ЖЕКЕ ТҰЛҒА БОЙЫНДА КҮЙЗЕЛІСКЕ ҚАРСЫ ТҰРУ ҚАСИЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

#1 слайд
«САЛАМАТ МҰҚАШЕВ АТЫНДАҒЫ АТЫРАУ ПОЛИТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ» КМҚК Атырау қаласыПедагог-психолог Жанғазиева Бақытгүл СерікқызыЖЕКЕ ТҰЛҒА БОЙЫНДА КҮЙЗЕЛІСКЕ ҚАРСЫ ТҰРУ ҚАСИЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

1 слайд

#2 слайд
«Күйзеліс кез-келген қызметпен байланысты болғандықтан, одан еш іспен шұғылданбайтын адам ғана құтыла алады. Бірақ батылсыздық, табыссыз, қателіксіз өмір кімге жағымды? Бұдан басқа қызметтің кейбір түрлері шипалы күшке және күйзеліс механизімдерін жақсы түрде ұстауға көмектесетін күшке ие» Ганс Селье

2 слайд

#3 слайд
Қазіргі таңда, қоғамда шешілмей тұрған мәселелер өте көп. Солардың бірі – жасөспірімдер арасындағы өз-өзіне қол жұмсаудың орын алуы. Қазіргі өмірдің талабы мен қарқынының әлеуметтік-экономикалық өзгеруі салдарынан туындаған жанұядағы күрделі күйзелістің, дағдарыстық ахуалдың артуы жас өрендеріміздің психикасына әсерін тигізуде. Күйзеліс – адамның ширығуын талап ететін күрделі, күтпеген, аса жауапты, немесе қауіпті жағдайларда пайда болатын көңіл-күй ахуалы. Ол денеге және ақыл – ойға тез және жауапты шешімді талап ететін көп салмақ түскенде, дау – жанжал және басқа теріс жағдайларда туындайды.

3 слайд

#4 слайд
Күйзеліс үш кезеңнен тұрады: 1. Үйрену – жағымсыз тітіркендіргіш әсер еткен кезде туатын жауаптың алғашқы кезеңі. Таңырқау сезімі пайда болады; 2. Төзімділік – жағымсыз тітіркендіргіш әсеріне беріліп кетпей, оған төзе білу реакциясы. 3. Әлсіреу – бейімделу қорының мүмкіндігі азайып, таусылады, сондықтан психологияда дезадаптация (бейімделудің нашарлап жойылуы) пайда болады. Стресстің көпке созылған ауыр түрі адамды жүдетіп, қайғыға батырады.

4 слайд

#5 слайд
Жасөспірімдерде байқалатын күйзеліс белгілері: дәлелсіз дабыл, толқу және қорқыныш; есте сақтау мен назар аударудың нашарлауы салдарынан сабақ үлгерімінің төмендеуі, көзін жұмып – аша беру, шашын саусағына шырмау, бастың жиі ауруы, жүрек айну, жағымсыз түстер, тез шаршағыштық, ашуланшақ, өтірік айту, тәртібінің бұзылуы, оқуға баруға құлықсыздық, тұйықтық, ортадан түңілу, айналасындағылармен агрессивті қарым-қатынас, өзін – өзі бағалауының тым төмендігі, асқа тәбетінің төмендеуі немесе артуы және ұйқысының бұзылуы немесе керсінше, көп ұйықтау. Қазіргі заманда депрессияға әкелетін себептер көп. Әлеуметтік мәселе, қаражаттың жетімсіздігі, адамдар қарым-қатынасындағы келеңсіздік, т.б. Бірақ адамдар өзінің психикалық ауруға шалдыққанын аңдамайды немесе мойындағысы келмегендіктен де мамандар мен арнайы орталықтардың көмегіне жүгінбейді.

5 слайд

#6 слайд
Жалпы күйзеліске анықтама беретін болсақ: КҮЙЗЕЛІС – организімнің оған қойылған кез келген қосымша (экстремальді) талабына (физикалық және эмоционалдық) реакциясы. Мысалы, Сіз бүкіл топтың алдында өткен сабақта не айтылғанын айту керектігі туралы ойлағанда Сіз денеңізде бір қысымды байқадыңыз, мазаңыз кетті немесе қорықтыңыз. • Күйзеліс факторы (стрессор) – бұл күйзеліс шақыратын оқиға, жағдай немесе ой. • Сізде немесе Сізге жақын жандардың басына бір қиындық туындайды, мысалы, досының немесе отбасы мүшесінің қазасы болған кезде, жасағыңыз келмеген әрекетті жасауға мәжбірлеу мақсатында Сізге қысым көрсетілгенде. • Тіпті нәтижесі/соңы Сіздің жорамалыңыз бойынша оң болатын болса да, алдыңызда тұрған қандай да бір тапсырма немесе оқиғаға байланысты алаңдаушылық. • Сіздің мазаңызды алып, азапқа салатын, Сіз үнемі ойлай беретін мәселелер. Сіздің ақыл-ой және дене қимылы қабілеттеріңіз әдеттегіден гөрі белсенді жұмыс істейтін бір жайлар.

