1916ж.Қазақстандағы ұлт- азаттық қозғалысы

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты: Білімділігі: 1916 жылғы ұлт- азаттық қозғалыстың отаршылдыққы, имперализмге қарсы сипатын түсіндіріп, қозғалыстың ең ірі орталықтарындағы барысын, басшыларын, жеңілу себептерін және тарихи маңызын ұғындыру; Дамытушылық: Сын тұрғысынан ойлау арқылы тарихи оқиғаны өз көзқарасы бойынша дәлелдеуге, талқылауға үйрету, бейнелі жадысын дамыту; Тәрбиелігі: Ұлт- азаттық көтеріліс басшылары арқылы білім алушылардың жеке тұлғалық қасиетін қалыптастыру, Отанды сүюге, қорғауға, батырлыққа тәрбиелеу.

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың жоспары: 1. Көтерілістің негізгі себептері; 2. Көтерілістің ірі орталықтары ; 3. Көтерілістің жеңілу себептері мен сипаты.

3 слайд

#4 слайд
Көтерілістің алғышарттары 1907-1912 жж. Ресей империясының орталық губернияларын ан Қазақстанға 2 млн. 400 мың адам көшіріп әкелінді. Ресейден қоныс аударушылардың мәселелерін шешу үшін “Көшіп- қону қоры” құрылды, оның мақсаты көшіп келгендерге қазақтардың жерлерін тартып алып беру болды. 1917 ж. қазақтардан 45 млн. га жер тартып алынды. Бұлар ең жақсы егіндік және жайылықтық жерлер болатын . Әрбір көшіп келушіге 3,17 десятинаға дейін өңделген жер бөлініп берілді, ал тұрғылықты тұрғын 0,21 десятина жер алды.

4 слайд

#5 слайд
Көтерілістің себептері Салықтардың көбеюі. Қосымша әскери салықтар. Қазақстан- дағы отарлық езгінің күшеюі Патша әкімшілігінің орысшылдық саясаты.1-ші дүниежүзілік соғыс халыққа қайыршылық пен ашаршылық әкелді. Ресейден келген қоныс аударушыларға қазақстардың шұрайлы жерлерін тартып әперу .

5 слайд

#6 слайд
Түрткі болған оқиғалар • 1916 жылы 25 маусымдағы патшаның “Бұратаналарды алдыңғы шеп аймағындағы қорғаныс құрылыстарын және әскери қатынас жолдарын жасау жұмыстарын жасау жұмыстарына алу туралы” жарлығы. • 19 жастан 43 жасқа дейінгі тұрғындар жұмысқа алынуы тиіс еді. 500 мың адамды шақырту жоспарланды.

6 слайд

#7 слайд
Түркістан генерал- губернаторы А.Н. Куропаткиннің құпия бұйрығы бойынша төмендегілер шақыртудан босатылды 1. Бұратаналардан шыққан төменгі шенді полицейлер. 2. Имамдар, молдалар, мүдәрістер. 3. Шағын несие беру мекемелерінің есепшілері. 4. Үкіметтік мектептер мен жоғары оқу орындарында оқып жатқан бұратаналар. 5. Ақсүйектер және құрметті азаматтар құқықтарын пайдаланатын бұратаналар.

7 слайд

#8 слайд
Қазақ зиялыларының 1916 ж. 25 маусымдағы жарлыққа көзқарасы Интеллигенцияның элиталық бөлігі (қазақ ақсүйектері) Патшаның жарлығын қолдады, қазақтарды билікке бағынуға шақырды. Революциялық- демократиялық интеллигенция Т. Рысқұлов, Т. Бокин, А. Майкөтов, С. Сейфуллин, С. Меңдешев,, Ә. Жангелдин көтерілісшілерді жақтады. Либералды- демогратиялық интеллигенция А. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов ақылмен мәмілеге келу тактикасын қолдады. Жарлықтың күшіне ену мерзімін ұзартуды ұсынды. Байтұрсынов: “Қазақтар майданда, басқа ұлттармен тең дәрежеде қолына қару алып, елін қорғау тиіс, ал “қара жұмысқа” тартуды кемсітушілік деп есептейміз” деп жазды.

