#1 слайд
Қызылорда облысы Шиелі ауданы № 244 Ы Жақаев атындағы орта мектебі ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫҢ ТАҚЫРЫБЫ: «Өсімдіктегі судың булануы» Бағыты:жаратылыстану-математикалық бағыт Секциясы: химия ,биология Орындаушының аты-жөні: Нұрғани Еркеназ Сынып:2 Жетекшісі: № 244 Ы Жақаев атындағы орта мектебінің бастауыш сынып мұғалімі: Кордабаева Анар Мадияровна

1 слайд

#2 слайд
Тақырыптың өзектілігі: Транспирация – өсімдіктің тіршілігін қамтамасыз ететін, тамырдан жапырақтарға қарай судың қозғалысын және өсімдіктің температуралық реттелуін қамтамасыз етеді. Бұл процесс ауыл шаруашылығында, құрғақшылыққа төзімді дақылдарды өсіруде және климат өзгерістері жағдайында өсімдіктердің бейімделуін зерттеуде үлкен маңызға ие. II. ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ 2.1. Өсімдік қандай мүшелерден тұрады? Біздің ғаламшарымызда өсімдіктердің шамамен 400 мың түрлері бар. Олар бір – бірінен қатты ерекшеленуі мүмкін: олардың кейбіреулері нағыз алыптар, басқалары өте кішкентай, көзге әрең көрінеді, бірақ олардың барлығын жалпы құрылым біріктіреді. Барлық өсімдіктер тамыр, сабақ, жапырақ және гүлден тұрады[1].

2 слайд

#3 слайд
Транспирация үдерісінің негізгі маңызы; ​ Транспирация — судың жапырақ бетінен булануы арқылы пайда болатын негізгі қозғаушы күш. Бұл күш суды тамырдан өсімдіктің ең биік бөліктеріне (тіпті алып ағаштардың ұшар басына дейін) үздіксіз көтереді. Судың және минералды заттардың тасымалы: (ағысын қалыптастыру) Сумен бірге топырақтан сіңірілген қажетті минералды тамырдан жапыраққа дейін сабақ бойымен тасымалданады. Транспирация тоқтаса, минералды қоректену де тоқтайды. ​Термореттеу: (Салқындату) Су буланып жатқан кезде, ол өсімдік жапырағының бетінен жылуды алып кетеді. Бұл процесс терлеу арқылы адам денесінің салқындауына ұқсас. ​ Серпімділік (тургор) қалыптастыру: Клеткалардағы судың жеткілікті мөлшері өсімдік мүшелерінің серпімділігін қамтамасыз етеді

3 слайд

#4 слайд
Транспирация құбылысы  Транспирация өсімдіктер үшін өте маңызды. Біріншіден, бұл өсімдіктердің салқындауына көмектеседі. Екіншіден, транспирация өсімдіктердің өсуіне қажетті заттарды алуға көмектеседі. Буланған су өзімен бірге топырақтан қоректік заттарды алып, оларды өсімдіктің барлық бөліктеріне жеткізеді [7]. Транспирация өсімдіктер үшін де, бүкіл әлем үшін маңызды процесс. Өсімдіктерден буланған су атмосфераға көтеріліп, бұлт түзеді. Бұлттар ауырлап жер бетіне жаңбыр түрінде түседі.Осылайша су айналымы да іске асырылады. Сондықтан транспирация- бұл өсімдіктердің өсуіне және дамуына көмектесетін және бізге өмір сүруге қажетті суды беретін өте маңызды процесс Транспирацияға әсер ететін факторлар Транспирацияға әсер ететін факторларды ішкі (өсімдікке тән) және сыртқы (қоршаған орта) деп екі негізгі топқа бөлуге болады. ​I. Сыртқы факторлар: Бұл факторлар көбінесе транспирацияның қарқындылығын анықтайды. II. Ішкі факторлар: Бұл факторлар өсімдіктің транспирацияға деген бейімділігі мен құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты.

4 слайд

#5 слайд
*ІІІ. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМІ *Транспирация құбылысын анықтау 2024- ші жылдың 13-ші қараша күні «Өсімдіктердің транспирациясы яғни, Өсімдіктегі судың булануы » тақырыбындағы тәжірибемді бастадым. Тәжірибеге қажетті құралдарды дайындадым. 2. Екі өсімдіктің сабақтарын колбаға салып, ауа кірмес үшін скотчпен бекіттім. 3.Бірінші өсімдікке су құйып терезе алдына қойдым. 4.Екінші өсімдікке су құймай шкаф ішіне қараңғы жерге қойдым. 5.Бақылау күнделігін жүргізе бастадым. 2024 жылдың 13 қараша -24 қараша аралығында екі өсімдікті бақылап 10 күн аралығында бақылау жүргіздім. Негізі бұл тәжірибені 1 күн ішінде де жүргізуге болады. Нәтиже: Колбада су тамшылары пайда болды. Су тамшылары жапырақтан бөлінген будан пайда болды. Бұл «транспирация құбылысы» деп аталады. Қорытынды: Өсімдік суды жапырақтары арқылы буландырып, салқындайды. Бөлмені ылғалдандырады. Сондықтан үйде бөлме өсімдіктерін өсірген пайдалы. Жиналған су тамшылпарын төкпей қайтадан сол гүлге су құюға пайдалануға болады деп есептеймін, себебі ол таза су. 1

5 слайд

#6 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ Транспирация - өсімдіктің суды буландыру құбылысы. Бұл процесс өсімдіктің барлық мүшелерінде жүре алады, бірақ негізінен жапырақтары арқылы жүзеге асырылады. Буланған кезде жапырақтары салқындап, өсімдік қызып кетпейді. Булану өсімдіктегі судың қозғалысына ықпал етеді. Су ағындарымен минералды заттар да қозғалады. Булану арқылы су буы түріндегі су ауаға еніп, оны ылғалдандырады.Сондықтан үйде бөлме өсімдіктерін өсіру өте пайдалы. Ұсынысым : Ауыл шаруашылығындағы транспирацияны басқарудың ең тиімді жолы – тамшылатып суару жүйелері сияқты әдістерді қолдану арқылы топырақтағы ылғалды сақтауға басымдық беру.

6 слайд