#1 слайд
Ұйымдастыру кезеңі: Психологиялық ахуал қалыптастыру «Жүректен жүрекке» тренингі арқылы оқушылар шеңбер бойымен бір біріне тілектер білдіреді. Flipitty қосымшасы арқылы топқа бөлу

1 слайд

#2 слайд
Үй тапсырмасын тексеру https://wordwall.net/ru/resource/81538524

2 слайд

#3 слайд
Миға шабуыл Сұрақ: - Суретте не бейнеленген? - Суретте берілген қанның формалы элементтерін атаңыз. - Қанның әр формалы элементіне сипаттама беріңіз.

3 слайд

#4 слайд
Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу Қан жасушаларын зерттеу - биология саласындағы маңызды тақырыптардың бірі. Бұл зертханалық жұмыста әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын салыстырмалы түрде зерттейміз. Қан жасушаларының формасы, мөлшері, саны және ядросының болуы сияқты негізгі сипаттамаларына назар аударамыз. Бұл зерттеу арқылы әр түрлі ағзалардың қан құрамының ерекшеліктерін анықтап, олардың эволюциялық және функционалдық маңызын түсінеміз.

4 слайд

#5 слайд
Қан жасушаларының формасы Сүтқоректілер Сүтқоректілердің эритроциттері дөңгелек пішінді және ортасында ойық болады. Бұл форма оттегіні тасымалдау қабілетін арттырады. Лейкоциттер әдетте дөңгелек болады, бірақ амебоидты қозғалыс кезінде пішінін өзгерте алады. Құстар мен бауырымен жорғалаушылар Бұл жануарлардың эритроциттері овал пішінді және ядролы болады. Бұл форма оттегінің тиімді тасымалдануына көмектеседі. Лейкоциттері сүтқоректілердікіне ұқсас, бірақ ядролары бар. Балықтар мен амфибиялар Балықтар мен амфибиялардың эритроциттері де овал пішінді және ядролы, бірақ құстар мен бауырымен жорғалаушылардікінен үлкенірек. Бұл су ортасында оттегіні тиімді тасымалдауға бейімделген.

5 слайд

#6 слайд
Қан жасушаларының мөлшері 1 Сүтқоректілер Сүтқоректілердің эритроциттері салыстырмалы түрде кіші, диаметрі шамамен 6-8 микрон. Бұл мөлшер капиллярлар арқылы оңай өтуге мүмкіндік береді. Лейкоциттер әдетте эритроциттерден үлкенірек, 10-20 микрон аралығында болады. 2 Құстар мен бауырымен жорғалаушылар Бұл жануарлардың эритроциттері сүтқоректілердікінен үлкенірек, ұзындығы 10-15 микрон шамасында. Лейкоциттері сүтқоректілердікіне ұқсас мөлшерде болады. 3 Балықтар мен амфибиялар Балықтар мен амфибиялардың эритроциттері ең үлкен, ұзындығы 20-30 микронға жетуі мүмкін. Бұл мөлшер су ортасында оттегіні көбірек тасымалдауға мүмкіндік береді.

6 слайд

#7 слайд
Қан жасушаларының саны АғзаЭритроциттер (млн/мкл) Лейкоциттер (мың/мкл) Тромбоциттер (мың/мкл) Адам 4.5-5.5 4.5-11 150-400 Құс 2.5-3.5 20-40 35-50 Бауырымен жорғалаушы 0.5-1.5 5-15 60-150 Балық 1-2 30-50 20-70 Амфибия 0.3-0.5 10-30 15-40 Қан жасушаларының саны әр түрлі ағзаларда айтарлықтай өзгереді. Бұл айырмашылықтар ағзалардың метаболизм жылдамдығына, өмір сүру ортасына және эволюциялық бейімделуіне байланысты. Мысалы, құстардың жоғары метаболизмі мен ұшу қабілеті олардың жоғары эритроцит санымен байланысты.

7 слайд

#8 слайд
Қан жасушаларының ядросы 1Сүтқоректілер Сүтқоректілердің ересек эритроциттерінде ядро болмайды. Бұл оттегі тасымалдау тиімділігін арттырады. Алайда, лейкоциттер мен тромбоциттерде ядро сақталады. 2Құстар мен бауырымен жорғалаушылар Бұл жануарлардың эритроциттерінде ядро болады. Ядро болуы қан жасушаларының ұзақ өмір сүруіне және қажет болған жағдайда бөлінуіне мүмкіндік береді. 3Балықтар мен амфибиялар Балықтар мен амфибиялардың эритроциттерінде де ядро болады. Бұл су ортасында оттегіні тиімді тасымалдауға және жасушалардың бейімделу қабілетін арттыруға көмектеседі.

8 слайд

#9 слайд
Қан жасушаларының функциялары Оттегі тасымалдау Эритроциттер оттегіні өкпеден немесе желбезектерден ағзаның басқа бөліктеріне тасымалдайды. Сүтқоректілердің ядросыз эритроциттері бұл функцияны өте тиімді орындайды. Иммундық қорғаныс Лейкоциттер ағзаны патогендерден қорғайды. Олардың түрлері мен саны әр түрлі жануарларда өзгеше болуы мүмкін, бірақ негізгі функциясы бірдей. Қан ұю Тромбоциттер қан ұюына қатысады. Олардың саны мен мөлшері әр түрлі ағзаларда өзгеше болуы мүмкін, бірақ функциясы барлық омыртқалыларда ұқсас.

