10-сынып ҰЛЫ ДАЛА ҰҒЫМЫНЫҢ ТАРИХИ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ

#1 слайд
§ 7. «Ұлы Дала» ұғымының тарихи- географиялық сипаттамасы Оқу мақсаты: 10.1.2.1-картаны пайдаланып «Ұлы Дала» тарихи- географиялық аймағын анықтау; 10.1.2.2-тарихи дерек көздерді талдау негізінде «Ұлы Дала» ұғымының мәнін түсіндіру

1 слайд

#2 слайд
«Ұлы Дала» ұғымына сипаттама «Ұлы Дала» деп Дунайдан Алтайға, одан Маньчжурияға дейінгі аймақты атаймыз. «Ұлы Дала» аумағының көлемі ұзындығы 6000 шақырым, ені 2000 шақырымды құрайды. «Ұлы Дала» атауы тарихи-мәдени ұғым. Ұлы Даланың географиялық атауы – Еуразия даласы деп аталады. Ұлы даланың жер бедері ландшафтылары біртекті емес, ол далалық, тоғайлы, жартылай шөлейтті, құмды болып келеді.

2 слайд

#3 слайд
«Ұлы Дала» тарихы Ұлы Дала солтүстігі орманды алқаптармен (тайгамен); оңтүстігі өзен-көлдер, теңіздермен шектеседі (Қара теңіз, Азов Теңізі, Каспий теңізі); таулардан (Кавказ, Тянь-Шань таулары) аймақтарымен шектеседі Ұлы Даланың атауы мұсылман жазба деректерінде «Дешті Қыпшақ» деп аталады. Қазақстан тарихы ғылымында Х-ХVII ғасырлардағы Қара теңіз бен Каспий аралығын «Батыс Дешті Қыпшақ» деп атаған. Қазақстан тарихы ғылымында қазақ даласын «Шығыс Дешті Қыпшақ» деп атаған. Ұлы Даланы игеруге көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы тиімді болды.

3 слайд

#4 слайд
«Ұлы Дала» халқы, құрамы, діні Ұлы даланы мекендеген көшпелілерді алуан тілде сөйлейтін түркілер, моңғолдар, ирандықтардан және әртүрлі нәсілге жататын моңғолоидтар, еуропеоидтар, аралас нәсіл түрлері құрады. Ұлы даланы мекендеген халықтардың ұстанған діндері: тәңіршілдік, зороастризм, буддизм, ислам. Ұлы Даланы мекендеген әртүрлі тілдегі ұлттар мен әртүрлі діндегі халықтарды байтақ дала көшпелі мал шаруашылығы біріктіріп ұстап тұрды. Ұлы Дала тарихындағы өзара ықпалдастықты көшпелілердің және отырықшы-егіншілік өркениеттің өзара тығыз байланысынан байқауға болады.

4 слайд

#5 слайд
Ұлы дала халқының мәдени байланысы Ежелгі заманда көшпелілер ортаазиялық, ирандық, антикалық, қытайлық өркениетпен байланыс орнатқан. Ортағасырларда көшпелілер қытайлық, христиандық, исламдық өркениеттермен байланыс орнатқан. Көшпелілер сақ, ғұн дәуірінде және Моңғол империясы мен Алтын Орда кезеңінде Еуразияның халықаралық саясатына өз үстемдігін жүргізіп отырған. «Ұлы Дала» Қиыр Шығыс пен Алдыңғы Азия, Қиыр Шығыс пен Европаны, Оңтүстік Азия мен Русьті байланыстырған көлік дәлізі қызметін атқарды.

5 слайд

#6 слайд
1-тапсырма. Қазақстан тарихының Ұлы Дала тарихымен байланыстылығына 2 дәлел келтіріңіз! 1-дәлел 2-дәлел

6 слайд

#7 слайд
2-тапсырма. Кестені пайдаланып, Ұлы Дала тарихындағы маңызды аспектілерді анықтаңыз! Кесте «Ұлы Даланың маңызды тарихи-мәдени мәндері» Экол огиял ық орны •Ұлы Даланың табиғи-климаттық жағдай көшпелі өркениеттің пайда болуы мен өркендеуіне ықпал етті. Тари х алаң ы •Ұлы Даланың тарихы барысында көптеген мемлекет құрылып, бірқатар маңызды оқиғалар өтті. Аш ық кеңіс тік •Ұлы Дала тілдік, антропологиялық және этникалық араласулар мен өзара мәдени байланыстардың орталығы болды. Өзара ықпал дасты қ аймағ ы •Ұлы Даланың шекаралық аймақтары көшпелі және отырықшы өркениеттердің өзара ықпалдасқан аймағы болды.

7 слайд

#8 слайд
Үй жұмысы 1. Тақырып бойынша 10 жабық тест құрастыру. 2. Тақырыпты оқып, мазмұндау.

8 слайд