"Дәстүрден тыс әдіс - тәсілдер"

#1 слайд
« Д ә с т ү р д е н т ы с ә д і с – т ә с і л д е р а р қ ы л ы с у р е т с а л у » Д а й ы н д а ғ а н : Қ а н ж а р о в а Ә с и м а Б у р а б е к қ ы з ы

1 слайд

#2 слайд
Шығармашылық - бұл адамның өмір шыңдығында өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін адам дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет. Адам бойындағы қабілеттерін дамытып, олардың өшуіне жол бермеуі, оның рухани күшін нығайтып, өмірден өз орнын табуға көмектеседі.

2 слайд

#3 слайд
Е ге м е н д і е л ім ізд ің қ о ға м д ы қ -с а я с и , ә л еу м е т т ік - э к о н о м и к а л ы қ б е т б ұ р ы с т а р ы н а қ а р а й б о л а ш а қ ұ р п а қ т ы т ә р б и е л еу д е б а с т ы ш ы ға р м а ш ы л т ұ л ға н ы д а й ы н д ау м е к т е п к е д е й ін гі ұ й ы м н а н б а с т а л а д ы . Ш ы ға р м а ш ы л т ұ л ға н ы т ә р б и е л еу д е б е й н е л еу ө н е р ін ің о р н ы е р е к ш е . Қ а за қ с т а н Р е с п у б л и к а с ы н ы ң "Б іл ім б е р у т у р а л ы З а ң ы н д а " ж е к е а д а м н ы ң ш ы ға р м а ш ы л ы қ , р у х а н и ж ә н е д е н е м ү м к ін д ік т е р ін д а м ы т у, а д а м ге р ш іл ік п е н с а л ау ат т ы ө м ір с а л т ы н ы ң б е р ік н е гізд е р ін қ а л ы п т а с т ы р у б іл ім б е р у ж ү й е с ін ің б а с т ы м ін д е т т е р ін ің б ір і д е п к ө р с е т іл ге н .

3 слайд

#4 слайд
Мектепке дейінгі кезеңнен шығармашыл тұлғаны қалыптастыруға дамытуға бейнелеу өнерінің дәстүрден тыс түрлері өз ықпалын тигізеді. Ол көркемдік шығармашыл әрекетінің негізі және оның дамуы болып табылады. Бала кез келген әрекет барысында емес, көбінесе дамытушы әрекет барысында дамиды. Егер бала үлкендердің көрсеткенін қайталап қана отырса, мұндай әрекет репродуктивті қалыпта болғандықтан нәтижиесі төмен болады. Керісінше, егер бала әртүрлі,ылғи өзгеріп отыратын жағдайларға белсенділікпен, шығармашылықпен, қызығушылықпен қатысса, ол үнемі дамиды.     Балалар сурет салғанды өте ұнатады. Бірақ  қарындашпен, фломастермен, бормен, қылқаламмен ғана емес өзінің сүйікті ісіне олар  өзге де заттарды пайдаланады. Мысалы: алақан, саусақ, табандарымен, әр түрлі таяқшалар, жіптер, мәсуек, далаппен сурет салуды  қызық көреді.

4 слайд

#5 слайд
   Бейнелеу өнерінің  дәстүрден тыс түрлерінің ішінде көкөніс бастырмасы,  жіп графикасы, бірбасылымды сурет (монотипия) , гратаж сияқты сиқырлы әдіспен сурет салу балаларға ұнайды. Мұндай сабақтарда балалар әрекет етеді, жаңа нәрсені туындатады, өз әрекетінің нәтижесін көреді. Бейнелеу өнері сабақтарында жұмыс екі негізгі бағытпен  жүргізіледі. Бірінші бағыт балаларды бейнелеу өнерінің жадығаттарымен  жұмыс істеудің жаңа әдістерін үйретуге байланысты. Екінші бағыт балалардың қиялын, елестетуін, тілін дамытуға байланысты.

5 слайд

#6 слайд
       Бейнелеу өнерінің дәстүрден тыс әдістеріне байланысты әрекет екі бағыттың мазмұнын біріктіріп  және  көркем- шығармашылық іс- әрекеттің бірнеше ерекшелігін қамтиды.   1. Мұндай сабақтар балалар мен ересектер арасында мазмұнды, құнды қарым – қатынастың негізін қалайды. 2.Көркем шығармашылық іс әрекет қуанышты, көтеріңкі көңіл – күй тудырады, жағымды эмоциялық жағдайды қамтамасыз етеді. 3.Дәстүрден тыс сурет салу әдістері балалардың ұсақ қол қимылын дамытады, сондықтан оқу жылының басынан бастап – ақ оларды әр сабақта қолдану өте пайдалы.

