Ашық сабақ. Тақырыбы: Зат есім

#1 слайд
Зат есім Нодар С

1 слайд

#2 слайд
Зат есім Заттың атауы  Ұғымның атауы Құбылыстың атауы   Мысалы: ағаш, бал және т.б. Мысалы: қуаныш, ақыл, білім және т.б. Мысалы: боран, жаңбыр және т.б. Зат есім – заттың, ұғымының атын білдіретін сөз табы. Кім? (адам, мамандық, туыстық атаулар) не? кімдер? нелер? сұрақатырна жауап береді.

2 слайд

#3 слайд
Зат есім түрлері Тұлғасына қарай Құрамына қарай Мағынасына қарай Атауына қарай

3 слайд

#4 слайд
Тұлғасына қарай Негізгі зат есім Туынды зат есім Бөлшектенбейтін түбір зат есім Жұрнақпен жасалған зат есім Мысалы: үй, қала Мысалы: оқушы, орындық

4 слайд

#5 слайд
Мағынасына қарай Деректі зат есім Көзбен көрінетін заттың атауы Мысалы: жүзік, ақша Дерексіз зат есім Оймен білінетін ұғыммен құбылыс атауы Мысалы: адамгершілік, абырой

5 слайд

#6 слайд
Атауына қарай Жалпы есім Жалқы есім

6 слайд

#7 слайд
Ж а л қ ы е с ім Кісі, аты, тегі: Амина, Тахир Жер-су атауы: Ақтөбе, Жайық Астрономиялық атауы: Венера, Ай Аң-құстың жеке атауы: Ақтабан, Бүркіт Шығарма атауы: «Шұғаның белгісі», « Абай жолы » Мекеме атауы: Рахат, Данон

7 слайд

#8 слайд
Зат есімнің жасалу тәсілдері Лексикалық Синтаксистік Морфологиялық   байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады кемінде екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады

8 слайд

#9 слайд
есімдерден зат есім тудыратын жұрнақтар: етістіктен зат есім тудыратын жұрнақтар: -шы, -ші: етік+ші, балық+шы, аң+шы т.б. -лық, -лік, -дық, -дік, -тық, - тік: жақсы+лық, дос+тық, шын+дық т.б. -ша, -ше: бөлім+ше, кітап+ша, маңдай+ша т.б. -шық, -шік: ойын+шық, үй+шік т.б. -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе: бөл+ме, тоқы+ма, кес+пе т.б. -ым, -ім, -м: бөл+ім, біл+ім, тоқта+м т.б. -қы, -кі, -ғы, -гі: шап+қы, бұр+ғы, сүз+гі, ашыт+қы т.б. -ыс, -іс, -с: жең+іс, айт+ыс, тала+с т.б. -ық, -ік, -қ, -к: қаз+ық, көр+ік, сұра+қ, тіле+к т.б. -ыш, -іш, -ш: қуан+ыш, өкін+іш, қызған+ыш т.б. -уыш, -уіш: тырна+уыш, еле+уіш және т.б. Зат есім тудыратын жұрнақтар

9 слайд

#10 слайд
Зат есімнің жіктелуі жекеше көпше I Мен оқушымын Біз оқушымыз IIСен оқушысың Сендер оқушысыңдар Сіз оқушысыз Сіздер оқушысыздар IIIОл оқушы Олар оқушылар жекеше көпше I Мен ұстазбын Біз ұстазбыз IIСен ұстазсың Сендер ұстазсыңдар Сіз ұстазсыз Сіздер ұстазсыздар IIIОл ұстаз Олар ұстаздар

10 слайд

#11 слайд
Зат есімнің тәуелденуі   жекеше Көпше | Менің оқушым Біздің оқушыларымыз || Сенің оқушың Сендердің оқушыларың Сіздің оқушыңызсіздердің оқушыларыңыз ||| Оның оқушысы Олардың оқушылары

11 слайд

#12 слайд
Септік аты сұрақтары жалғаулары мысалдары Атау септік кім? не?   кітап оқушы ілік септік кімнің? ненің? -ның, -нің, -дың, -дің, -тың, -тің.Кітаптың оқушының барыс септік кімге? неге? (қайда?) -ға/-ге, -қа/-ке, на/-не ( III жақ тәуелдік жалғаудан соң) -а/-е (I жақ тәуелдік жалғаудан соң) Кітапқа Кітабына Кітабыма Оқушыға оқушысына оқушыма табыс септік кімді? нені? -ды/-ді, -ты/-ті, -ны/-ні -ын/-ін/-н ( III жақ тәуелдік жалғаудан соң) Кітапты Кітабын Оқушыны оқушысын жатыс септік кімде? неде? (Қайда?) -да/-де, -та/-те -нда/-нде ( III жақ тәуелдік жалғаудан соң) Кітапта Кітабында Оқушыда оқушысынд а шығыс септік кімнен? неден? (қайдан?) -нан/-нен, -дан/-ден, -тан/-тен Кітаптан оқушыдан көмектес септік кіммен? немен? (қалай?) -мен, -бен, -пен (жуан түрі болмайды)Кітаппен оқушымен Зат есімнің септелуі

12 слайд

#13 слайд
сөздер Атау септік Ілік септік Барыс септік Табыс септік Жатыс септік Шығыс септік Көмектес септік домбыраның қаламмен гүлді тілден сөзге балаға кітапты мектеп ұстазбен шаңқобыз оқушыға

13 слайд