алғашқы мектептер ғана емес, сонымен қатар қос сыныптық училищелер мен олардың жанындағы қолөнер бөлімшелері де ашылды. Ы.Алтынсарин кәсіптік оқыту жүйесіне, оқыту әдістемесіне көп нәрсе енгізді, олар бүгінгі күні де бірқатар кәсіптерде қолданылады. Бұл пәндік-заттық, операциялық және операциялық-кешенді оқыту жүйелері. Ыбырай Алтынсариннің қазіргі Қазақстанға ықпалы мәдениет пен көркем сөз арқылы, мәдениетаралық диалогты оның әр түрлі форматтарында жолға қою арқылы жүреді. Ы.Алтынсариннің терең сенімі бойынша, еңбектегі өмірдің қуанышы, тек еңбектің арқасында ғана адам өзінің қалаған мақсатына жетеді. Адамдарды паразитизм мен бекершіліктен аулақ болуға шақыра отырып, Ы.Алтынсарин өзінің "қалай байып кетуге болады" және "Қыпшақ Сейітқұл" атты әңгімелерінде бекершілік адамның қадір-қасиетін қорлайтынын көрсетеді. Саяхатшылардың бірі адам өмірінің мақсатын жұмыста көретін және кеңес беретін "Таза бұлақ" әңгімесінде: "сіз, адам да, тоқтаусыз жұмыс істеңіз... жалқаулыққа берілмеңіз, егер сіз осылай істесеңіз, онда сіз керемет боласыз және мақсатқа жетесіз".

Бұл жас қазақстандықтарды патриотизм, туған халқына деген сүйіспеншілік рухында тәрбиелеу біздің парызымыз дегенді білдіреді, - деді президент. Сондай - ақ, жас ұрпақты өз елінің тарихына, мемлекеттілігімізге жауапкершілікпен қарауға, Қазақстанның бүгіні мен болашағы үшін жауапкершілікке үйрету-біздің парызымыз. Тек осылай ғана біз патриоттарды өсіреміз.