6 слайд

#7 слайд
Күйзеліс тудыратын себептер: • Тым көп нәрсенің бірден басқа түсуі • Өзіне тым көп жоғары талап қоюшылық • Айналадағы адамдардың тым көп нәрсе күтетіндігі • Өмірдегі маңызды өзгерістер: басқа жаққа көшу, отбасы мүшесінің қазасы, той, оқыс оқиға немесе ауру • Ең қажетті нәрсенің өзіне ақша жетіспеуі • Жұмыстың болмауы • Үнемі қайталанатын өмірлік қиындықтар: ата-анасының арасындағы жанжалдар, күш қолданылып жазалау, жыныстық күш көрсету, ағасымен немесе әпкесімен нашар қарым-қатынас • Сіздің жақын досыңыз немесе отбасы мүшесінің күйзелісі • Отбасы үшін жауапкершілік • Досыңызбен жанжалдасу/қарым-қатынастағы өзгерістер • Колледждегі немесе мектептегі бағалар (үлгерімі) • Бір нәрсені жоғалту (бағалы, құнды затты) • Емтихан тапсыру • Көпшіліктің алдында сөз сөйлеу • Басқалардың тарапынан кемсітушілік (мазақтау) • Полиция тарапынан қысымшылық • Отбасынан алшақтау (ауылдағы ата-анасын сағыну) • Тұрғылықты жерінің жоқтығы (үй жалдап тұру)

7 слайд

#8 слайд
Адамның күйзеліс әсерінде жүргендегі белгілері мен симптомдары   • Белгілері – сау емес кездегі организімнің көріну реакциясы: өңінің бозаруы мен тершеңдігі адамның күйзеліс әсерінде жүргенін білдіреді. • Симптомдары – бұл көрінбейтін реакция. Тек осы симптомдарды басынан өткізген адам ғана, олар туралы айта алады. Жүрегінің айнуы және мазасыздық сезімі күйзеліс симптомдары болуы мүмкін.

8 слайд

#9 слайд
Эмоциялық белгілер: Жылау белгілері Нашар көңіл-күй Ашу-ыза Үмітсіздік сезімі Шешім қабылдауға қабілетсіздігі Мазасыздық Қауіпті сезіну Есін білмеу (масайғандық секілді) Реніш Жүйкесінің тозуы Қысым сезіну Психикалық белгілер: Жағымсыз ойлар Бір жайды мүлде дұрыс немесе мүлде дұрыс емес деп қабылдау (мүлде жаман немесе тым жақсы) Өз-өзіне жарақат салу туралы ойлар

9 слайд

#10 слайд
Күйзеліспен күрестің теріс стратегиялары Күйзеліспен күрестің оң стратегиялары 1. Жағдайды теріске шығару 2. Жағдайды елемеу 3. Артық тамақтану 4. Тамақтанбау 5. Шылым шегу 6. Ішімдік және есірткі пайдалану 7. Өз-өзінен тұйықталу 8. Өзін агрессивті ұстау 9. Берілу, күресті тоқтату 10. Шындықтан жасырыну 11. Төбелесу 12. Заттарды сындыру 13. Көмектен бас тарту 14. Өзінің ашуын өзге адамдар мен заттардан алу 15. Адамдарға тіл тигізу, қорлау 16. Өзін-өзі немесе айналадағыларды кінәлау сияқты кері әсерлер күйзелісті шешуге көмектеспейді. 1. Босаңсу 2. Серуендеп қайтыңыз 3. Спортпен айналысыңыз, жүгіріңіз немесе қозғалысты ойындар ойнаңыз 4. Жеке күнделік бастаңыз 5. Сүйікті ісіңізбен айналысыңыз 6. Кітап оқыңыз 7. Діни сенімнен жұбаныш табу 8. Күліңіз 9. Музыка тыңдаңыз 10. Досыңызбен, ата-анаңызбен немесе өзіңізді жақсы көретін біреумен сөйлесіңіз 11. Жағдайды қалай өзгерту керектігі туралы ақпараттар іздеңіз 12. Мәселенің басқа шешімдері туралы ойлаңыз 13. Алдын-ала ойлап, әрекет ету жоспарын жасаңыз 14. Күйзелісті басталған кезде танып үйреніңіз 15. Релаксация әдістерін қолданыңыз, мысалы йоганы немесе тыныс алу гимнастикасын 16. Дұрыс тамақтаныңыз 17. Ұйқыңызды қандырыңыз 18. Күйзеліс нәтижесінде алынған артық энергияны жұмсау үшін дене еңбегімен айналысыңыз 19. Аз уақыт оңаша болыңыз 20. Тоқтаңыз және терең демалыңыз 21. Мәселені шешуге тырысыңыз

