"Ойыншықтарды қалай таңдаймыз?

№31 «Күншуақ» МДҰ тәрбиешісі

Онкалбаева Салтанат Жалгасовна

Ойыншықтарды қалай таңдаймыз?

«Ойынсыз ақыл-ойдың қалыпты дамуы да болмайды және болуы да мүмкін емес .Ойын дүниеге қарай ашылған үлкен жарық терезе іспетті , ол арқылы баланың рухани сезімі жасампаз өмірімен ұштасып , өзін қоршаған , дүние туралы түсінік алады.Ойын дегеніміз –ұшқын ,білімге құмарлықпен еліктеудің маздап жанар оты»

В.А.Сухомлинский

Ойыншық , баланың өз сезімдерін көрсетуге , өзін қоршаған дүниені зерттеуге мүмкіндік беретін ортасы болып табылады.Ойыншық баланы қарым- қатынас жасауға және өзін –өзі тануға үйретеді. Сондықтан ойыншықтар әр түрлі т үсінікті , жарасымды болу керек.

Баланың психикалық және денесінің дамуының түрлі аспектілеріне ойыншықтардың көп түрлілігін құрылымдауға болады.

-моторлы –спорттық ойыншықтар – доп , сақина , секіргіш , кегли волейбол , мозаика –ірі және ұсақ қол қимылдарын , көзмөлшерді дамытуға мүмкіндік жасайды;

-сюжеттік ойыншықтар -адамдар , жануарлар , көлік , жиһаз шығармашылық еліктеу ойынын дамытуға мүмкіндік жасайды , ал ол арқылы бала өзінің әлеуметтік тәжірибесін анықтайды , бекітеді және тереңдетеді;

-шығармашылық еңбек ойыншықтары -әр түрлі модельдер –құрастырушылық қабілет пен ойлап табушылықты дамытады;

-техникалық ойыншықтар- машиналардың әр түрлі түрлері ойыншық фотоаппараттар , колейдоскоптар – бұларда конструкторлық қабілетті дамытады , техникалық ой - өрісті кеңейтеді , құрылыс пен техника деген қызығушылықты тудырады;

-үстел үстілік ойындар- тапқырлықтың , зейіннің дамуына түрлі түсті көлемді жылдам аңғаруға , сауаттылықты , санауды меңгеруге мүмкіндік жасайды , ережелері бар ойын бала ұжымын ұйымдастырады.

-көңілді ойыншықтар- секіретін қоян , қарқылдайтын үйрек , құйрығы айналатын құс- баланы әзіл –оспаққа тәрбиелейді.

- музыкалық ойыншықтар – өлең айтатын құстар , ойынщық музыка аспаптары , музыка әуендері бар ойыншықтар –музыкалық қабілеттің дамуы үшін қызмет етеді;

-Театралдық ойыншықтар- көлеңкелі театр , ойыншықтар , қуыршақтар театры –жеке театр ойындарына жақындатып , баланың көркемдік қабылдауын байытады.

Баланың өмірінде жұмсақ ойыншықтардың алатын орны ерекше , себебі бұл ойыншықтардың жасалған материалының фактурасы ойыншыққа деген эмоционалдық қарым-қатынасқа көп ықпал етеді .Қабылдау заңына сәйкес , балалар бір жануарды бейнелейтін ғ бірақ түрлі фактурадағы ойыншықтарға әр түрлі қарым-қатынаспен қарайды.

Ағаш ойыншықтар өз түстері мен өрнектерін бірнеше рет өзгертті.Бірақ бұл өзгерістерге қарамастан , бұл ойыншықтардың үйретушілік функциясы өз мәнін жоғалтқан жоқ.Олардың биіктігі , ені көлемі түсі бойынша салыстыруға үйренеді.

Әртүрлі алмалы-салмалы ойыншықтар құрылымының өзі балаға зін-өзі бақылауға мүмкіндік береді:мәселен матрешканы дұрыс жинамау мүмкін емес –тек үлкеннің ішіне ретпен сала алады.Сондықтанда мұндай ойыншықтарды көбіне автодидактикалық деп атайды.

Барлық қуыршақтарды да өзінің сыртқы түрі бойынша ерекшелендіретін бірнеше топтарға бөлуге болады , бұл баланың ойыншықтармен қарым-қатынасын анықтайды.

Егерде баланың эмоционалдық күйін үйлестіруге ойыншықтың қандай көмек көрсететіндігін туралы білу үшін ,онда барлық ойыншықтарды үш үлкен топқа бөлу керек:

А)шынайы өмірден алынған ойыншықтар.Бұл топқа қуыршақтар отбасы қуыршақтар үйі , баланың шынайы отбасының мүшелерін бейнелейтін кейіпкерлер мен қуыршақтар жатады. Осылайша бұл ойыншықтар бала үшін өзінің сезімдерін тікелей көрсетуге мүмкіндік жасайды.

Б) агрессияға назар аударуға көмектесетін ойыншықтар.Бұл топқа қару-жарақ , резинадан жасалған пышақ , қолтырауын , оцыншық жауынгерлер жатады; яғни бұл ойыншықтардың көмегімен балалар ашу ,өшпенділік және фрустрацияны көрсете алады.Агрессиялық сезімдерді меңгеретін материалсазбалшық болып табылады. : оларды илеуге ,соққылауға , лақтыруға , бар күш –жігерімен жаюға , күшін салып , бөлшектеуге болады.

В) шығармашылық өзін-өзі көрсету және эмоцияларды әлсіретуге арналған ойыншықтар. Ойыншықтардың бұл тобына құм және су , паоитра және бояу ,текшелер жатады. Құм мен судың құрылымы жоқ және баланың қалауынша кез келген нәрсеге айнала алады, бұл жерде мүмкіндіктер щексіз.

Ойыншықтарды таңдаудағы жеті маңызды белгі осыдан шығады.Ойыншық:

1.Қарапайым және қол жетімді;

2.Баланың белсенді қызметін ынталандыруы;

3.Баланың қызығушылығының талаптарына сай;

4.Оның бойындағы этика , эстетика ,мәдениетті ұстауы;

5.Эстетикалық үйлесімді;

6.Ұлттық салт-дәстүрмен байланысты;

7.Берік және қауіпсіз болу керек.

Пайдаланылған әдебиеттер:

«Мектепке дейінгі жастағы балалардың отбасында тәрбиеленуі»

Евдокимова С.Л Цветкова Н.А 2014