Орталық және күйрегеннен кейінгі Азия елдері

#1 слайд
«Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасы» ММ-ң ШЖҚ «Талғар медициналық колледжі» МКК Сабақтың тақырыбы: Отарлық және күйрегеннен кейінгі Азия елдері.

1 слайд

#2 слайд
Сабақ мақсаты: ХХ ғ. бірінші жартысындағы Азия елдері бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Азия елдерінің дамуы. Ұлттар Лигасының мандат жүйесі. Ұлт-азаттық қозғалыстың өрістеуі (суньятсенизм, гандизм, кемализм). Зайырлы ұлтшылдық және дін мәселесі. Жапонияда саяси партиялардың құрылуы, сыртқы саясаты. 1920-1930 жж. экономикалық дағдарыс. Қытайда 1925-1927 жж. ұлттық революция. 1919 жылғы 4 мамыр қозғалысы. Түркиядағы ұлт-азаттық қозғалыстар. 1921-1922 жж. Кеңес-Түркия келісімдері. Мұстафа Кемал билігі, республиканың жариялануы. Монғолиядағы 1921 ж. революция. Д. Сухэ-Батор, Монғол Халық Республикасының құрылуы. Жас ауғандықтар қозғалысы. Тәуелсіздігін жариялауы. Ағылшын-ауған қақтығысы. Ирандағы саяси күрестің шиеленісуі. Мемлекеттік төңкеріс. Қалжарлар әулетінің биліктен кетуі. Үндістандағы әкімшілік-реформалары.

2 слайд

#3 слайд
  Азияның тәуелсіз мемлекеттері екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта қалыпына келулері қиынға түсті. Англия, Франция және Нидерланд мемлекеттері соғыс аяқтала салысымен қираған мекендерін қалпына келтіруге бар күшін салды. Бұған жер-жерде қарулы қарсылықтар көрсетіліп, ақырында өздерінің тәуелсіздіктерін мойындатты.      Еркіндікке шыққан жас елдердің алдында маңызды міндеттер тұрды: саяси егемендіктерін нығайту, экономикалық дербестігін жаулап алу, әлеуметтік өзгерістерді жүзеге асыру және мәдениетті дамыту.      Соғыстан кейін Азия елдерінің қатары дамудың капиталистік емес (немесе «социалистік бағдарды») жолдарын таңдады. Мұндай елдер: Қытай, Вьетнам, ҚХДР. Моңғолия. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Моңғолия халық шаруашылығын дамытуға кірісті. Моңғолияның ауыл шаруашылығын кооперативтендіру көп жылға созылды.      Бірінші кезеңде XX ғасырдың 30-40 жылдарында кооперацияның қарапайым түрлері дамыды. 1950 жылдары жаппай ұжымдастыру жүргізіліп, Ауыл шаруашылығы бірлестігі (АПБ) дәрежесіне көтерілді. Үкімет басында 32 жыл билік еткен Ю. Цеденбал социализмнің «сталиндік моделінің» дамуына үлес қосты. XX ғасырдың 80-жылдары Моңғолия экономикасы тоқырауға ұшырап, 1990 жылдары экономикалық дағдарыс шегіне жетті.       Шығыс Еуропадағы және КСРО-дағы өзгерістердің әсерінен Моңғолияда оппозициялық топтар қалыптасып, үкіметке қарсы митингілер ұйымдастырылды.     1990 жылы мамыр айында заң қабылданып, Моңғолияда көппартиялық тәртіпке жол ашылды. 1992 жылы жаңа Конституция қабылданып, елдің аты Моңғолия деп өзгертілді.

3 слайд

#4 слайд
  Қытай. 1949 жылы қазанда Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін социалистік құрылыс басталды. Аграрлық реформа жүргізіліп, шаруалар ұжымдастырылды. Аралас экономика құрылды. Ішінара мемлекет қарамағына алу арқылы мемлекеттік сектор пайда болды. 1958 жылы «үлкен секіріс» саясаты жарияланды. ҚКП-ның басты бағыты қысқа мерзімде коммунистік қоғам орнату болды. Индустрияландыру қарқынды түрде жүргізіліп, барлық өнеркәсіп иелерінен сатып алынып, теңдей бөлісу принципі енгізілді. Алайда 1970 жылдың ортасында бұл жол Қытайда аса ауыр экономикалық дағдарысқа әкеліп соқтырды.      26 жылға созылған экономикалық жаңалықтар Қытайды едәуір табыстарға жеткізді. Осы жылдар аралығында ҚХР экономикасы әлем бойынша дамыған елдердің қатарына қосылды. Солтүстік Корея. Корей Халық-Демократиялық Республикасы (КХДР) 1948 жылы 9 қыргүйекте Кореяның солтүстігінде құрылды. Коммунистер бірігіп Корей Еңбек партиясын (КЕП) құрып, елде бірпартиялық режим орнады. Ол «Корей үлгісіндегі социализм» орнатылатынын жариялады. Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының көмегімен экономиканы қалпына келтіру жаңа техникалық негізде жүргізіліп, ол еңбек өнімділігін арттыруға мүмкіндік берді.      1956 жылы КЕП-тің съезі болып, ол елді социалистік индустрияландыру және ұжымдастыруды аяқтау бағытына түсті.     Қазіргі уақытта жоспарлы социалистік экономиканы реформалау және елді қарқынды түрде дамыту үшін жағдайлар жасау – мемлекеттің басты міндеті.

