Балаға көрсетілетін зорлық-зомбылық: Баланы қалай қорғау керек?

#1 слайд
Балаға көрсетілетін зорлық- зомбылық: Баланы қалай қорғау керек?

1 слайд

#2 слайд
Мақсаты: Балаларға қатыгездікпен қарау мәселесі бойынша толық ақпараттандыру. Жәбірлеудің алдын-алу міндеттерін, өткізілетін іс-шараларын түсіндіру.

2 слайд

#3 слайд
Физикалық (күш көрсету) зорлық-зомбылық Физикалық күш көрсету зорлық — зомбылығы: дене күшiн қолданып, дененi ауыртып денсаулыққа  қасақана зиян келтiру, яғни соққыға жығу, жармасу, алақанмен не жұдырықпен немесе басқа да нәрселермен ұру. Бұл зорлықтың әсерінен бетке немесе денеге жарақат түседі. Ал денеге жарақат түспеген болса, онда адамның ішкі органдарына зиян тиюі әбден мүмкін.

3 слайд

#4 слайд
Физикалық зорлық- зомбылық белгілері: Ауыз қуысының, еріннің немесе қол мен аяқ жырылуы; дене мүшелеріндегі дақтар. Көк таңбалар (ақ жіптен; белдіктен; үтіктен; темекімен күйдірген) Буындар ауруы; дене мүшелерінің ісігі; белгісіз сүйек сынықтары; Тістің босауы немесе сынуы; адам тістерінің іздері; шаштың жұлынуы.

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
Күш көрсету зорлық-зомбылығынан кейін балалардың мінез-құлқындағы байқалатын өзгерістер: Қорқыныш (ата-анадан, ересек адамдардан) Агрессивті, тез ашуланғыш немесе тұйық Қарым-қатынас дағдысы баяу Оқуда туындайтын қиыншылықтар: үлгермеушілік, жинақылық қасиетінің жоқтығы, тіл дамуы баяу Үйден қашуы; құқық бұзушылыққа бейім болуы; Кездейсоқ дене жарақатын жасырып себебін түсіндіре алмауы; Икемсіз қозғалуы; дене мүшелерінің ауруы; Қажеттілігі болмаса да денесін киіммен бүркеуі; нашар бағаның нәтижесінде үйге қайтуға жігерсіздігі.

6 слайд

#7 слайд
Психологиялық зорлық-зомбылық Психологиялық зорлық – зомбылық — адамның психикасына қасақана әсер ету, оны қорқыту, қорлау, бопсалау, құқық бұзушылықтарды немесе өмiрге немесе денсаулыққа қауiп төндiретiн, сондай-ақ психикалық, дене және жеке басы дамуының бұзылуына әкелетiн әрекеттердi жасауға мәжбүрлеу (ерiксiз көндiру) арқылы ар – намысы мен абыройын кемсiту. Осы зорлық – зомбылықтың түрі үлкен адамдар арсында жиі кездеседі. Көбінесе ондай адамдар өздерін аурумыз деп санайды.

7 слайд

#8 слайд
Психологиялық зорлық-зомбылық кезінде баланың мінез-құлқындағы кездесетін келеңсіздіктер: Мазасыздық немесе қобалжу Ұйқының бұзылуы Өз-өзіне қол жұмсауы Адамдармен дұрыс-қарым- қатынаста болмауы Ең төменгі бағаға ие болу

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд
Эмоционалды және сөзбен қорлау: Жоғарыдағы зорлық – зомбылық түрі шынайы өмірде жиі кездеседі. Кей уақытта адамдар ұрыс, керіс, айқай – шу, дауыс көтеру сияқты келеңсіз қасиеттерді зорлық деп те санамайды. Алайда бұл негізінен осы зорлық түріне енеді.

