#1 слайд
Сабақтың тақырыбы : Генетикалық кодтың қасиеттері Оқыту мақсаты : 11.4.1.4 - генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

1 слайд

#2 слайд
• Генетикалық код — тірі организмдерге тән нуклеин қышқылдары молекуласындағы тұқым қуалаушы (генетикалық) ақпараттың нуклеотидтер тізбегі түріндегі біртұтас “жазылу” жүйесі. Бұл — барлық тірі организмдерге ортақ заңдылық. • Генетикалық код туралы қазіргі қалыптасқан көзқарасқа 1960 жылы Америка ғалымдары М. Ниренберг, Г. Корана және П. Ледердің жүргізген зерттеулері көп әсерін тигізді. Генетикалық код бірлігі — ДНҚ мен РНҚ молекуласындағы 3 нуклеотид (триплет) тізбектерінен тұратын кодон (аРНҚ нуклеотидтерінің триплеттері) болып табылады. Гендегі кодондар тізбегі осы генді “жазатын” (кодтайтын) ақуыздағы амин қышқылдар тізбегін анықтайды. Клеткадағы генетикалық код екі сатыда іске асады: транскрипция сатысы ядрода жүреді және ДНҚ-ның сәйкес бөліктерінде ақпараттық (информациялық) рибонуклеин қышқылдарының молекулалары (аРНҚ) жасалады. Сонымен қатар, ДНҚ нуклеотидтер тізбегі аРНҚ нуклеотидтер тізбегі ретінде қайта жазылады; трансляция сатысы цитоплазмада, ақуыз синтезделетін рибосомада жүреді. Сондай- ақ, аРНҚ нуклеотидтер тізбегі, полипептидтер құрайтын амин қышқылдар қалдықтарының белгілі бір тізбегіне көшеді.

2 слайд

#3 слайд
• Генетикалық кодтың бір ерекшелігі, әмбебап екендігі, яғни барлық организмдерде белгілі бір 3 нуклеотид (триплет) белгілі бір амин қышқылдарын “жазады” (кодтайды). Бір амин қышқылы бірнеше триплетпен “жазылуы” (кодталуы) мүмкін. Кодондар арасында “үтір” болмайды, яғни олар бір-бірінен бөлінбеген. Ол бір геннің аймағында белгіленген нүктеден бастап, бір бағытта есептелінеді. 64 кодонның 61-і ақуыз құрайтын 20 амин қышқылдарын “жазады” (кодтайды), ал қалған үш “нонсенс” (мағынасыз) кодондар (УАГ, УАА және УГА) полипептид синтезін аяқтайтын “нүкте” қызметін атқарады. Олар ақуыз биосинтезінінің аяқталғанын білдіреді

3 слайд

#4 слайд
• Генетикалық кодтың қасиеттері . Біздің ғаламшарда генетикалық код «триплетті». Демек, кем дегенде 3-үштен нуклеотид алу қажет. Сонда құрамалану саны алпыс төртті құрайды: 4x4x4=64. ДНҚ-ның әрбір үш нуклеотиді бір аминқышқылды кодтай алады. Адамда бар болғаны 46 хромосома, ал нәруыздар әлдеқайда көп. Демек бір хромосомада - ДНҚ молекуласында өте көп нәруыз шифрланған.

4 слайд

#5 слайд
Генетикалық кодтың негізгі қасиеттері 1. Триплеттілік . Әрбір аминқышқылын үш нуклеотидтер тұратын кодон кодтайды. 2. бірін – бірі жаппауы . Бір кодон (триплет) тек бір аминқышқылын кодтайды 3. азғындық . Бір минқышқылын бірнеше кодон (триплет) кодтай алады. 4. Әмбебаптығы . Тек 4 түрлі Нуклеотидтер (ДНҚ үшін АТГЦ немесе РНҚ үшін АУГЦ) көптеген әртүрлі комбинациялар жасап аминқышқылдарының әртүрлілігін тұдырады.

5 слайд

#6 слайд
Кодондарға сәйкес аминқышқылдарының атаулары

6 слайд

#7 слайд
Рефлексия Мен білемін… Мен білдім… Менің білгім келеді…. Үйге тапсырма: Тақырыпқа байланысты глоссарий жазу.

7 слайд