1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
1916 ж. ҰЛТ-АЗАТТЫҚ ҚОЗҒАЛЫС

#1 слайд
Дайындаған:Казакстандағы
1916 жылдағы ұлт-азаттық
көтеріліс
1 слайд
Дайындаған:Казакстандағы 1916 жылдағы ұлт-азаттық көтеріліс
#2 слайд
Жоспар:
1916 жылдағы ұлт-азаттық көтеріліс,
шығу себебі мен алғы шарттары.
Торғай облысындағы ұлт-азаттық
көтеріліс.
Жетісу облысындағы ұлт-азаттық
көтеріліс.
1916жылғы көтерілістің жеңілу
себептері мен салдары және тарихи
маңызы.
2 слайд
Жоспар: 1916 жылдағы ұлт-азаттық көтеріліс, шығу себебі мен алғы шарттары. Торғай облысындағы ұлт-азаттық көтеріліс. Жетісу облысындағы ұлт-азаттық көтеріліс. 1916жылғы көтерілістің жеңілу себептері мен салдары және тарихи маңызы.
#3 слайд
«Қазақ халқы жиырмасыншы ғасырдың бүкіл өн бойында халықтар өз
түсінде көрсе шошып оянардай қасіретті оқиғаларды бастан кешірді.
Мен өз халқымның көнбеске көніп, шыдамасқа , шыдай алатын
қайратына қайран қаламын.»
Н.Назарбаев
Ұлт-азаттық көтерілістің шығу
себебі мен алғы шарттары:
1916 ж. 25 маусымда «Түркістан
мен Дала өлкесінен 19-43 жас
аралығындағы 500 мың адамды
қара жұмысқа алу туралы»
жарлығы.
Көзқарастар: Феодалдық басшы топтар мен
жергілікті әкімшілік жарлықты
қолдады.
Революцияшыл топ өкілдері қара
жұмыстан бас тартып, халықты
көтеріліске шақырды.
Олар: Ә.Жангелдин, А.Иманов, Т.Бокин,
Б.Әшекеев, Ж.Мәмбетов, т.б. Жалпы көтерілістің
алғышарттары:
-Жер мәселесі.
-Қоныстандыру саясаты.
-Соғыс салығы.
3 слайд
«Қазақ халқы жиырмасыншы ғасырдың бүкіл өн бойында халықтар өз түсінде көрсе шошып оянардай қасіретті оқиғаларды бастан кешірді. Мен өз халқымның көнбеске көніп, шыдамасқа , шыдай алатын қайратына қайран қаламын.» Н.Назарбаев Ұлт-азаттық көтерілістің шығу себебі мен алғы шарттары: 1916 ж. 25 маусымда «Түркістан мен Дала өлкесінен 19-43 жас аралығындағы 500 мың адамды қара жұмысқа алу туралы» жарлығы. Көзқарастар: Феодалдық басшы топтар мен жергілікті әкімшілік жарлықты қолдады. Революцияшыл топ өкілдері қара жұмыстан бас тартып, халықты көтеріліске шақырды. Олар: Ә.Жангелдин, А.Иманов, Т.Бокин, Б.Әшекеев, Ж.Мәмбетов, т.б. Жалпы көтерілістің алғышарттары: -Жер мәселесі. -Қоныстандыру саясаты. -Соғыс салығы.
#4 слайд
4 слайд
#5 слайд
Көтеріліске шыққан халық бірінші кезекте
отарлауға дейінгі мемлекеттік басқару
жүйелерін қалпына келтірді:
1. Хан сайлау:
Шерубай- Нұра
болысында –
Н.Қияшев.
Қарашақ
болысында-
О.Шомыр. Верный уезінің
Жайымтал
болысында –
Б.Әшекеев
(1848-1916ж)
Торғай уезінде-
Ә.Жанбосынов
(1870-1919ж)
2. Әкім- елбегі.
3. Сот алқасы –
жасақшы. 4. Қазына
билеушісі –
қазынашы.
5. Әскер
басшысы-
сардарбек.
5 слайд
Көтеріліске шыққан халық бірінші кезекте отарлауға дейінгі мемлекеттік басқару жүйелерін қалпына келтірді: 1. Хан сайлау: Шерубай- Нұра болысында – Н.Қияшев. Қарашақ болысында- О.Шомыр. Верный уезінің Жайымтал болысында – Б.Әшекеев (1848-1916ж) Торғай уезінде- Ә.Жанбосынов (1870-1919ж) 2. Әкім- елбегі. 3. Сот алқасы – жасақшы. 4. Қазына билеушісі – қазынашы. 5. Әскер басшысы- сардарбек.