10 слайд

#11 слайд
Осы зорлықтар барысында анықталған жәйттер Осы зорлық – зомбылық түрлерінде: • баланы ашық сынау; • ар – намысына тию; • баланы сөзбен қорқыту; • баланы ешқайда шығармау; • баланың жасын ескермей, қатал талаптар қою; • ересектер тарапынан жалған сөйлеу, өз уәдесінде тұрмау, бала сенімінен шығу; • баланың психологиясына әсер ететін психикалық өрескел мінез көрсету сияқты келеңсіздіктер бой көрсетеді. Эмоционалды және сөзбен қорлауды бастан кешкен балалардың мінез – құлықтарында: • даму баяулығы; • түрлі ауруларға шалдығуы (тез арада салмақ жоғалту, семіру, ұлтабар, тері ауруларына шалдығу және т.б.); • ішкі жан күйзелісі тәрізді өзгерістер жиі байқалады. Балаларға қатысты эмоционалды зорлық – зомбылық кезінде ересектердің мінез – құлықтарында байқалатын ерекшеліктер: • баланы жариялы түрде, ашық балағаттау, кемсіту, қорлау ; • баланың қорыққан немесе күйзеліс кезінде демеу бермеу, өз қателігін мойындаттыру;

11 слайд

#12 слайд
Сексуалдық зорлық-зомбылық Сексуалдық зорлық-зомбылық — адамның жыныстың тиiспеушiлiгiне немесе жыныстық еркiндiгiне қауiп төндiретiн құқыққа қарсы қасақана iс-әрекет, сондай-ақ кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық сипаттағы iс- әрекеттер. Жоғарыда аталған зорлықтың түріне баланың көзінше жыныстық қарым – қатынас жасау, сүйісу тәрізді жат қылықтарды көрсету, өзін жаман сезінетін ашық киімдерді киюге мәжбүрлеу сияқты келеңсіздіктер жатады. Кейбір қыздар өздерін өктем көрсету мақсатында «Міне менің жігітім бар…» деген жалған мақтанмен осындай зорлықтың құрбаны болады. Инцест. Сексуалдық зорлық – зомбылықтың бұл түріне әке немесе өгей әке мен бала, шеше немесе өгей шешесі мен бала және аға мен әпкесі арасындағы жыныстық қарым – қатынас түрлері жатады.

12 слайд

#13 слайд
Сексуалдық зорлық-зомбылық құрбандары 2. Сексуалдық зорлық-зомбылықтың балаға тигізген әсері 3. Сексуалдық зорлық- зомбылықтың құрбаны

13 слайд

#14 слайд
Экономикалық зорлық-зомбылық Экономикалық зорлық-зомбылық — адамды заңмен көзделген құқығы бар тұрғын үйiнен, тамағынан, киiмiнен, мүлкiнен, қаражатынан қасақана айыру, бұл дене саулығының және (немесе) психикалық денсаулығының бұзылуына әкеп соғуы мүмкiн. Ақшаны тартып алу және тек сұранысына немесе қажеттілігіне қарай (кітап, дәптер, қалам сатып алуға) шектеп қаражат беру, сыныптас достарының туған күндеріне ақша жинау, сондай – ақ дүкендерге барғанда ақша жұмсауына үнемі қадағалау жүргізу сияқты жәбірлеудің бұл түрі де зорлық – зомбылыққа жатады. Балаға қатыгездікпен қарау ата – ананың шарасыздығын көрсетеді және бала мен ата – ана арасындағы өзара түсінбеушілік белең алып, қарым – қатынас дұрыс жолға қойылмайды. Бұл зорлықтың түрін балалар көбінесе бастан кешірмейді, ал олар осы көріністің куәгері жиі болуы ықтимал. Жоғарыда аталған көріністен кейін балалар өздерін жайсыз эмоционалды жағдайда сезінеді, атап айтсақ: • отбасындағы болып жатқан жағдайларға өзін себепкер санайды; • отбасы мүшелері физикалық зорлыққа тап бола ма деген бала санасындағы үрей мен қорқыныш; • тек жоғарыдағы жағдайдың сол отбасында ғана қайталануына ұялу; • ата – аналары өз міндеттерін орындамағандықтан, қалай көмек көрсетемін деп үнемі қобалжуы және ішкі жан дүниесінің күйзелісі (басқа балаларға алаңдауы, ақшаны қалай тапсам деген ойға берілуі);

