#1 слайд
Жоба Цифрлық гигиена Дайындаған: Рахай Каусар 5 - сынып оқушысы

1 слайд

#2 слайд
Міндеттері:Цифрлық әлемде ұдайы орындап отыруды талап ететін өзіндік гигиена қағидалары бар. Тек оларды бұлжытпай орындаған жағдайда ғана олар сіздің киберкеңістігіңізді қорғауға көмектеседі, ал егер сіз оларға немқұрайлықпен қарасаңыз, қаржылық алаяқтардың тұзағына түсіңіз әбден ықтимал

2 слайд

#3 слайд
Техника қауіпсіздігінің ережелері және  оқушыларға оқытылған техникалық қауіпсіздендіру ережелерін меңгергендіктерін тіркеу кітабы болуы қажет цифрлық гигена талаптарын білу қажет 1. 1 Информатика кабинетінде қымбат бағалы, күрделі, ұқыпты ұстауды қажет ететін құрылғы – PENTIUM компьютерлері орнатылған. Жұмыс үстелінде ЭЕМ- нің құрамды бөліктері- жүйелік блок, пернетақта, монитор, принтер орнатылған. Сондықтан: бұл құрылғыларға ұқыпты қарау керек

3 слайд

#4 слайд
1.2 Жұмыс кезінде монитордың электр желілері өте үлкен кернеумен жұмыс істейді. Құрылғыға, электр желілері мен мониторға дұрыс көңіл бөлмеу құрылғының күйіп кетуіне, электр тоғының зақымдануына алып келеді. Қатаң түрде тиым салынады.  Біріктірілген желілердің жалғасқан жерлерін қозғауға;  Экранға және монитор мен пернетақтаның сырт жағына тиісуге;  Мұғалімнің рұқсатынсыз құрылғыны қосып өшіруге ;  Монитор мен пернетақтаның бетіне дискілер, кітап, дәптерлер қоюға;  Су киіммен, дымқыл қолмен жұмыс істеуге болмайды;

4 слайд

#5 слайд
1.3 Жұмыс жасап отырған кезде Д.К-ден ақау табылса, күйік иісі шықса немесе дереу құрылғымен жұмысты тоқтатып, мұғалімге хабарлау қажет. Өрт сөндіруге көмек көрсету қажет; 1.4 Д.К. жұмыс жасау алдындағы қауіпсіздік ережесінің талаптары: Д.К-ді іске қосу кезінде оның көзге көрініп тұрған бұзылған, зақымданған жерлері бар жоғына көз жеткізу қажет; Монитор экранындағы берілген ақпараттарды қабылдағанда, пернетақтамен жұмыс істегенде еңкеймей, кеудені тік ұстап, назарыңыз экран ортасында болатындай етіп орналастыру қажет; Мұғалім тапсырмасы мен түсініктемесін мұқият тыңдап, жұмыстың мақсаты мен нәтижесін ұғыну керек, қажет болған жағдайда мұғалімге беру керек; Жұмыс тіркеу журналына Д.К-де жұмысты бастау уақытын толтыру керек, жұмысты мұғалімнің рұқсаты мен ғана бастау керек. ..

5 слайд

#6 слайд
Д.К. жұмыс жасау алдындағы қауіпсіздік ережесінің талаптары: Д.К-ді іске қосу кезінде оның көзге көрініп тұрған бұзылған, зақымданған жерлері бар жоғына көз жеткізу қажет; Монитор экранындағы берілген ақпараттарды қабылдағанда, пернетақтамен жұмыс істегенде еңкеймей, кеудені тік ұстап, назарыңыз экран ортасында болатындай етіп орналастыру қажет; Мұғалім тапсырмасы мен түсініктемесін мұқият тыңдап, жұмыстың мақсаты мен нәтижесін ұғыну керек, қажет болған жағдайда мұғалімге беру керек; Жұмыс тіркеу журналына Д.К-де жұмысты бастау уақытын толтыру керек, жұмысты мұғалімнің рұқсаты мен ғана бастау керек.

