#1 слайд
ФОСФОР ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚОСЫЛЫСТАРЫ 9.3А. 17 (VII), 16 (VI), 15 (VI), 14 (IV)-ТОП ЭЛЕМЕНТТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚОСЫЛЫСТАРЫ Химия пәні мұғалімі: Мустафаев Б

1 слайд

#2 слайд
ОҚУ МАҚСАТТАРЫ 9.2.1.22 – фосфордың аллотропиялық түр өзгерістерін салыстыру; 9.4.2.2 – фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау; 9.2.1.23 – фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру.

2 слайд

#3 слайд
Элементтің сипаттамасы ФОСФОР ХЭПЖ-де орналасуы Атом құрылысы Тотығу дәрежелері 3 период, V топ, басты (А) топшасы Р +15 )2)8)5 +1, +3, +5, -3

3 слайд

#4 слайд
ТАБИҒИ ҚОСЫЛЫСТАРЫ Фосфорит Са3(РО4)2 Фторапатит Апатиттер Хлорапатит Са3(РО4)2•СаF2 Са3(РО4)2•СаCl2 Жоғары химиялық активтілігіне байланысты фосфор табиғатта тек қосылыс түрінде ғана кездеседі. Фосфордың маңызды минералдары болып табылады:

4 слайд

#5 слайд
ТАБИҒИ ҚОСЫЛЫСТАРЫ Апатиттердің ең үлкен кен орыны Кола түбегінде, Хабинск таулары аймағында орналасқан. Қазақстанда фосфорит кендері Қаратау таулары аймағында орналасқан.

5 слайд

#6 слайд
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚ ФОСФОРДЫҢ ӨНДІРІСТЕРІ ЖШС «Казфосфат» ЖШС «Химпром-2030» ЖШС «КазАзот» АҚ «Реактивті Фосфор тұздары» Жыл сайын 70 000 тоннадан аса фосфор өндіріледі

6 слайд

#7 слайд
ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ Элементтік фосфордың қалыпты жағдайда бірнеше тұрақты аллотроптық түрлері болады; фосфор аллотропиясы жайлы сұрақ өте қиын және аяғана дейін шешілмеген. Әдетте жай заттың төрт модификациясын бөледі — ақ, қызыл, қара және металдық фосфор.

7 слайд

#8 слайд
Заттың сипаттамасыАқ фосфор Қызыл фосфор Қара фосфор 1) Физикалық күйі Кристалдық зат Порошкообразное вещество Кристаллическое вещество 2) Қаттылығы Қатты емес – пышақпен кесуге болады (су астында) Ақ фосфорға қарағанда қаттырақ 3) Түсі Ақ Қызыл Қара 4) Иісі Сарымсақ иісі (Чесночный) Иісі жоқ Иісі жоқ 5) Судағы ерігіштігіЕрімейді Ерімейді Ерімейді 6) Балқу температурасы ( 0 С) 44 260 280 7) Жарқырауы Қараңғыда жарқырайды Жарқырамайды Жарқырамайды 8) Ағзаға әсері Қатты улы (кшті у) Улы емес Улы емес

8 слайд

#9 слайд
АЛЛОТРОПТЫҚ МОДИФИКАЦИЯЛАРЫ Ақ фосфордың жануы Ақ фосфор қалыпты жағдайдың өзінде оттекпен тотығады, ал жұқалап ұсақталса өздігінен тұтанады, сондықтан оны су ішінде сақтайды. Фосфордың тотығуы жарқыраумен жүреді. Химиялық энергия тікелей жарық энергиясына айналады. Ақ фосфордың сақталуы

9 слайд

#10 слайд
ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ o Химиялық реакцияларда тотығу-тотықсыздану екідайлылық көрсетеді. o Тотықтырғыш ретінде көптеген металдармен фосфидтер түзу арқылы әрекеттеседі. o Фосфор сутекпен тікелей әрекеттеспейді, фосфинді басқа қосымша жолдармен алады.

10 слайд

#11 слайд
ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ o Тотықсыздандырғыш ретінде электртерістілігі жоғары бейметалдармен әрекеттеседі. o Оттектің жетіспеушілігінде немесе бөлме температурасында фосфор (III) оксидіне дейін тотығады. o Фосфордың оттекте немесе ауада жануы нәтижесінде фосфор (V) оксиді түзіледі.

11 слайд

#12 слайд
ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ Ақ фосфордың ауаның қатысынсыз ұзақ уақыт қыздырылуы нәтижесінде ол сарғаяды және ақырындап қызыл фосфорға айналады. Қызыл фосфордың дәл осындай жағдайда қыздырылу нәтижесінде ол буға айналады, ал оны конденсациялағанда қайтадан ақ фосфор түзіледі.

12 слайд

#13 слайд
ФОСФОРДЫҢ АЛЛОТРОПТЫҚ ТҮРЛЕРІ

13 слайд

#14 слайд
ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ Фосфор тотықтырғыш және тотықсыздандырғыш қасиеттер көрсетеді. Фосфор – тотықтырғыш: 2Р + 3Mg = Mg 3 P 2 Фосфиннің алынуы: Mg 3 P 2 +6HCl=3MgCl 2 +2PH 3 Фосфор – тотықсыздандырғыш: 3Сl 2 + 2P = 2PCl 3 PСl 3 + Cl 2 = PCl 5 5О 2 (артық) + 4Р = 2Р 2 О 5 3О 2 (жеткіліксіз) + 4Р = 2Р 2 О 3

14 слайд

#15 слайд
ФОСФОР (V) ОКСИДІ Р 2О 5 – ақ ұнтақ, жоғары гигроскопиялық (ең эффективті кептіргіш). Қарапайым қышқылдық оксид. Негіздермен және негіздік оксидтермен әрекеттеседі. Фосфор (V) оксидіне ортофосфор қышқылы сәйкес.

15 слайд

#16 слайд
P 2O 5 - ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ Қышқылдық оксидтің қасиеттерін көрсетеді. 1) сумен әрекеттеседі: P 2O 5 + H 2O 2HPO 3 P 2O 5 + 3H 2O t 2H 3PO 4 2) негіздік оксидтермен әрекеттеседі: P 2O 5 + 3К 2O 2К 3РО 4 3) негіздермен әрекеттеседі: P 2O 5 + 6NaOH 2Na 3РО 4 + 3H 2O

16 слайд

#17 слайд
ОРТОФОСФОР ҚЫШҚЫЛЫ Алынуы Р2O5 + 3H2O=2H3PO4 Қыздырған кездегі фосфор (V) оксидінің сумен әрекеттесуі. Бұл әдіспен тамақ өнеркәсібінде алькогольсіз сусындарға қоспа ретінде пайдаланылатын таза фосфор қышқылын алады.

17 слайд

#18 слайд
ОРТОФОСФОР ҚЫШҚЫЛЫ Алынуы Ca3(PO4)2+3H2SO4=3CaSO 4+2H3 PO4 Табиғи фосфаттарды қыздыру арқылы күштірек қышқылдармен ығыстырып шығару. Табиғи фосфаттардың өңделуімен алынған фосфор қышқылы, минералды тыңайтқыштардың өндірісіне жұмсалады.

18 слайд

#19 слайд
ОРТОФОСФОР ҚЫШҚЫЛЫ Ортофосфор қышқылы – • кристалдық, • ұшқыш емес, • қатты, • түссіз зат.  Сумен кез келген қатынаста араласып кетеді.  Қышқылдардың барлық қасиеттерін көрсетеді.  Сулы ерітіндіде күшті қышқыл болып табылмайды.

19 слайд

#20 слайд
HTTPS://WORDWALL.NET/RU/ RESOURCE/33367294 Тапсырма 1

20 слайд

#21 слайд
HTTPS://WORDWALL.NET/RU/ RESOURCE/52603914 Тапсырма 2

21 слайд

#22 слайд
САБАҚТЫ БЕКІТУ Қазақстандағы фосфор қосылыстарының кен орындары жайлы ақпарат табыңыздар; Кішігірім постерлер дайындаңыздар; https://wordwall.net/ru/resource/68633615

22 слайд

#23 слайд
ҮЙ ТАПСЫРМАСЫ ФОРФОР ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚОСЫЛЫСТАРЫН ОҚУ 23

23 слайд

#24 слайд

24 слайд