#6 слайд
Торғай облысындағы ұлт-
азаттық көтеріліс
Ерекшелігі: ең бұқаралық, ең ұзаққа
созылған, ең табанды және билік бір
орталықтан жүргізіліп, ұйымдасқан
көтеріліс болды.
Көтеріліс барлық уездерді: Төрғай,
Ырғыз, Ақтөбе, Қостанай уездерін
қамтыды. Облыста көтеріліс
қамтымаған ауыл немесе елді мекен
болмады. Қөтеріліске, сондай-ақ
Сырдария, Ақмола, Семей
болыстарының көтерілісшілері де
қатысты.
Басшылары: Ә.Жангелдин, А.Иманов.
6 слайд
Торғай облысындағы ұлт- азаттық көтеріліс Ерекшелігі: ең бұқаралық, ең ұзаққа созылған, ең табанды және билік бір орталықтан жүргізіліп, ұйымдасқан көтеріліс болды. Көтеріліс барлық уездерді: Төрғай, Ырғыз, Ақтөбе, Қостанай уездерін қамтыды. Облыста көтеріліс қамтымаған ауыл немесе елді мекен болмады. Қөтеріліске, сондай-ақ Сырдария, Ақмола, Семей болыстарының көтерілісшілері де қатысты. Басшылары: Ә.Жангелдин, А.Иманов.
#7 слайд
Торғай облысындағы ұлт-
азаттық көтерілістің басшылары
А.Иманов Ә.Жангелдин
7 слайд
Торғай облысындағы ұлт- азаттық көтерілістің басшылары А.Иманов Ә.Жангелдин
#8 слайд
Халық батыры туралы кітап Амангелді Иманов атындағы
шыңАмангелді Имановқа арналған ескерткіштер
8 слайд
Халық батыры туралы кітап Амангелді Иманов атындағы шыңАмангелді Имановқа арналған ескерткіштер
#9 слайд
9 слайд
#10 слайд
Жетісудағы ұлт-азаттық
көтерілісі
Көтерілістің алғашқы ошағы Жетісу облысында пайда
болды. Мұнда патша жарлығына қарулы қар сылық
шілде-тамыз айларында бұқаралық сипат алды.
Жетісудың Жаркент, Верный, Лепсі уездеріндегі кө
те
ріліс ошақтарына Бекболат Әшекеев, Жәмеңке
Мәмбетов, Ұзақ Саурықов, Жаңабай Құдайбергенов,
Серікбай Қанаев, Қазбек Шорманов, Тоқаш Бокин,
Әубәкір және Жақыпберді Солтанбекұлдары,
Монай және Мұқан Ұзақбаевтар, т.б.жетекшілік
жасады.
7 қыркүйекте Верный қаласында Верный әскери
гарнизонының соты болып, көтеріліс басшыларының бірі
Б.Әшекеевті өлім жазасына кесіп, дарға асу туралы үкім
шығарды. Соттың үкімін облыстың әскери губернаторы
Фольбаум нақ сол күні бекітіп, үкім бір күннен соң, яғни
1916 жылғы 9 қыркүйекте Верныйдың жанындағы
Боралдай деген жерде орындалады.
10 слайд
Жетісудағы ұлт-азаттық көтерілісі Көтерілістің алғашқы ошағы Жетісу облысында пайда болды. Мұнда патша жарлығына қарулы қар сылық шілде-тамыз айларында бұқаралық сипат алды. Жетісудың Жаркент, Верный, Лепсі уездеріндегі кө те ріліс ошақтарына Бекболат Әшекеев, Жәмеңке Мәмбетов, Ұзақ Саурықов, Жаңабай Құдайбергенов, Серікбай Қанаев, Қазбек Шорманов, Тоқаш Бокин, Әубәкір және Жақыпберді Солтанбекұлдары, Монай және Мұқан Ұзақбаевтар, т.б.жетекшілік жасады. 7 қыркүйекте Верный қаласында Верный әскери гарнизонының соты болып, көтеріліс басшыларының бірі Б.Әшекеевті өлім жазасына кесіп, дарға асу туралы үкім шығарды. Соттың үкімін облыстың әскери губернаторы Фольбаум нақ сол күні бекітіп, үкім бір күннен соң, яғни 1916 жылғы 9 қыркүйекте Верныйдың жанындағы Боралдай деген жерде орындалады.