6 слайд

#7 слайд
4.Д.К-де жұмыс істеу барысында монитор экраны электромагниттік сәуле шығару көзі болып табылады, сондықтан экранға өте жақын отыру көзге жайсыз әсер етеді, жұмыс істеу қабілеттілігін төмендетіп шаршатады. ЭЕМ-мен жұмыс істеу кезінде одан 60-70 см. қашықтықта, бірақ монитор экранынан кем дегенде 50 см. қашықтықта қисайып, еңкейіп, жатып алмай, денені тік ұстап отыру қажет. Тұрақты көз әйнегі бар оқушылар көзәйнекпен жұмыс істеуі керек. Д.К-де жұмыс істеу үлкен назар аударып, айқын қимылдар жасап, өзін-өзі бақылап отыруды қажет етеді. Әлсіз жарықтандырылған және адам өзін-өзі нашар сезінген жағдайда жұмыс істеуге болмайды.

7 слайд

#8 слайд
Д.К-мен жұмыс істеу кезінде оқушылардың дұрыс отыруына қойылатын талаптар.

8 слайд

#9 слайд
Оқушылардың дұрыс отыруына қойылатын талаптар  Көз деңгейі тік орналасқан экран бетінің ортасында немесе оның биіктігінің 2/3 бөлігіне орналасуы керек. Көру сызығы экран бетіне перпендикуляр орналасуы тиіс. Д.к-ден экранынан оқушы көзінің тиімді арақашықтығы – 0,6-0,7м немесе 0,5м-ден кем болмауы керек.

9 слайд

#10 слайд
Оқушының міндеттері а) Компьютерде жұмысты бастар алдында:  Компьютерде көзге көрінерлік ақаулықтардың жоқ екеніне көз жеткізуге, ондай болған жағдайда бұл жөнінде мұғалімге хабарлауға және өзі жөндемеуге. Машиналық уақытты есептеу журналында жұмыстың басталған күні мен уақытын, аты-жөні мен сынып атауын және де жұмысты бастар алдында байқаған ақаулықтарды жазуға. Жұмысқа мұғалімнің нұсқауымен ғана кіруге міндетті.  б) Компьютерде жұмыстың аяқтап болысымен:  Өз жұмысын орнын қалпына келтіріп, компьютерді сөндіруге. Машиналық уақытты есептеу журналында жұмыстың аяқталған уақытын және жұмыс барысында байқаған ақаулықтарды жазуға. Жұмыс орындау мақсатында өзіне берілген дискеталарды, дискілерді және оқулықтарды мұғалімге тапсыруға міндетті. Шаршағанда (арқа талғанда) орындайтын жаттығулар: Басты сағаттың тілінің бағыты бойынша және оған қарсы бағытта басты бұру; Басты екі жаққа кезекпен бұру; Жұдырықты түйіп, жазу;  Керілу.

10 слайд

#11 слайд
Көзге арналған жаттығулар Көзді дем алдыру жаттығулары: Кезекпен: алысқа-мұрынға, солға- оңға, жоғары-төмен көз тігу; Көзбен сағаттың тілінің бағыты бойынша және оған қарсы бағытта айналма қозғалыстар жасау; Көзді жұмып және оны қолмен жауып 1-1,5 минут отыру.

11 слайд

#12 слайд
Жалпы қауіпсіздік талаптары : Мұғалімнің рұқсатынсыз құрал-жабдықтарды орнынан қозғауға, сымдарға, розеткаларға, штепсельдің айырына, штекерге тиісуге тыйым салынады. Мұғалімнің рұқсатынсыз сыныпқа кіруге және сыныптан шығуға болмайды. Мұғалімнің рұқсатынсыз сыныпта жүгіруге болмайды. ДК-де су киіммен және су қолмен жұмыс істеуге болмайды. Корпусы мен сымдарының бүтіндігі бұзылған ДК-де жұмыс істеуге тыйым салынады. Үстелге, ДК-дің жанына сумка, портфель, кітап қоюға болмайды. Үстелге тек дәптер мен қалам ғана жатуы керек. Пернетақтаның үстіне ештеңе қоюға болмайды. Компьютер сыныбында жүгіруге, ойнауға, жолдастарыңның көңілін қажетсіз аударуға, бөгде жұмыстарды істеуге тыйым салынады.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Цифрлық әлемде ұдайы орындап отыруды талап ететін өзіндік гигиена қағидалары бар. Тек оларды бұлжытпай орындаған жағдайда ғана олар сіздің киберкеңістігіңізді қорғауға көмектеседі, ал егер сіз оларға немқұрайлықпен қарасаңыз, қаржылық алаяқтардың тұзағына түсуіңіз әбден ықтимал.

