Гүлдің құрылысы. Тозаңдану және ұрықтану

#1 слайд
Сабақ тақырыбы : Гүл құрылысы. Тоза ңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары: 7.2.1.3 айқас тозаңдану мен өздігінен тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау.

1 слайд

#2 слайд
Кездесетін термин сөздер: • Тозаңдану • Айқас тозаңдану • Өздігінен тозаңдану

2 слайд

#3 слайд
Тозаңдану процесі — тозаңқаптың жарылуынан кейін босаған аталық тозаңның аналық аузына барып түсуі. Егер тозаңдану бол- маса, өсімдік жеміс түзбейді. Өздігінен тозаңдану кезінде бір гүлдің аталығындағы тозаң осы гүлдің аналық аузына келіп түседі. Мұндай тозаңдану бидай, арпа, зығыр, бұршақ, үрмебұршақ, картопта жүреді.

3 слайд

#4 слайд
Өздігінен тозаңдану гүлі ашылмайтын өсімдіктерде ерекше айқын байқалады. Бұл жағдайда тозаң ылғалдың әсерінен (жаңбыр), жәндіктердің жеуінен қорғалады. А талықтары ерекше түрде тозаңқапты аналық аузына қарай иілтіп майысады. Өздігінен тозаңдану өтіп, тұқым түзіледі.

4 слайд

#5 слайд
Г үлді өсімдіктердің көпшілігі жәндіктердің көмегімен тозаңданады (балара, шыбын, бұлан, жабайы ара, көбелек). Жәндіктердің тозаңдандырушылық маңызын ауылшаруашылық тәжірибесі айрықша дәлелдейді. Құнды бақшалық және егістік өсімдіктердің гүлдеріне тозаңдандырушы жәндіктер қонбаса, өте аз немесе мүлдем жеміс және тұқым бермейді. Жәндіктер гүлдерге шірнеліктер бөлетін тәтті шырын үшін қонады. Күлтенің ашық реңі және эфир майларынан бөлінетін гүлдің жұпар иісі жәндіктерге қорек іздеуде бағыт-бағдар береді. Шірнеден басқа жәндіктер гүлден тозаң жинайды. Кейбір өсімдіктер тозаңды сондай көп мөлшерде шығарады, тозаңдануға зиян келтірмей жәндіктер оны қорек ретінде пайдаланады.

5 слайд

#6 слайд
Желмен тозаңданатын өсімдіктерге көптеген сүректі ағаш- тар және бұталар: қайың, терек, емен; шөптесіндерден астық тұқымдастар жатады. Желмен тозаңданатын өсімдіктердің аталықтарында тозаңқаптары ірі, ұзын жіпшелері төмен қарай салбырап тұрады. Гүл серігі оларда болмайды немесе нашар жетілген.

6 слайд

#7 слайд
Өсімдіктердің сорттарыншығару үшін будандастыру әдісін қолданады.. Бұл өсімдіктердің өздігінен  тозаңдануына  ұқсайды және гомозигота санын кебейтуге әкеледі. өсімдіктердің селекциясы үшін қажетті сорттармақтар алу үшін кеңінен қолданылады,   жеке сұрыптауды  кеңінен қолданады. Кез келген өсімдікті оның ұрпағы бойынша бағалау жүргізу үшін жеке-жеке көбейтіп, таза сорттармақ жағдайына жеткізеді. Таза сорттармақ, дегеніміз — бір жұп ата-анадан тараған белгілері бойынша  гомозиготалы  ұрпақтар. Адам қолдан сұрыптаудың әдістері арқылы популяцияда қажетті, бағалы белгілері бар дараларды көбейтеді . Адам қолдан сұрыптау

7 слайд

#8 слайд
Тозаңдану жолдары:  жел арқылы ;  жануарлар көмегімен (бунақденелілер, құстар, жарқанаттар) ;  су арқылы ;  адам көмегімен;

8 слайд

#9 слайд
Тозаңқап бір –бірімен байланысқан екі бөліктен тұрады. Әр бөлігінде 2- ден тозаң ұясы бар. Тозаңқапта мыңдаған тозаң түйіршіктері түзіледі. Тозаңдану кезеңі аталық тозаңқап

9 слайд

#10 слайд
Тозаң түтікшесінің ұшында ірі ядролы 2 жасуша (спермий) бар. Тозаң түтікшесінің ұшы тұқым бүршілігімен түйіскенде 2 жасушаның біреуі жұмыртқа жасушасымен қосылып ұрықтанады. Екінші жасуша (спермий) тұқым бүршігінің ең ірі жасушасымен қосылады. Тозаң жіпшесі Аналық аузы жатын Тұқым бүршігі

10 слайд

#11 слайд
ЕГЕР ТОЗАҢДАНУ ЖҮРМЕСЕ, ОНДА ТҰҚЫМ МЕН ЖЕМІС ТҮЗІЛМЕЙДІ. ТОЗАҢДАНУ - АТАЛЫҚ ТОЗАҢНЫҢ АНАЛЫҚТЫҢ АУЗЫНА ТҮСУІ. ТОЗАҢДАНУ ӨЗДІГІНЕН ЖӘНЕ АЙҚАС ТОЗАҢДАНУ ДЕП ЕКІГЕ БӨЛІНЕДІ ТОЗАҢДАНУ

11 слайд

#12 слайд
Кері байланыс тармин сөздерге анықтаманы дәптерге орындап суретке түсіріп, маған жіберіңіз: • Тозаңдану • Айқас тозаңдану • Өздігінен тозаңдану

12 слайд