Онлайн сабақ " Авазниң қаттиқлиғи арилиққа қандақ бағлиқ болиду?" 3- сынып

#1 слайд
Тәбиәтшунаслиқ Тәбиәтшунаслиқ Мавзуси:Мавзуси: № 59. «Аваз» № 59. «Аваз» қошумчә бөлүми. «Авазниң қошумчә бөлүми. «Авазниң қаттиқлиғи арилиққа қандақ қаттиқлиғи арилиққа қандақ бағлиқ болиду» (143-145 бағлиқ болиду» (143-145 бәтләр)бәтләр) Мәхсити:Мәхсити: Аваз қаттиқлиғиниң Аваз қаттиқлиғиниң аваз чиқарғуч вә аваз қобул аваз чиқарғуч вә аваз қобул қилғуч оттурисидики арлиққа қилғуч оттурисидики арлиққа бағлиқ болушини билиду ;бағлиқ болушини билиду ;

1 слайд

#2 слайд
Аваз Аваз –– бу долқунлар түридә бу долқунлар түридә тарилидиған һаваниң тәвриниши. Һава тарилидиған һаваниң тәвриниши. Һава долқуни қулаққа йәткәндә, қулақ долқуни қулаққа йәткәндә, қулақ пәрдисини титрәшкә мәжбурлайду. пәрдисини титрәшкә мәжбурлайду. Әгәр сигнал мийигә әвәтилсә, адәм Әгәр сигнал мийигә әвәтилсә, адәм авазни аңлайду. Силәр аваз авазни аңлайду. Силәр аваз чиқарғучтин қанчилик жирақта чиқарғучтин қанчилик жирақта турсаңлар, уни шунчилик аста турсаңлар, уни шунчилик аста аңлайсиләр. Биз аңлаватқан нахша, аңлайсиләр. Биз аңлаватқан нахша, янфонлар үни, қушларниң сайриши, янфонлар үни, қушларниң сайриши, деңизларниң долқунларниң һәммиси деңизларниң долқунларниң һәммиси аваз долқунлириға ятиду. Аваз, аваз аваз долқунлириға ятиду. Аваз, аваз дәп ейтиватимиз, бирақ бу авазларни дәп ейтиватимиз, бирақ бу авазларни қулақ арқилиқ аңлиниду.қулақ арқилиқ аңлиниду.

2 слайд

#3 слайд
Мону ссылка бойичә видеони Мону ссылка бойичә видеони ечип көрәләйсиләр:ечип көрәләйсиләр: • https://www.youtube.com/watch?https://www.youtube.com/watch? v=g2wpt-_zSOQv=g2wpt-_zSOQ • Мону видео арқилиқ қаттиқ нәрсә Мону видео арқилиқ қаттиқ нәрсә билән суниң күчийишиниң чапсан билән суниң күчийишиниң чапсан тарилидиғинини байқашқа тарилидиғинини байқашқа болиду. Мәсилән: һаваға болиду. Мәсилән: һаваға қариғанда суниң авази 5һәссә қариғанда суниң авази 5һәссә чапсан тарилиду. Авазниң чапсан тарилиду. Авазниң қаттиқлиғини өлчәш үчүн өлчәм қаттиқлиғини өлчәш үчүн өлчәм бирлик қоллиниду. У өлчәм бирлик қоллиниду. У өлчәм бирлик бирлик децибел (дБ)децибел (дБ) дәп дәп атилиду. атилиду.

3 слайд

#4 слайд
• Мону сүрәтләр бойичә һәр Мону сүрәтләр бойичә һәр қандақ нәрсиниң аваз өлчәм қандақ нәрсиниң аваз өлчәм бирлигини байқашқа болиду.бирлигини байқашқа болиду.

4 слайд

#5 слайд
Әнди, полиция машинисини алайли. Әнди, полиция машинисини алайли. Полиция машиниси йеқинлашқанда, Полиция машиниси йеқинлашқанда, униң сиренисиниң үни униң сиренисиниң үни жирақлиғандикигә қариғанда қаттиқ жирақлиғандикигә қариғанда қаттиқ аңлиниду. Машина жирақлиғанда , аңлиниду. Машина жирақлиғанда , аваз долқунлири «созулиду» вә аваз долқунлири «созулиду» вә сирениниң үни төвән болиду. Бу сирениниң үни төвән болиду. Бу пәриқни пиядә маңғучи сезиду. пәриқни пиядә маңғучи сезиду. Шәпирәңләрниң чеқиришини адәм Шәпирәңләрниң чеқиришини адәм қулиғи аңлимайду. Бу аваз қулиғи аңлимайду. Бу аваз долқунлири наһайити жуқури. Уларнидолқунлири наһайити жуқури. Уларни ультраавазларультраавазлар дәп атайду.дәп атайду. Сада Сада дегинимиз – бу жирақ нәрсиләрдин дегинимиз – бу жирақ нәрсиләрдин қайтип, кәйнигә янған һава қайтип, кәйнигә янған һава долқунлирини атаймиз.долқунлирини атаймиз.

5 слайд

#6 слайд
Соалларға жавап бәргин:Соалларға жавап бәргин: • Аваз дегинимиз немә?Аваз дегинимиз немә? (бу долқунлар түридә тарилидиған (бу долқунлар түридә тарилидиған һаваниң тәвриниши)һаваниң тәвриниши) • Авазниң қаттиқлиғини өлчәш Авазниң қаттиқлиғини өлчәш үчүн өлчәм бирлик қандақ үчүн өлчәм бирлик қандақ атилиду?атилиду? (децибел (дБ) дәп атилиду)(децибел (дБ) дәп атилиду) • Ультравазларға мисал Ультравазларға мисал кәлтүрүңлар?кәлтүрүңлар? (шәпирәңниң чеқириши)(шәпирәңниң чеқириши)

6 слайд

#7 слайд
Өй тапшурмиси:Өй тапшурмиси: • 145-бәттики «Қизиқарлиқ 145-бәттики «Қизиқарлиқ фактларни» оқуп, қисқичә фактларни» оқуп, қисқичә дәптириңларға йезип, дәптириңларға йезип, сүритини салимиз.сүритини салимиз.

7 слайд