14 слайд

#15 слайд
Экономикалық зорлық-зомбылықтың ,яғни отбасындағы айғай- шудың куәгері ретінде жәбірленуді бастан кешірген балаларда кездесетін мінез-құлықтар немесе олардың бойынан табылатын келеңсіз әрекеттері: Отбасылық зорлық- зомбылқты біреулер біліп қоя ма деп мектепке бармау; Өзгелердің жағдайында алаңдаушылық таныту; Қатыгездік, немқұрайлық қасиеттерінің пайда болуы; Сын –ескерпелерді ауыр қабылдауы; Өздеріне зейін аударғанды қалауы; Айналасындағы балалар мен жануарларға зиян келтіруі; Ішімдікке, нашақорлыққа бейімделуі, пайдалануы; Жыныстық қарым-қатынас туралы айтуы; Өз-өзіне қол жұмсау өлімі туралы айтуы: Өзін ересек немесе кішкентай азамат ретінде мінсіз тануы; Қоғамдық қызметте белсенділік танытуы; Асқа тәбеті болмайды.

15 слайд

#16 слайд
Балаларды қауіп-қатерден қорғау: Бала зейінділікке сақтыққа Қауіпті жағдайлардың (үйде,көшеде, мектепте, көршінің үйінде) алдын-алуды үйрету Қорқыныштан арылту

16 слайд

#17 слайд
— Үйде жалғыз болғанда, бөтен адамдарды үйге кіргізбеу керек; — Бөтен біреудің машинасына отырмау, қыдырып жүргенде бөтен адамдардан тәтті, сыйлықтар алмау керектігін үйрету қажет; — Көшенің қараңғы жерлерінен, көпшілік жүрмейтін саябақтар мен стадиондардан аулақ жүруге үйрету. -Көшеде, автобуста, пойызда танымайтын ересек адамдармен сойлеспе. — Балаға сеніңіз, сонда ол сізге барлық шындығын айтуды үйренеді; — Дұрыс тәрбие балаға болашаққа деген сеніммен қарауға және қауіп-қатерді тез білуге үйретеді; — Егер сіз балаға қатыгездікпен қарау жағдайларын естігін болсаңыз немесе көрген болсаңыз бірден білікті билік органдарына хабарлаңыз. Сондықтан балаға мынаны түсіндірген жөн:

17 слайд

#18 слайд
1.Ата-аналар жиналысы (айына 1 рет). Ағарту- профилактикалық жұмыстар (баяндама т.б) 2. Дөңгелек үстел (сұрақ-жауап арқылы) 3. Тренинг өткізу (ата-ана мен бала біріккен). 4. Жеке кеңес беру (ашық есік) күнін ұйымдастырып тұру (аптасына бір-рет). 5. Ата-аналарды мектепішілік қоғамдық жұмыстарға қатыстыру. Ата-аналармен қандай жұмыстар жүргізуге болады:

18 слайд

#19 слайд
А) Оған сеніңіз.Ол басынан өткен жәбірлеу туралы өтірік айтпайды, егерде толқып, бүге — шүгесіне дейін айтса да. Ә) Оған ұрыспаңыз. Себебі, жәбірленуші бөтен біреу, ал зардап шегуші — сіздің балаңыз. Б) Оған түсіністік көрсетіп, оны мұқият және шыдамды тыңдаңыз. В) «Қатерлі ешнәрсе болмады, барлығы да өтеді» деген сөздермен оның ауыртпалығын кемітпеңіз. Егер сіздің балаңыз жәбірленгенін айтса не істеу керек?

19 слайд

#20 слайд
Қорытынды Шынына келсек, бала өмірі-қобалжулар тізбегі. Бала бәріне тәуелді, ешнәрсеге құқығы жоқ, ересектер оны адамға санамайды. Ата-ананың есіне отбасының көңіл-күйі мен баланың сыртқы және ішкі жәбірлеуден дайындыққа әзірлігінің дәрежесі арасында тікелей тәуелділік бар екенін естерінізде сақтауларыңыз керек. Осы айтылған сөзді жүрген жерлеріңізде айта жүріңіздер. Көпшілік болып бұл мәселенің басын шешіп, балаға қамқорлық көмек көрсете алатынымызға әбден сенемін.

20 слайд