6 слайд

#7 слайд
Д әстүрден ты с сурет салуда Триз әдістерін қолдану өте тиім ді. М ұндай әдістің бір ерекш елігі - балалар нәтиж еге тез қол ж еткізеді. М ы салы , әр бала үш ін саусақпен сурет салу, өз алақаны ны ң таңбасы м ен сурет салу, қағаз бетінде бояу там ы зы п, оны үрлеп сиқы рлы бейнелерге айналды ру өте қы зы қты . 

7 слайд

#8 слайд
Триз әдістері:  - Бастырма әдісімен сурет салу үшін әр түрлі заттарды қолданып көруге болады. Мысалы: поролон, бөтелке тығыны, жапырақтар, сәбіз, картоп. Картоптан әр түрлі пішіндер жасап алып, оны бояуға батырып, бейнелерге айналдыруға болады.  - Монотипия әдісі-суреттің симметриялы бейнесі:  • альбом парағын көз мөлшермен екіге бөлу; • бір бөлігіне бояу жағу;  • содан соң қағазды бүктеу.  Бояу кепкен соң екіге бүктелген қағаздағы бейнені қиып алуға болады. Бір немесе бірнеше бояуды бірден қолдану әдісі гүл, ағаш, көбелек бейнелеуде ыңғайлы.  - Балауыз әдісі арқылы салынған сурет біріншіден көрінбейді, тек қағаздың бетінде түрлі-түсті бояулар жағылған соң бейне пайда болады.  • балауыз шаммен ақ қағазға сурет салу (ағаш,үй, балық, құс, жануарлар бейнесі);  • қылқаламмен,мақта немесе поролонмен бейненің үстінен бастыра бояу;  • Картон арқылы сурет салу әдісі:  • қатты қағаздан шаршы,тік төртбұрыш пішіндерді қиып алу;  • картон қағазды бояуға батырып түрлі көріністерді (ағаш,үй,құс,т.б) салуға болады.  - Сия тамшысы әдісі арқылы түсті өзгертуге,жаңа тамшылар түсіруге, оларды қоршап, аяқтауға, әр түрлі бағытта жүргізілген сызық, нүктелерді пайдаланып тамшының пішінін өзгертуге болады.Тамшыға қарап одан қандай да бір бейне көреміз. Бұл баланың қиялы мен ойлау қабілетінің дамуына әсер етеді.  • сия тамшысын қағазға түсіру,неге ұқсайтынын табу,қосымша бөлшектерін бейнелеу;  • сия тамшысын қағазға түсіру,қағазды көтеріп немесе бүгіңкіреп су бояқты тамызып, сиқырлы бейнеге айналдыру; 

8 слайд

#9 слайд
- Ұжымдық жұмыс әдісі:  • балалар екі шағын топқа (4-5) бөлінеді;  • бір тақырып белгіленеді(Отбасы,балабақша,т.б);  • белгі берілгенде әр топтан 1-бала 40-50сек. сурет салады, белгіден кейін келесі бала сурет салады, осылайша шеңбер бойымен айналып, сурет салу кезегі 1-ші балаға келеді;  • соңында балалар өз суреттері туралы әңгімелейді, суреттер бағаланады.  - Саусақпен сурет салу- алақанмен, табанмен бейнелеудің тағы бір тамаша әдісі.  • Балаларға алақан немесе саусаққа әр түсті бояу жағу арқылы заттың суретін салу ұсынылады:  • бояу жайпақ табаққа, суды кішкентай құмыраға құйылып дайындалады;  • әр саусақты бір түсті бояуға батырып, қағазға түсіріп болған соң құмырадағы суға жуып, қағаз сүлгімен сүртіп отырады;  • қосымша далапты, көз бояуын пайдалануға болады;  - Айна арқылы сурет салу әдісі:  • бала айнаға қарсы отырады;  • өз бейнесін айнаға қарап, бақылап әңгімелейді;  • өз бейнесіне қарап, қағаз бетінде бейнелейді;  - Дымқыл қағазға сурет салу:  • дымқыл қағазға салынған мазмұнды суреттер әсерлі бейнеленеді • баланы қағаз бетін сәл дымқылдай білуге үйрету қажет;  • дымқылдау үшін мақтаны аздап суға батырып, қағаз бетіне жағу қажет;  • енді дымқыл қағаз бетіне тез сурет салып шығуы қажет;  («Тұмандағы қала», «Менің түсім», «Жаңбыр жауып тұр», т.б)