8 слайд

#9 слайд
Ұлт- азаттық қозғалысы бүкіл Қазақстанды қамтыды Жетісу облысы Б. Әшекеев, Т. Бокин, Ж. Мәмбетов, Ұ. Саурықов, А. Қошанов. А. Иманов пен Ә. Жангелдин. Торғай облысыКөтерілістің аса ірі ошақтары Көтерілістің басшылары

9 слайд

#10 слайд
Көтерілістің бастапқы кезеңі • Барлық жерлерде көтерілісшілер жасақтары құрылды. • Шақыру жасындағы жастардың тізімдері құртылды. • Байлардың ауылдарына шабуылдар жасалды. • Борыштық қолхаттар және жер сату құжаттары жойылды. • Отарлауға дейінгі дәстүрлі басқару институттары қалпына келтірілді. Төмендегідей билік құрылымы құрылды: елбегі, қазынашы, сардарбек. Даланың ақсүйектерінен хандар сайланды:Шұрыбай- Нұра болысында, Н. Қияшев, Қарашақ болысында- О. Шонов, Верный уезінің Жайылмыс болысында болыс билеушісі Б. Әшекеев хан болып сайланды.

10 слайд

#11 слайд
Көтерілістің сипаты Отаршылдыққа қарсы Империализмге қарсы Жетісу облысында орыстарға қарсы Жеңілістің себептері Көтерілістің тарихи маңызы Көтерілістің стихиялы болуы, нашар қарулануы, ұлттық интеллигенцияның ауыз бірлігінің болмауы, кейбір шонжарлардың сатқындығы. Қазақтардың ұлттық сана- сезімінің өсуіне ықпал етті. Қазақтар өздерінің мүдделері үшін отаршыл өкіметке қарсы қарулы күрес жүргізуге қабілетті күш екендктерін сезінді.

11 слайд

#12 слайд
Жеңілістің себептері Көтерілістің тарихи маңызы Көтерілістің стихиялы болуы, нашар қарулануы, ұлттық интеллигенцияның ауыз бірлігінің болмауы, кейбір шонжарлардың сатқындығы. Қазақтар- дың ұлттық сана- сезімінің өсуіне ықпал етті. Қазақтар өздерінің мүдделері үшін отаршыл өкіметке қарсы қарулы күрес жүргізуге қабілетті күш екендктерін сезінді.

12 слайд

#13 слайд
1916 жылы болған ұлт- азаттық қозғалысқа байланысты шығармалар Бұзаубақ ақынның “Құты қашты патшаның”, О. Шипиннің “Амангелдінің айбаты”, К. Әзірбаевтың “Аттан”, Батталдың “Туар ма екен бізге күн?”, “Құшабаның Әбдірахманның жауабы”, Б. Қожаевтың “Күнді бұлт құрсайды”, тәрізді өлең- жырлары үстем тап өкілдерінің жауыздық, екі жүзділік әрекеттерін батыл әшкерелеп, ел- жұртты бірлікке, езуші таптан кек алуға шақырды.

13 слайд

#14 слайд
Оқуға кеңес беремін

14 слайд

#15 слайд
1- тапсырма: Торғай Жетісу

15 слайд

#16 слайд
2- тапсырма: Сөздердің авторын тап. • “ Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды” • “ Қандай амалды болса да қолдаудан тайынбай, көтерілісшілерді бағындыруға лаң салушыларға қарсы күресу үшін байырғы халықтың рулық немесе тайпалық араздығын пайдалануға нұсқау беру” • “ жұрт сеңдей соғылды, түнде ұйқыдан, күндіз күлкіден айырылды” • “ 1899 жылдан кейін қазақтар мен орыстар арасындағы этностық жанжалдар даладағы өмірдің сипатты белгісіне айналды” • Қазақ- қырғыз осы көтерілісте көп адамын өлтіріп, шаруасын күйзелтсе де келешекке қандай ел екендігін білдірді”

16 слайд

#17 слайд
3- тапсырма: Венн диаграммасы Қазақ зиялыларының батыл өкілдері:“ Қазақ” газетінің төңірегіне бірккен либирал- демогратияшыл зиялылардың жетекшілері 1- топ: 2- топ:

17 слайд

#18 слайд
Өзін- өзі бағалау Сабақ саған ұнады ма? Сабақ қаншалықты қиын болды? Сабақтың соңында қандай сезімде болдың?

18 слайд

#19 слайд
“ Күту ағашы” әдісі Мені таң қалдырға н жағдайБүгінгі сабақтан алған әсеріңіз қандай? Мен үшін жаңа ақпарат

19 слайд