14 слайд

#15 слайд
Интернеттегі қаржылық алаяқтардың құрбаны болмас үшін мынадай цифрлық гигиена ережелерін сақтаңыз:   - Жеке басын куәландыратын құжаттың фотосуретін әлеуметтік желілерде жарияламаңыз және мессенджерлер арқылы, әсіресе бейтаныс адамдарға жібермеңіз. Конфиденциалды деректерді жоғалту көп жағдайда оларды үшінші тұлғалардың заңсыз пайдалануына әкеледі;

15 слайд

#16 слайд
- Карточканың толық деректемелерін, әсіресе артқы жағындағы үш таңбалы кодты, SMS-тегі кодты және өзге де дербес ақпаратты айтпаңыз; -Күмәнді сілтемелер бойынша өтпеңіз, белгісіз дереккөздерден лицензияланбаған қосымшаларды жүктемеңіз; - Телефонға ресми емес дүкендердің қосымшаларын орнатпаңыз және конфиденциалдылық теңшеулерін мұқият қадағалаңыз;  - Күрделі комбинацияларды ойлап тауып, құпия сөздерді жиі өзгертіңіз және әрқашан антивирусты қолданыңыз. Сіздің гаджетіңізге алаяқтық шабуылдар жасалған жағдайда оларды сенімді бұғаттайтын антивирустық бағдарламаны жаңартуды ұмытпаңыз; -- Сыртқы USB-тасымалдағышқа маңызды файлдардың сақтық көшірмесін үнемі жасап отырыңыз. Бұл опция теңшеулер конфигурациясын, барлық қосымшалар мен жеке ақпаратты сақтау үшін жасалған. Мұндай функция жоғалған құрылғыдан деректерді қалпына келтіруге және гаджет жоғалған немесе бұзылған жағдайда оны жаңасына көшіруге көмектеседі

16 слайд

#17 слайд
Өмір ­дегі қауіпсіздігіміз қандай маңыз­ды болса, цифрлы әлемдегі қауіп­ сіздігіміз де дәл сондай маңызды. Қазір онлайн режімде барлығы қолжетімді. Жұмысты онлайн істейміз, пікірді онлайн білдіреміз, тамаққа да онлайн тапсырыс жасаймыз, билетті онлайн сатып аламыз, құжаттарды да онлайн реттейміз. Осы қызметтердің бәріне онлайн төлем жасау да түк қиын емес. Күнделікті өміріміздің көрінісі осы. Алайда аңғарған болсақ, осының барлығын жүзеге асыруға жеке деректеріміз қолданылады. Сондықтан абай болмасақ, алаяқ ­тарға алданып қалу оп-оңай. Өткен жылы әлем бойынша әр ­түрлі кибершабуылдың саны 90 пайызға өскен. Яғни тех ­нология өмірімізді қалай жеңіл ­детсе, солай қиындатып та жа­тыр. Мәселен, әртүрлі әлеумет ­тік желіден, әсіресе WhаtsApp чаттардан келетін қорғал ­ма­ған сілтемелер өте қауіпті. Одан кейін кез келген жерге жазып қалдыратын телефон нө ­міріміз бен электронды пош­та­мыз да – аса құнды дерек. Ал ки ­берқылмыстың құрбанына ай­налмау үшін әрбір адам кибер­гигиена ұғымын күнделікті өмірі ­не енгізуге тиіс. Сондықтан қо­ғамның цифрлы сауатты болуы қауіпсіздік үшін аса маңызды.

17 слайд

#18 слайд
– Цифрлы гигиена – интернетте қауіпсіздікті сақтауға көмек ­ тесетін ережелер мен нұсқаулар жиын ­тығы. Интернет пайдаланушыларына әуелі әртүрлі аккаунттарға бірдей құпия сөзді қолданбауды әрі күрделі құпия сөз ойлап табуды ұсынамын. Бұл жеке ақпараттарға рұқсат ­сыз кірудің алдын алуға көмектесе ­ді. Одан кейін құрылғыдағы бағ­дарламаларды жаңартып отыру  керек. Өйткені жаңа нұсқаларда қауіпсіздік күшейтіліп отырады. Бұл хакерлердің шабуылдарынан қорғауға көмектеседі. Сондай-ақ күдік тудыратын ха ­барламаларға жауап бермеген әрі бейтаныс адамдар жіберген сілтемелерді ашпаған абзал. Вирустардан және басқа да қауіптерден қорғауға антивирус бағдарламаларын пайдаланған жөн. Бұл құрылғыны зиянды бағдарламалардан қор ­ғауға көмектеседі. Жеке ақпарат­ тарды бейтаныс сайттар мен қосым ­шаларға сеніп, жібере беру­ ге мүлде болмайды. Жеке ақ ­паратты ұсынар алдында сайт­тар мен қосымшаларды мұ ­қият тексеру керек. Сонымен қатар же­ лідегі парақшаларды қор ­ғауға екі факторлы аутентификацияны пайдалану қажет. Бұл парақшаларға рұқсатсыз кірудің алдын алуға көмектеседі. Әрі әлеуметтік желілерде және бас ­қа да онлайн-сервистерде құпия ­лы тетігінің орнатылғанын тек­серіп алған дұрыс. Бұл жеке ақ ­параттардың тек жіберген адам­дарға қолжетімді екеніне көз жеткізуге көмектеседі.