10 слайд

#11 слайд
Күйзелістегі адамға қалай көмектесуге болатын тәсілдер Адамды тыңдаңыз Көмек сұрауды ұсыныңыз Бірге қыдырып қайтыңыз Жаңа шешімдер табуға көмектесіңіз Спортпен бірге айналысуды, қозғалыс ойындарын бірге ойнауды ұсыныңыз Күйзеліс факторлары туралы өз білгеніңізбен бөлісіңіз Егер сізбен сөйлескісі келсе, ондай адамға уақыт бөліп сөйлесу керек.

11 слайд

#12 слайд
Кішігірім күйзелісті асқындырмай, депрессияның алдын алу үшін төмендегі қарапайым қағидаларды есте ұстаған абзал. 1 • К е з к е л г е н а д а м ө з і н і ң қ а ж ы р – қ а й р а т ы н қ а л ы п т ы ұ с т а у ы к е р е к . М ә с е л е н , д е р к е з і н д е т а м а қ т а н у , д ұ р ы с д е м а л у , с п о р т п е н ш ұ ғ ы л д а н у . С т р е с с к е з і н д е а ғ з а д а ғ ы в и т а м и н д е р қ о р ы , ә с і р е с е В т о б ы т е з т а у с ы л а д ы , с о л с е б е п т і д ұ р ы с т а м а қ т а н у м е н қ а т а р , д ә р і г е р л е р к е ң е с і м е н в и т а м и н қ а б ы л д а у қ а ж е т . Д е н е ж а т т ы ғ у л а р ы н ы ң с т р е с т і б о л д ы р м а у д а к ө м е г і ө т е з о р . 2 • А д а м ө м і р д е ө з і н е н е к е р е к е к е н і н а н ы қ т а п а л ғ а н ж ө н . Ж о қ д е г е н д е , к ү н д е л і к т і у а қ ы т ы н т и і м д і , м а қ с а т т ы п а й д а л а н у ғ а д а ғ д ы л а н у ы к е р е к . Б о с у а қ ы т ы н д а с п о р т з а л ы н а б а р у , ж а т т ы ғ у ж а с а у , б и л е у , ә н с а л у , қ а л а д а с е р у е н д е п , б а с с е й н г е , м о н ш а ғ а б а р у , б о с а ң с ы т а т ы н м у з ы к а т ы ң д а у , т ү н г і а с п а н ғ а ж ұ л д ы з д а р ғ а қ а р а п , а р м а н д а у – п с и х и к а л ы қ ж ә н е д е н е р е а к ц и я с ы н б е р е т і н е ң қ а р а п а й ы м , ә р і қ о л ж е т і м д і т ә с і д е р . О с ы л а р д ы ң к ө м е г і м е н а д а м ө з і н і ң і с і м е н ө м і р і н е к ө ң і л і т о л ы п , қ а ж е т с і з о й д а н а р ы л а д ы . 3 • Ә р к і м ө з і б а ғ а л а й т ы н қ ұ н д ы л ы қ т а р д ы с а қ т а у ғ а к ү ш с а л у к е р е к . Ж а н ұ я д а ү й л е с і м д і ө м і р д і ң , д о с т а р д ы ң қ о л д а у ы н ы ң б о л у ы , м ү м к і н д і г і н ш е п с и х о л о г и я л ы қ т р е н и н г т е р г е , ж а н ұ я с а л т а н а т т а р ы н а б а р у , ж а ң а қ ы з ы қ т ы а д а м д а р м е н т а н ы с у , а т а – а н а , б а у ы р л а р ы ң ы з ғ а к ө ң і л б ө л і п , о л а р д ы қ а м қ о р л ы ғ ы ң ы з ғ а а л ы п , м а х а б б а т ы ң ы з ғ а , м е й і р і м і ң і з г е б ө л е у , ж а қ с ы л ы қ қ а б і р т а б а н ж а қ ы н д а т а т ы н , с т р е с с т і б о л д ы р м а у д ы ң т и і м д і т ә с і л і .