#11 слайд
Тоқаш Бокин (1890–1918) – Жетісудағы
1916 жылғы қазақ халқының ұлт-азаттық көтерілісін
ұйымдастырушылардың бірі.
11 слайд
Тоқаш Бокин (1890–1918) – Жетісудағы 1916 жылғы қазақ халқының ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі.
#12 слайд
1916 жылғы көтерілістің жеңілуінің
себептері мен салдары:
Себептері:
1. Көтеріліс бытыраңқы
болды.
2. Көтерілістің
ұйымдастырылуы мен
басқарылуы дұрыс
жүргізілмеді.
3. Әскери қарудың
жеткіліксіздігі.
4. Патша үкіметі жергілікті
жердегі руаралық, ұлтаралық
діни тартыстар мен
қайшылықтарды шебер
пайдаланды.
5. Күнібұрын белгіленген
жоспардың болмады.
6. Ұлттық зиялылар арасында
бірлік болмады.
7. Байлар, феодалдар
көтерілісшілер мүддесін сатып
кетіп отырды. Салдары:
қазақтардың саны:
- Қазақ өлкесінде – 446 мыңға;
- Орта Азияда – 121,7 мыңға;
- Астрахань губерниясында –
51,8 мыңға;
- Россия империясында – 617,5
мыңға азайды.
12 слайд
1916 жылғы көтерілістің жеңілуінің себептері мен салдары: Себептері: 1. Көтеріліс бытыраңқы болды. 2. Көтерілістің ұйымдастырылуы мен басқарылуы дұрыс жүргізілмеді. 3. Әскери қарудың жеткіліксіздігі. 4. Патша үкіметі жергілікті жердегі руаралық, ұлтаралық діни тартыстар мен қайшылықтарды шебер пайдаланды. 5. Күнібұрын белгіленген жоспардың болмады. 6. Ұлттық зиялылар арасында бірлік болмады. 7. Байлар, феодалдар көтерілісшілер мүддесін сатып кетіп отырды. Салдары: қазақтардың саны: - Қазақ өлкесінде – 446 мыңға; - Орта Азияда – 121,7 мыңға; - Астрахань губерниясында – 51,8 мыңға; - Россия империясында – 617,5 мыңға азайды.
#13 слайд
Тарихи маңызы:
1. Қазақ халкының революциялық таптық
санасы өсті.
2. Қазақстан халықтары ұлттық мүдделерінің
ортақтығын ұғынды.
3. Қозғалыс барасында өкімет құрылымы,
қарулы күштер, басқару аппараты құрылды.
4. Россия империясындағы азаттық күрестің
шырқау шыңы болды.
5. Қазақ халқының отарлау саясатына қарсы
күресе алатын күш екенін көрсетті.
6. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс
империяға қарсы көтерілістердің ішіндегі ең
ірісі болды. Көтеріліс революцияға алғышарт
қалыптастырды.
13 слайд
Тарихи маңызы: 1. Қазақ халкының революциялық таптық санасы өсті. 2. Қазақстан халықтары ұлттық мүдделерінің ортақтығын ұғынды. 3. Қозғалыс барасында өкімет құрылымы, қарулы күштер, басқару аппараты құрылды. 4. Россия империясындағы азаттық күрестің шырқау шыңы болды. 5. Қазақ халқының отарлау саясатына қарсы күресе алатын күш екенін көрсетті. 6. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс империяға қарсы көтерілістердің ішіндегі ең ірісі болды. Көтеріліс революцияға алғышарт қалыптастырды.
#14 слайд
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі
“ Казакстан таихы: Аса маңызды кезеңдері мен
ғылыми мәселелері”. Жалпы білім беретін мектептің
қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 11-сыныбына
арналған оқулық/М.Қойгелдиев, Ө. Төлеубаев –
Алматы мектеп баспасы 2007
Назарбаев Н.Ә “Тарих толқынында” - Атамұра 1999ж
Мырзағалиұлы М. “Торғай көтеріліс” - Егемен
Қазақстан 2006, 29 тамыз, №204.
14 слайд
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі “ Казакстан таихы: Аса маңызды кезеңдері мен ғылыми мәселелері”. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 11-сыныбына арналған оқулық/М.Қойгелдиев, Ө. Төлеубаев – Алматы мектеп баспасы 2007 Назарбаев Н.Ә “Тарих толқынында” - Атамұра 1999ж Мырзағалиұлы М. “Торғай көтеріліс” - Егемен Қазақстан 2006, 29 тамыз, №204.

Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген