11 сынып Биология

#1 слайд
Сабақтың тақырыбы : Транскрипция Оқыту мақсаты : 11.4.1.4 нәруыз биосинтезі үдерісіндегі транскрипция мен трансляцияны сипаттау

1 слайд

#2 слайд
ДНҚ мен РНҚ құрысы (орыс тілінде): https://www.youtube.com/watch?v=d6jd 9E1EqhE  

2 слайд

#3 слайд
Талдауға арналған кейбір сұрақтар: • ДНҚ мен РНҚ мономерін атаңыз? • ДНҚ мен РНҚ арасында қандай айырмашылық бар? • ДНҚ қалай түзіледі?

3 слайд

#4 слайд
Fig. 9.10Молекулалық биологияның орталық догмасы: ДНҚ  РНҚ  нәруыз.

4 слайд

#5 слайд
https://www.youtube.com/watch?v= 1lou4jSP0DY

5 слайд

#6 слайд
• Транскрипция (лат. transcrіptіo – қайта көшіріп жазу) – тірі жасушалардағы рибонуклеин қышқылының биосинтез процесі. Ол дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) матрицасында жүреді. Транскрипция аденин, гуанин, тимин және цитозиннің қайталанбалы тізбегінен тұратын ДНҚ молекуласындағы генетикалық ақпараттың іске асуының бірінші кезеңі. Транскрипция арнайы ДНҚ және РНҚ полимераза ферменті арқылы жүреді. Транскрипция нәтижесінде РНҚ молекуласының полимерлі тізбегі түзіледі. Бұл тізбек ДНҚ молекуласының көшірілген бөлігіне комплементарлы болады.

6 слайд

#7 слайд
Транскрипция үш кезеңнен тұрады: инициация, элонгация жəне терминация.

7 слайд

#8 слайд
Инициация Инициация (синтездің басталуы) ДНҚ  молекуласында  транскрипция басталатын жерге жақын тұрған  ДНҚ  молекуласында  нуклеотидтерімен ,  промотормен ,  РНҚ - полимеразаның  байланысуымен басталады. Бірінші нуклеотидтің транскрипт синтезіне кіретін жері "бастау нүктесі" деп аталады.  Мутантты   бактериялардың  ген транскрипциясын зерттегенде промотордың ұзындығы 30-60 жұп нуклеотидтерден тұратындығы анықталды. Сигналды тану қызметін 10 ж.н. атқарады, оның орталығы бастау нүктесінен 10 ж.н. шамасындай қашықтықта болады. Мысал үшін  глюкоза  оперонының промотор нуклеотидтерінің реттілігі ж ə не бастау нүктесі (А) келтірілген.

8 слайд

#9 слайд
Элонгация Элонгация (тізбектің ұзаруы). Сигма-суббөлік ферменттен бөлініп шығысымен, минималдық фермент транскрипция процесін жалғастыра береді. ДНҚ- матрицада түзіліп жатқан РНҚ тізбегі ұзара береді. Фермент ДНҚ молекуласының бойымен жүреді, түзіліп жатқан РНҚ тізбегінің нуклеотидтік реттілігі ДНҚ молекуласымен анықталады. Элонгацияның ең үлкен жылдамдығы бір секундта 50 нуклеотид шамасындай тізбекке кіреді. Бір геннен көптеген РНҚ көшірмесін алады.

9 слайд

#10 слайд
Терминация Терминация (синтездің аяқталуы). РНҚ тізбегінің ұзаруы ДНҚ молекуласындағы аяқтаушы нуклеотидтерге жеткенше жүре береді. Одан кейін фермент нуклеотидтерді тізбекке кіргізбейді, РНҚ ДНҚ-матрицадан бөлініп шығады. Ал ДНҚ тізбектері бірігіп қалыпты қос спираль түзіледі. Транскрипцияны тоқтататын ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтер терминатор деп аталады. Транскрипцияны тоқтату үшін ж ə не РНҚ-полимеразаны ДНҚ-матрицадан айыру үшін ерекше ақуыз болады, ол Þ( по) ақуыз деп аталады, ол тетрамер М 200 000. Ақуыз þ РНҚ-полимеразаны РНҚ-ның соғынан шығарып тастайды, РНҚ-транскрипттың босанып шығуына себепші болады.

10 слайд