18 слайд

#19 слайд
Киберқауіпсіздік талаптарына  жататын қарапайым заттар №1 Қағида. Ешқашан және ешкімге, әсіресе, бейтаныс адамдарға, өзіңіздің жеке басыңызды куәландыратын құжаттың көшірмесін жібермеңіз, картаның толық деректемелерін, әсіресе, артқы жағындағы үш таңбалы кодты, SMS-пен келетін кодты және өзге де жеке ақпаратты айтпаңыз. Күмәнді сілтемелер бойынша өтпеңіз, белгісіз дереккөздерден лицензияланбаған қосымшаларды жүктемеңіз. Конфиденциалды деректерді жоғалту көп жағдайда оларды үшінші тұлғалардың заңсыз пайдалануына  әкеледі. Алаяқтар сіз және сіздің қаржы шоттарыңыз туралы мәліметтерді алу үшін алдаудың түрлі тәсілдерін, оның ішінде  фишингтің көмегімен алдау тәсілдерін ойлап табады.

19 слайд

#20 слайд
№2 Қағида. Өзініңіздің цифрлық кеңістігіңізде кезеңмен «толық тазалау» жүргізіп отыруды әдетке айналдырыңыз, антивирусты пайдаланыңыз Толассыз ақпарат легінде алаяқтардан келген хатты, сондай-ақ сіздің почта жәшігіңізді немесе әлеуметтік желідегі аккаунтыңызды бұзу туралы хабарды байқамай қалуыңыз да мүмкін, сол себепті өзіңіздің гаджетіңізді жиі тазалап, ретке келтіріп отыруды ұсынамыз. Атап айтқанда, почтаны қарап, спам және күмәнді хаттарды жою, оларды жіберушілерді бұғаттай отырып, әлеуметтік желілердегі керек емес пошталық жіберілімдер мен қызықты жазылымдардан шығу қажет, уақыт өткен сайын қажетсіз деректерді жоюға арналған кэшті тазалап отыру қажет.

20 слайд

#21 слайд
Егер сіз кейбір пошта жәшіктері мен интернет-сервистерді ұзақ уақыт пайдаланбасаңыз, оларды жойған дұрыс. Біріншіден, онда сіздің жеке деректеріңіз, мүмкін банк карталарының нөмірлері болуы мүмкін, олар бұзылған жағдайда, қаскүнемдер сіздің шоттарыңызға қол жеткізе алады. Екіншіден, егер сіз барлық сервистерге бірдей құпия сөзді қолданған болсаңыз, онда кибералаяқтар қолданыстағы есептік аккаунттарға кіре алады. Сіздің гаджетіңізге алаяқтық шабуылдар жасалған жағдайда оларды сенімді бұғаттайтын антивирустық бағдарламаны жаңартуды ұмытпаңыз.  Сондай-ақ, банктік шоттарға кіру үшін жалпыға ортақ wi-fi кіру нүктелерін пайдаланбау қажет. Кіру үшін онда қауіпсіздік сертификаттары пайдаланылуы мүмкін, оларды байқамай, қаскүнемдердің мобильді банкингке және басқа да маңызды сервистерге қол жеткізуіне мүмкіндік бересіз.

21 слайд

#22 слайд
№3 Қағида. Күрделі және әртүрлі парольдерді қолданыңыз Цифрлық гигиена сіздің аккаунттарыңызға және әлеуметтік желілердегі жеке кабинеттеріңізге, поштадағы және әртүрлі, оның ішінде қаржылық қосымшалардағы қолданыстағы парольдердің қауіпсіздігіне әкеледі. Парольдің күрделілігі – оны табуға н...

22 слайд