9 слайд

#10 слайд
- У м аж далған қағазбен сурет салу әдісі:  • алды м ен негізгі бет, палитраға керекті қою ланған гуаш ь бояуы ны ң түстерін ум аж далған бірнеш е қағаз бөліктері дайы ндалады ;  • бала ум аж далған қағазды бояуға баты ры п сурет салады , әр түске баты рған сайы н қағаз бөлігін ауы сты рады ; 

10 слайд

#11 слайд
Оқу іс-әрекеттерінде триз әдістерін қолдану арқылы мынадай нәтижелерге жетуге болады:  - Баланың қорқынышын жоюға көмектеседі;  - Өз күшіне сеніп, дербес жұмыс жасай білуі артады;  - Баланың зейіні қалыптасады және ойлау,есте сақтау және танымдық қабілеті дамиды;  - Бала өз қиялын еркін бейнелеуді үйренеді, шығармашылық қабілеті дамиды;  - Бала түрлі материалдармен жұмыс жасауды үйренеді;  - Баланың түсті, пішінді,көлемді, кеңістікті ажырата білу,композицияны  тақырыпқа сай құрастыра білу сезімі дамиды;  - Баланың тілі дамиды;  - Ұсақ қол моторикасы жаттығады;  - Балада шығармашылық іздену және нәтижеге жету әрекеті қалыптасады;  - Баланың жағымды көңіл-күйі артады;  - Жұмыс кезінде балада эстетикалық қанағаттану сезімі қалыптасып, бейнелеу өнеріне қызығушылығы артады. 

11 слайд

#12 слайд
Поролон баспасы Мәнерлеу жолы:  дақ, фактура, түс. Құрал-жабдықтар: жұқа паралоннан жасалған жастықша салынған арнайы ыдыс немесе пластикалық қорап,  қатты қағаз  және пенопласт бөліктері. Бейнелеу әдісі: бала жұқа паралон жастықшаға қалатын бояулы дақты қысады да қағаз бетіне түсіреді. Сия дақты трубкамен үрлеп бояу Мәнерлеу жолы: дақ. Құрал-жабдықтар: қағаз, тушь , немесе ыдысқа сұйық етіп араластырылған гаушь, кәушік қасық, трубка. Бейнелеуді алу әдісі: балалар кәушік қасықпен бояуды алып, қағазға құяды, үлкен емес дақ жасайды. Сосын трубкамен үрлейді, оның аяғы даққа ,қағазғада тимеу керек. Заттық монотипия . Мәнерлеу жолы: дақ, түс, симметрия. Құрал-жабдықтар: қатты қағаз, қылқалам, гуашь немесе акварель. Бейнелеуді алу әдісі: балалар кағазды екі бөліп және екінші жағына затты бейнелеп суретін салады. \Заттық симмертрия таңдайды\. Сурет салғаннан кейін заттық бөлігі бояулары кепей тұрғанда,қағаз қайтадан екіге бөліп жабады.

12 слайд

#13 слайд
Мақта таяшаларымен , карандашпен жұмыс жасау. Құрал-жабдықтар: ақ қағаз,  қарындаш, мақта таяқшалары, гуашь және су, бояулар. Бейнеледі алу әдісі: Қарындашпен суреттің контурын жасаймыз. Сурет үлкен етіп алған дұрыс. Мақта таяқшаларың аламыз, оны бояуға саламыз және нүктелеп  контурды басамыз. Бәрі жұмысты өзіңіз жасамаңыз, іс-әрекетін көрсету керек. Жұмысты аяқтағаннан кейін сурет салу техникасына ауысқан абызал. Саусақпен және алақанмен сурет салу. Мәнерлеу жолы: дақ, нүкте, түс, фантастикалық елес. Құрал-жабдықтар: Гуашь, арнайы ыдыс, қылқалам, үлкен форматты қатты қағаз, майлықтар. Бейнелеуді алу тәсілі: бала бес жасынан бастап  алақанды бояу құйылған ыдысқа  салады да саусақ көмегімен немесе қылқаламмен сурет салады. Жұмысты аяқтағаннан соң  қолдарын майлықпен сүртеді де және  жуады. Нүктелер арқылы сурет салу Нүктелер арқылы сурет салу (нүктелі сурет) дәстүрден тыс әдіске жатады. Сурет көптеген жекелеген нүктелер арқылы бейнеленсе, онда бұл сурет салу техникасы пуантилизм деп аталады. Нүктелер саусақ немесе қылқалам ұшымен тықылдату әдісі арқылы түсіріледі, нүктелердің көлемдері әр түрлі болуы мүмкін. Нүктелер арқылы салынған сурет мозаика сияқты болады. Бұл әдісті қолдануда суреттің сыртқы сызығын бормен, ал соңынан ішін түрлі-түсті нүктелермен толықтыруға болады. Педагаг контур нүктелерді қойып суреттің сызбасын даярлайды. Балаға нүктелерді сызықтармен қосу ұсынылады. Пайда болған бейнені аяқтауға, бояуға, сюжет ойластыруға және ат қоюға болады. Жұмысты аяқтаған соң балалар ашық түстерді немесе суық және жылы түстерді көп қолданған суреттерді топтастырады.

13 слайд

#14 слайд
«Бастыру» Әр түрлі заттармен бастыру арқылы сурет салу бала-бақша дәстүріне айналып келеді. Аталмыш техника арқылы жұмыс істеу балларда жағымды эмоция тудырады, таныс тұрмыстық заттарды көркем сурет саліға қолдану мүмкіншілігін ашады. Бастыру үшін әр түрлі заттарды қолдануға болады: Жапырақ, түрлі өсімдіктер; Поролон,көкөністер,жүн; Алақан, қарындаштың теріс бөлігі, жіп; Текшелер, өшіргіш, қорапшалар, түймелер т.с.с. Дәстүрден тыс әдіспен сурет салуды үйренген бала өз бетінше бастыру құралдарын (фломастер қақпағы, сынған ойыншықты ұсақ бөліктері, т.б.) Іздеп тауып, үлкендерге көрсетеді. Балаларды және үлкендерді мұндай заттарды сурет салуда қолдануға үйреткен жөн. Бұл баланың өмірге шығармашылықпен қарауының, кез келген затты әр түрлі мақсатта қолдана білу іскерлігін дамытудың алғышарты болып табылады. Мәсуекпен сурет салу Мәсуекпен (тіс щеткасымен) сурет салу үшін: Қағаздан түрлі жануарлар, адамдар, гүлдер мен ақшақар силуэтін қиып алу; Оларды қағаз бетіне орналастыру; Ескі мәсуекті алып, оны аздап сулап, құрғақ гуашь немесе майлы бояуды жағу қажет. Осыдан кейін кез келген қатты затпен, қарындаш немесе балмұздақ таяқшасымен мәсуектің қылын ары-бері қозғап, қағазды түрлі-түсті бояуға толтыру керек. Әр түсті кезекпен қолданған жөн. Енді қағаз үлгіні (трафаретті) алып тастап, даяр суретті тамашалауға болады.

14 слайд

#15 слайд
«Көкөністер» бастырмасы Балалар бастырма көмегімен салынған бейнеге ерекше қызығушылық танытады. Әсіресе, көкөніс қалдығынан балалдың көз алдында даярланған штамптар даяр сатып алғандарға қарағанда қызығушылықты үдете түседі. Картоп, сәбіз, асқабақ қабығынан түрлі пішіндер: Шаршы, дөңгелек, үшбұрыш, төртбұрыш даярлау; Штампты гуашьқа батыру немесе оған қылқалам көмегімен субояқ жағу; Қағаз немесе мата бетіне ойлаған сурет шығатындай етіп бастыру. Штамптар көмегімен мата, кілем үлгілерінің эскизін жасауға немесе ұлттық ою-өрнектерден сәндік композициялар құрастыруға болады. Жұмысқа ұлттық нақыш беру үшін жеке суреттер мен ұжымдық жұмыстарды әшекейлеуде ұлттық ою-өрнектерді жүйелі қолдану өте маңызды. Балалар ою-өрнекті бейнелеу арқылы қеңістікті бағдарлауға үйренеді және олардың аттарын есінде сақтайды. Жіппен сурет сал...

15 слайд