12 слайд

#13 слайд
Студенттердің бойында күйзеліске қарсы тұру қасиеттерін қалыптастыру үшін Саламат Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжінде көптеген жұмыстар атқарылып келеді. Адымен І курс студенттерінің жаңа ортаға бейімдеу, студент ретінде қалыптасу деңгейі анықталып, қажетіне қарай жағдай жасалып, көмек көрсетіледі. «Кел танысайық!», «Мен өмірді сүйемін!», «Біз және біздің мамандығымыз», «Біз және біздің кемшіліктеріміз бен жетістіктеріміз» тақырыбына жүргізілген тренинг, әңгімелесу, пікірлесу, т.б түсінік жұмыстары, І курс студенттерінің жаңа ортаға, колледжге тез бейімдеуіне үкен ықпал етеді. ІІ курс студенттерінің күйзеліс, дистресс туралы түсінігін дұрыс қалыптастыру, дамыту мақсатында «Күйзелісті өмірде жеңуге болады» тақырыбында тренинг өткізіліп, төзімділікті анықтайтын тест жүргізіді.

13 слайд

#14 слайд
Тренинг барысында студенттерге «күйзеліс деген не?», «күйзеіс – бұл жақсы ма әде жаман ба?» - деген сауал қойылып, олардың осы туралы ішкі ойлары мен сезінетін жан күйлерін қағаз бетіне түсірулері сұралады. Студенттердің ойларымен танысқаннан кейін тренер күйзеліс туралы қосымша мәліметтер беріп, түсініктерін кеңейтеді. Күйзеліссіз өмір сүруге болмайды, одан бой тасалау, қашу мүмкін емес, бірақ күйзелісті басқаруға болады, осы жөнінде қалай ойлайсыздар? – деген сауалға, студенттер өз ойларын білдіріп, стресстің оларды үнемі қоршап жүретіні, таң атқаннан күні бойы жалғаса беретіні, күйзелісті басқара білуге үйрену қажеттілігін мойындайды. Ұйқының қанбауы, жол кептелісі, оқудағы жағдайлар, жақындарыңмен ренжісу, т.б осының бәрі күнделікті жағдайлар, соған төзе білуіміз керек, - деп өздерінің күнделікті өмірлерінде кездесетін жағдайларды баяндады.

14 слайд

#15 слайд
Қол жеткізетін нәтижелерім: • Студент өзін еркін, сенімді сезінеді; • Өз ой пікірлерін ашық айтуға дағдыланады; • Қарым-қатынастарын нығайады: • Ұйымшылдық, жауапкершілік қасиеттері дамиды; • Жағымсыз әсерлерден арылады; • Оқуға қызығушылықтары, бейімділіктері дамиды; • Психологиялық білімдері мен түсініктері кеңейеді; • Студенттер өз бойында күйзеліске қарсы тұру қасиеттерін қалыптастыруға үйренеді. • Топпен жұмыс жасау арқылы ұжымды қалыптастыру, бірігіп іс– әрекет жасау, әртүрлі жағдаяттарды шешуге бір-біріне көмектесу дағдылары қалыптасады .

15 слайд

#16 слайд
Қорытынды: Жеке тұлғаның рухани өсуіне психологиялық- педагогикалық жағдай жасай отырып, оны өз ортасында және өзге ұжымда өзін еркін сезіне алуға тәрбиелеп, өзіне- өзі сенімді жауапкершілік қасиетті сіңірген тұлға ретінде қалыптастыруымыз керек. Әлеуметтік психологиялық білімді меңгеріп, өзін және басқа адамдарды тану қабілетін дамытуымыз керек. Студентке психологиялық қолдау көрсетіп, дұрыс қарым-қатынас жасай алуды үйрету, эмоциялық мазасыздық пен күйзелістен арылтып, оқу мотивациясын және ақыл-ой, дене еңбегін дамытуға жұмыстануымыз керек. Еңбек жолымда студенттердің болашақта нақты шешім қабылдай алатын саналы азамат болып дамуына және білікті, білімді маман иесі, жеке тұлға болып қалыптасуына еңбектеніп, өз үлесімді қосып келемін, және оны мақтаныш тұтамын.

16 слайд

#17 слайд
Тренинг сәттері  

17 слайд

#18 слайд
Тренинг сәттері  

18 слайд

#19 слайд
Зейін қойып тыңдағандарыңыз үшін үлкен рахмет! Сіздерге қиын да қызықты, жауапты да абыройлы жұмыстарыңызға сәттілік тілеймін!

19 слайд