4 слайд

#5 слайд
  1956 жылы бүкіл Въетнам аумағын еркін сайлау негізінде біріктіру көзделді. Бірақ «қырғи қабақ соғыс» жағдайында біріктіру сәтсіздікке ұшырап, Оңтүстік Въетнамда үкімет басына америкашыл үкімет келіп, Солтүстікте социализмнің сталиндік идеясын негізге алған коммунистік режим орнады.      Въетнам. Өтпелі кезең екі жылдай уақытқа созылып, 1976 жылы Ұлттық жиналыс жалпыға бірдей сайлау өткізіп, біртұтас Въетнам Социалистік Республикасын (ВСР) жариялады. Съезд елде социализм бағытын орнатуды жариялады. Въетнам экономикасын реформалаудың негізіне жаңғыртудың қытайлық үлгісі алынды. Елде жаңару саясаты жүзеге асырылып, 80-жылдардың соңында өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында шаруашылық есеп пен өзін-өзі ақтау жүйесі енгізіле бастады, өздерін ақтамайтын кәсіпорындарға мемлекеттік көмек ретінде қаржы беру тәжірибесі тоқтатылды.     1987 жылдан бастап шетел капиталының әкелінуі күшейіп, бірлескен кәсіпорындар құрыла бастады. Реформалардың нәтижесінде 90-жылдардың ортасына қарай жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны 8% жетті. Қазіргі уақытта жоспарлы социалистік экономиканы реформалау және елдің қарқынды дамуы үшін жағдайлар жасау – Въетнам үшін негізгі міндет.   Лаос. 1975 жылы 2 желтоқсанда Лаос Халықтық революциялық партиясының басшылығымен шетел ықпалын жақтайтын саяси күштер ауыздықталып, монархия тәртібі жойылды. Лаоста халықтық-демократиялық құрылыс орнады.     Социалистік құрылысты дамыта отырып Лаос халқы алғашқы кезде бірқатар әлеуметтік- экономикалық жетістіктерге жетті. Біраз уақыт өткеннен кейін социалистік құрылыс тоқырауға ұшырады. 1986 жылы қарашада Лаос коммунистері Халықтық-революциялық партияның IV съезінде терең реформалық бағдарламаның жобасын ұсынды. Ол бағдарлама бойынша Лаос экономикасы нарықтық қатынастарға көшті. 1991 жылы 14 тамыздағы қабылданған Лаос Конституциясы мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жүйесін көпсалалы шаруашылық құрылыс ретінде анықтады.

5 слайд

#6 слайд
Берілген сөйлемдерді тиісті сөздермен толықтырыңыз. Азияның қай елдерінде мынадай хабарландыру басылып шығуы мүмкін?   1990 жылы демократиялық төңкеріс басталып, соңы үкіметтің отставкасына, көппартиялы сайлау мен жаңа конституция қабылдауға алып келді.         1978 жылы экономикалық реформалар басталды. Соның әсерінен біздің мемлекет өндірістің көптеген саласы бойынша алдыңғы қатарға шығып, әлемдегі озық мемлекетке айналып отыр.         1975 жылы еліміздің екі бөлігі бірігіп, бір социалистік мемлекет құрылды. .

6 слайд

#7 слайд
1. 1946–1954 ж.ж. Вьетнам қай елдің отарлауына қарсы күресті? А) Англияның Б) АҚШ-тың В) Францияның Г) Жапонияның Д) Германияның 2. 1940–50-ж.ж. социалистік өзгерістерден кейін Моңголия қандай елге айналды? А) Аграрлы-индустриалды Б) Жоғары дамыған индустриалды В) Мал шаруашылықты Г) Индустриалды Д) Егін шаруашылықты 3. 1924 жылы шығыстағы қай ел капиталистік емес жолды таңдады? А) Түркия Б) Қытай В) Монғолия Г) Ауғанстан Д) Вьетнам

7 слайд

#8 слайд
4. Вьетнам Демократиялық Республикасының және коммунистік партиясының негізін қалаған кім? А) Дэн Сяопин Б) Чжоу Энлай В) Чан Кайши Г) Хо Ши Мин Д) Сунь Ятсен 5. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін социалистік жолмен дамуды таңдаған мемлекеттер: А) Пәкістан, Вьетнам, Индонезия Б) Пәкістан, Сингапур, Индонезия В) Сингапур, Таиланд, Үндістан Г) Қытай, Вьетнам, Солтүстік Корея Д) Малайзия, Лаос, Камбоджа

8 слайд

#9 слайд
Үйге тапсырма: 1. Мәтінді жазып, тапсырмаларды орындау 2. Сөзжұмбақ жасау 3. Тест құрастыру

9 слайд