Есімшенің түрленуі

#1 слайд
Тақырыбы: Есімшенің есімдерше түрленуі Жоспары: 1.Есімшенің тәуелденуі. 2.Есімшенің септелуі. 3.Есімшенің жіктелуі.

1 слайд

#2 слайд
 Есімше есімдерше көптеледі, тәуелденеді, септеледі және жіктеледі. Көптік жалғауы - ған,-ген,-қан,-кен және -атын, -етін, -йтын, -итін. тұлғалы есімшелерге ғана жалғанады: барған-дар, келген-дер, айтқан-дар. Есімшенің- ар,-ер,-р,-с,-мақ,-мек, - бақ, -бек,-пақ,-пек тұлғаларына көптік жалғауы жалғанбайды.

2 слайд

#3 слайд
Ес імшенің барлық түрлері тәуелденеді Есімшенің оңаша түрде тәуелденуі Есімше жақ Көрген Келер Бермес Баратын Айтпақ І Көргенім Келерім Бермесім Баратыным Айтпағым ІІ Көргенің Көргеніңіз Келеріңіз Бермесің Бермесіңіз Баратының Баратыныңыз Айтпағың Айтпағыңыз ІІІ Көргені Келері Бермесі Баратыны Айтпағы

3 слайд

#4 слайд
Есімше жақ Көрген Келер Бермес І Көргеніміз Келеріміз Бермесіміз ІІ Көрген(дер)ің Көрген-дер-іңіз Келер-ің Келер-іңіз Бермес(тер)ің Бермес(тер)іңіз ІІІ Көрген(дер) Келер-і Бермес(тер)іЕсімшенің ортақ түрде тәуелденуі:

4 слайд

#5 слайд
Есімше жақ Баратын Айтпақ І Баратын-ымыз Айтпа ІІ Баратын(дар)ың Баратын(дар)ыңыз Айтпақ(тар)ың Айтпақ(тар)ыңыз ІІІ Баратын(дар)ы Айтпақ(тар)ыЕсімшенің ортақ түрде тәуелденуі:

5 слайд

#6 слайд
 Есімшенің септелуі:  А.көрген,келер,бермес,баратын,алмақ.  І.көрген-нің,келер-дің,бермес-тің,баратын - ның,алмақ-тың.  Б.көрген-ге,келер-ге,бермес-ке,баратын-ға,алмақ-қа.  Т.көрген-ді,келер-ді,бермес-ті,баратын-ды,алмақты.  Ж.көрген-де,келер-де,бермес-те,баратын-да,алмақ-та.  Ш.көрген-нен,келер-ден,бермес-тен,баратын-нан, алмақ- тан.  К.көрген-мен,баратын-мен.  Ескерту  Есімшенің- ар,-ер,-с,-мақ,-мек,-бақ,-бек,-пақ,-пек тұлғаларына көмектес септік жалғауы жалғанбайды.

6 слайд

#7 слайд
 Есімшенің жіктелуі  Есімшенің барлық түрі де тікелей жіктеліп, етістіктің негізге мәнін, шақтық мағынаны білдіреді. 3-жаққа арнаулы жіктік жалғауы жоқ.  Есімшенің жекеше түрде жіктелуі  I.Мен көрген-мін, келер-мін, бермес-пін, баратын- мын, айтпақ-пын.  II.Сен көрген-сің, келер-сің, бермес-сің, баратын- сың, айтпақ-сың  Сіз. көрген-сіз, келер-сіз, бермес-сіз, баратын-сыз, айтпак-сыз?  III.Ол көрген-, келер-, бсрмес-, баратын-, айтпақ

7 слайд

#8 слайд
 Есімшенің көпше түрде жіктелуі.  I. Біз көрген-біз, келер-міз, бермес-піз, баратын-быз, айтпак- пыз  II. Сендер көрген-сіңдер, келер-сіңдер, бермес-сіңдер, баратын-сыңдар айтпақ-сыңдар.  Сіздер көрген-сіздер, келер-сіздер, бермес-сіздер, баратын- сыз-дар, айтпақ-сыздар.  ІІІ. Олар көрген-, келер-, бермес-, айтпақ-,  Болымсыз етістіктен (-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе) кейін жалғанған есімшенің -с тұлғасы жіктелгенде, кейде (көбіне поэзияда) I жақта — с есімше жұрнағы мен жіктік жалғауы (-пын, -пін) тұтасып, қыскарып кетіп, -н түрінде ғана қолданылады: айтпа-с-пын — айтпа-н, келме-с-пін — келме- н т. б. Мысалы: Бұлтқа жетпей шарт сынбан. Жандаспай ақыры бір тынбан. (М). Бай емен, батыр емен, хан емеспін (А).

8 слайд

#9 слайд
 Үйге тапсырма.  1 .Есімшенің есімдерше түрленуі тақырыбын оқып, конспект жазу.  2. Көркем шығармадан есімшелері бар 10 с өйлем үзінді алу , морфологиялық талдау жасау және 2 есімшені тәуелдеу, 2 ес імшені жіктеу, 2 есімшені септеу

9 слайд