9 слайд

#10 слайд
Қан жасушаларының эволюциясы Ерте омыртқалылар Ерте омыртқалылардың қан жасушалары қарапайым болды. Олардың барлығында ядро болды және функциялары толық дифференцацияланбаған еді. Амфибиялар мен балықтар Бұл топтарда қан жасушалары біршама дамыды. Эритроциттер мен лейкоциттер анық ажыратылды, бірақ әлі де ядролы болды. Бауырымен жорғалаушылар мен құстар Бұл топтарда қан жасушалары одан әрі мамандандырылды. Эритроциттер кішірейді, бірақ әлі де ядролы болды. Сүтқоректілер Сүтқоректілерде эритроциттер ядросын жоғалтты, бұл оттегі тасымалдау тиімділігін арттырды. Лейкоциттер мен тромбоциттер одан әрі мамандандырылды.

10 слайд

#11 слайд
Қорытынды: Қан жасушаларының маңызы Бейімделу Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларының ерекшеліктері олардың өмір сүру ортасына және метаболизміне бейімделуін көрсетеді. Мысалы, құстардың жоғары метаболизмі олардың қан жасушаларының ерекшеліктерінде көрініс табады. Эволюциялық маңызы Қан жасушаларының эволюциясы жануарлар әлемінің даму тарихын көрсетеді. Сүтқоректілердің ядросыз эритроциттері - бұл эволюциялық жетістіктің мысалы. Функционалдық әртүрлілік Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларының ерекшеліктері олардың функционалдық қажеттіліктеріне сәйкес келеді. Бұл әртүрлілік тіршілік формаларының кең спектрін қамтамасыз етеді. Зерттеу маңызы Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу биология, медицина және эволюциялық ғылымдар үшін маңызды. Бұл зерттеулер жаңа емдеу әдістерін және биотехнологияларды дамытуға көмектеседі.

11 слайд

#12 слайд
ТАПСЫРМА 1 ЖҰПТЫҚ ЖҰМЫС ФС СҰРАҚТАРЫ С: Эритроциттер мен лейкоциттердің құрылысы атқаратын қызметтерімен байланысты ма? Лейкоциттер — ядросы бар ақ қан жасушалары. Кейбір лейкоциттер амебалар сияқты қозғалып, қан тамырларынан тіндерге өтуге қабілетті. Белсенді түрде қозғалатын лейкоциттер бактериялар мен вирустарды жұтып, оларды жояды. С: Адам ауырған кезінде неге лейкоциттер саны көбейеді. С: Биік таулы аймақтардың тұрғындарының қанындағы эритроциттер саны төменгі аңғар тұрғындарына қарағанда неге көп болады?

12 слайд

#13 слайд
(жеке жұмыс) Тапсырма 2 –Биологиялық диктант https://learningapps.org/watch?v=pkbkaudgt24 Дескриптор: - Кілт сөздерді орнына дұрыс қояды 5б Бағалау: «Бағалау парағы»

13 слайд

#14 слайд
(Жеке жұмыс) №6зертханалық жұмыс «Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу». Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру. Жұмыс мақсаты: дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалар қанының формалы элементтерінің құрылысының ерекшеліктерін зерттеу. Құрал-жабдықтар: микроскоп, адам, бақа, құс, лама немесе түйе, қоян қанының дайын микропрепараттары; егер дайын микропрепараттар болмаса, олардың кез келген тасымалдаушыдағы (электрондық, полиграфиялық) суреттері. Жұмыс барысы 1. Дайын микропрепараттарды микроскоп арқылы қараңдар. Микропрепараттардан қанның барлық жасушалары көріне ме? 2. Егер дайын микропрепараттар болмаса, әртүрлі ағзалардың канының жасушаларының суреттерін қараңдар. Мынадай тапсырма сұрақтарына жауап беріңдер. - Қан жасушаларын қарап, олардың пішіндері мен түстерін анықтаңдар. Жалпы қандай жасушалар көп? - Бір-біріне қатысты жасуша өлшемдері қандай? Оқулықтағы сипаттамасымен салыстырыңдар. - Эритроциттерді қараңдар. Қандай ағза эритроциттерінде ядро болады? - Әртүрлі ағзалардың лейкоциттерін қараңдар. Айырмашылықтарын көрдіңдер ме? - Адам лейкоциттерінің әртүрлі типтерін ажырата алдыңдар ма? Зертханалық жұмыс қорытындысы ретінде қан жасушаларын: 1) пішіні, 2) мөлшері; 3) жасуша саны; 4) ядросы бойынша салыстырыңдар.

14 слайд

#15 слайд
Рефлексия «3/2/1 әдісі»: 1. Мен білетін үш нәрсе ... 2. Мені таңқалдырған екі нәрсе ... 3. Болашақта тереңірек қарастыратын бір нәрсе....

15 слайд