ашық сабақ Салалас құрмалас сөйлем

#1 слайд
САЛАЛАС ҚҰРМАЛАС СӨЙЛЕМ

1 слайд

#2 слайд
Cабақ жоспары:  Салалас құрмалас сөйлем. Салалас құрмалас сөйлемді топтастырудағы ғалымдардың көзқарастары.  Салалас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдарына қарай түрлері. Жалғаулықты салалас құрмалас сөйлем.  Жалғаулықсыз салалас құрмалас сөйлем.

2 слайд

#3 слайд
Сабақ тақырыбы бойынша SMART - мақсат: Салалас құрмалас сөйлемдерді топтастырудағы ғалымдардың көзқарастарымен таныстыру; Салалас құрмалас сөйлем және оның түрлері жөнінде білімдерін тереңдете отырып, практикада салалас түрлерін құрмалас сөйлемнің басқа түрлерінен ажырата білуге жаттықтыру; Салалас құрмалас сөйлемнің басты белгігерін білу, құрылысын, құрамын ажырату.

3 слайд

#4 слайд
Пайдаланылуға ұсынылатын әдебиеттер: 1. Томанов М. Құрмалас сөйлем туралы бірер сөз // Қазақ тілі мен әдебиеті. Алматы 1956.№ 6. 2.Есенов Қ. Шартты рай тұлғалы оралым //Қазақ тілі грамматикасы бойынша зертеулер. Алматы: Ғылым, 1974. 3.Шалабай.Б. Құрмалас сөйлем құрылымына бірер сөз //Қазақстан мектебі. 1982. №8. 4.Есенов Қ. Құрмалас сөйлем синтаксисі. Алматы,1995 5.Базарбаев Н. Қазіргі қазақ тіліндегі арлас құрмалас сөйлемдер// Қазақ филологиясының мәселелері . Ташкент, 1974. 6. Сағындықұлы .Б. Қазіргі қазақ тіліндегі аралас құрмалас сөйлемдер. А., АКД ,1997. 7.Ағманов Е . Қазақ тілінің тарихи синтаксисі.1986.

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
САЙЫС КЕЗЕҢДЕРІ 1. Бәйге 2. Көкпар 3. Жорға

6 слайд

#7 слайд
Бәйге

7 слайд

#8 слайд
СЫР САНДЫҚ

8 слайд

#9 слайд
2 0 4 0 3 0 2 0 2 0 3 0 3 0 4 0 4 0 5 0 5 0 5 0

9 слайд

#10 слайд
Жалғаулықты салалас құрмалас сөйлем түрлері?

10 слайд

#11 слайд
1.Мезгілдес салалас сөйлем 2.Себептес салалас сөйлем 3.Қарсылықты салалас сөйлем 4.Талғаулы салалас сөйлем 5.Кезектес салалас сөйлем

11 слайд

#12 слайд
Талғаулы салалас сөйлемді табыңыз? Ондай студенттер көп кездеседі, ал ана доктор бақытты кісіге ғана кездеседі.  Өзі кетіп құтылды, әйтпесе өзіміз-ақ тастатқалы жүр едік.  Қуанышы ботасының айналасында, қайғысы інгеннің маңайында.

12 слайд

#13 слайд
Өзі кетіп құтылды, әйтпесе өзіміз-ақ тастатқалы жүр едік.

13 слайд

#14 слайд
Жалғаулықтардың бір-бірінен айтарлықтай мағына өзгешіліктері жоқ, сондықтан олар бірінің орнын екіншісі ауыстыра бере алады ондай ауыстыруды қалай атаймыз?

14 слайд

#15 слайд
Кезектес салалас сөйлем

15 слайд

#16 слайд
Екі жай сөйлем арасында қолданылатын себептес салалас жалғаулықтарды атаңыз?

16 слайд

#17 слайд
Сондықтан, сол себепті жалғаулықтары

17 слайд

#18 слайд
Тек жалғаулықтар арқылы құрмаласатын салалас құрмалас сөйлемдерді атаңыз?

18 слайд

#19 слайд
Талғаулы салалас сөйлем және кезектес салалас сөйлем

19 слайд

#20 слайд
Жалғаулықсыз құрмалас сөйлемдердің ішіндегі түсіндірмелі жалғаулықсыз салалас құрмалас сөйлемді басқаша қалай атаймыз?

20 слайд

#21 слайд
Іліктес салалас құрмалас сөйлем

21 слайд

#22 слайд
Жалпы, қазақ тіл біліміндегі құрмалас сөйлемдерді зерттеу тарихы қай жылдары ғылыми зерттеу нысанға алына бастады?

22 слайд

#23 слайд
30- жылдардың екінші жартысында

23 слайд

#24 слайд
Құрмаласқа қатысты терминдерді алғаш ұсынушы ретінде қазақ тіл білімінің көшбасшысы кім?

24 слайд

#25 слайд
А.БАЙТҰРСЫНҰЛЫ

25 слайд

#26 слайд
А.Байтұрсынов “Тіл құралы” еңбегінде салалас түрін неше топқа бөлген және қалай атаған?

26 слайд

#27 слайд
Салаластарды жиылынқы, қайырыңқы, айырыңқы, сұйылыңқы және қойылыңқы деп бес түрге бөлген.

27 слайд

#28 слайд
Қазақ тіл білімінде құрмалас сөйлемді топтастыру мәселесіне көңіл бөлген ғалымды атаңыз?

28 слайд

#29 слайд
Ғалым Б.Шалабай

29 слайд

#30 слайд
Өз көңілімді барласам дүниенің бәрі дос. Жарқыраған күн де дос,тұнжыраған түн де дос Сауық құрам- ән сүйем, Саят құрам- сән сүйем, Жалын ұрам-жар сүйем. Салаластың қай түрі екенін анықтаңыз?

30 слайд

#31 слайд
Мезгілдес салалас

31 слайд

#32 слайд
Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемді табыңыз? 1.Бұл шөп әдемі екен, бірақ зияны да бар. 2.Біресе ол барады, біресе Айгүл барады. 3.Күн де шығып тұр, жел де соғып тұр. 4.Мен кеше сабаққа келген жоқпын.

32 слайд

#33 слайд
Бұл шөп әдемі екен, бірақ зияны да бар.

33 слайд

#34 слайд

34 слайд

#35 слайд
Сыңарын тап

35 слайд

#36 слайд
Баламалы тест

36 слайд

#37 слайд
Семантикалық карта

37 слайд

#38 слайд
Мысалдар Ыңғай- лас салалас Себеп- салдар салалас Қарсы- лықты салалас Түсіндір - мелі салалас Талғау лы салала с Кезекте с салалас Бас болмақ оңай, бірақ бастамақ қиын Қорадан мал ұрланыпты, сол үшін базарбайды қатты соққыға жықты. Оның төбесінен біресе сыр етіп үйректер өтті, біресе биікте тізбектеліп қаздар өтті. Өзен суы әрі мол, әрі ағыны күшті. Я болар жеріңді айт, я бізге килікпей тыныш жүр. Адамды екі нәрсе қартайтпайды: бірі – жақсы мінез, екіншісі – жақсы сөз.

38 слайд

#39 слайд

39 слайд