#1 слайд
І.Ұйымдастыру кезеңі: Амандасу. Түгендеу Психологиялық ахуал қалыптастыру. «Жүректен жүрекке» : Оқушылар бір – бірлеріне әдемі тілектер айтады Санамақ арқылы 3 топқа бөлінеді

1 слайд

#2 слайд
Үй тапсырмасын сұрауда және жаңа сабақтың тақырыбын ашуда «Пазл» әдісі қолдану. Сұрақтарға жауап берген кезде сурет ашылады.Сабақ тақырыбы анықталады  https://learningapps.org/watch?v=px6v6o5m324

2 слайд

#3 слайд
Өсімдік тыныс алуы Тірі ағза тыныс алмай нәруыздан ,майлар мен көмірсулардан энергия алуы мүмкін. ДұрысҚате Батпақта өсетін өсімдік ауа тамырлар түзіледі Батпақ топырағында ауа мен оттек аз. Тірі ағзалар энергия алу үшін тыныс алады Өсімдіктерде фотосинтез барысында жарық энергиясын пайдаланып органикалық заттарды өздері жасайды. Өсімдіктер тыныс алу процесі тек түнде жүреді

3 слайд

#4 слайд
бейнематериал https://youtu.be/yGyhrrIPdPg?si=MVvq-m6 X02Xkc1Ez

4 слайд

#5 слайд
Өсімдіктердің тыныс алуы: Тұқым мен өскіндер мысалында Өсімдіктердің тыныс алуы - олардың өмірлік маңызды процестерінің бірі. Бұл процесс арқылы өсімдіктер энергия алады, өсуге және дамуға мүмкіндік береді. Тұқымдар мен өскіндер өсімдіктердің ең алғашқы даму кезеңдері болып табылады, сондықтан олардың тыныс алу ерекшеліктерін зерттеу өте маңызды. Бұл зертханалық жұмыста біз өсімдіктердің тыныс алу процесін тереңірек зерттеп, оның маңыздылығын түсінеміз.

5 слайд

#6 слайд
Тыныс алу процесінің мәні 1 Оттегін қабылдау Өсімдіктер ауадан немесе судан оттегін қабылдайды. Бұл процесс жапырақтардағы өте ұсақ саңылаулар - устьицалар арқылы жүреді. 2 Глюкозаның ыдырауы Қабылданған оттегі жасушаларға жетіп, митохондрияларда глюкозаның ыдырауына қатысады. Бұл процесс кезінде энергия бөлінеді. 3 Көмірқышқыл газының бөлінуі Глюкозаның ыдырауы нәтижесінде көмірқышқыл газы түзіледі, ол қайтадан ауаға шығарылады.

6 слайд

#7 слайд
Тұқымдардың тыныс алу ерекшеліктері Төмен қарқындылық Тұқымдар тыныштық күйінде болғандықтан, олардың тыныс алу қарқындылығы өте төмен. Су әсері Тұқымдар суға түскенде, олардың тыныс алу қарқындылығы күрт артады. Температура әсері Жоғары температура тұқымдардың тыныс алу қарқындылығын арттырады. Оттегі қажеттілігі Тұқымдардың өнуі үшін оттегінің болуы міндетті шарт болып табылады.

7 слайд

#8 слайд
Өскіндердің тыныс алу ерекшеліктері Жоғары қарқындылық Өскіндер белсенді өсу кезеңінде болғандықтан, олардың тыныс алу қарқындылығы өте жоғары. Бұл кезеңде өсімдіктер көп энергия жұмсайды, сондықтан тыныс алу процесі қарқынды жүреді. Тәуліктік өзгерістер Өскіндердің тыныс алу қарқындылығы тәулік бойы өзгеріп отырады. Күндіз фотосинтез процесі жүретіндіктен, тыныс алу қарқындылығы төмендейді. Ал түнде тыныс алу процесі күшейеді. Қоршаған орта факторлары Температура, ылғалдылық, жарық сияқты факторлар өскіндердің тыныс алу қарқындылығына әсер етеді. Мысалы, температура жоғарылаған сайын тыныс алу қарқындылығы да артады.

8 слайд

#9 слайд
Тыныс алуды зерттеу әдістері Температураны өлшеу Тыныс алу кезінде энергия бөлінетіндіктен, температураны өлшеу арқылы процестің қарқындылығын анықтауға болады. Микроскопиялық зерттеу Өсімдік жасушаларын микроскоп арқылы зерттеу, митохондриялардың белсенділігін бақылауға мүмкіндік береді. Газ алмасуын өлшеу Арнайы құрылғылар арқылы өсімдіктер қабылдайтын оттегі мен бөлетін көмірқышқыл газының мөлшерін өлшеуге болады.

9 слайд

#10 слайд
Зертханалық жұмысты жүргізу Дайындық Қажетті құрал-жабдықтарды дайындау: Петри табақшалары, сүзгі қағазы, тұқымдар, термометр, микроскоп. Тәжірибе қою Петри табақшаларына сүзгі қағазын салып, оған тұқымдарды орналастыру. Бір табақшаны құрғақ, екіншісін дымқыл күйде қалдыру. Бақылау Әр 24 сағат сайын тұқымдардың өну процесін бақылау, температураны өлшеу және микроскоппен зерттеу. Қорытынды Алынған мәліметтерді талдау, тыныс алу қарқындылығының өзгеруін анықтау және қорытынды жасау.

10 слайд

#11 слайд
Тыныс алудың маңызы және қорытынды 1Энергия көзі Тыныс алу процесі өсімдіктерге өсу, даму және басқа да өмірлік процестерге қажетті энергияны қамтамасыз етеді. 2Өсу мен даму Тыныс алу арқылы алынған энергия жаңа жасушалардың түзілуіне, ұлпалардың қалыптасуына және өсімдіктің жалпы дамуына жұмсалады. 3Бейімделу Тыныс алу қарқындылығын өзгерту арқылы өсімдіктер қоршаған ортаның әртүрлі жағдайларына бейімделе алады. 4Ғылыми зерттеулер Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу арқылы ғалымдар өсімдіктердің физиологиясын жақсы түсініп, ауыл шаруашылығы мен экология саласында маңызды жаңалықтар аша алады.

11 слайд

#12 слайд
( Жұптық жұмыс) Тапсырма 1 Кестені толтырып, екі процесті салыстырыңдар Сұрақ Фотосинтез Тыныс алу Тәуліктің қай кезінде болады?     Қандай газ сіңіріледі?     Қандай газ бөлінеді?     Энергия сіңіріле ме әлде бөліне ме?    Қандай жасушаларда жүреді?     Дескриптор: -фотосинтез үдерісін сипаттайды 2б -тыныс алу үдерісін сипаттайды 2б

12 слайд

#13 слайд
Тапсырма 2. PISA Тапсырмасы: Өсімдіктердің тыныс алуы Мәтін: Өсімдіктер күндіз фотосинтез процесі арқылы көмірқышқыл газын (CO₂) сіңіріп, оттегін (O₂) бөледі. Бірақ өсімдіктер тәулік бойы тыныс алады, яғни олар O₂ тұтынып, CO₂ бөліп шығарады. Түнде фотосинтез жүрмегендіктен, тек тыныс алу процесі жүреді. Зертханада зерттеуші төмендегі тәжірибені өткізді: Бірдей өсімдіктерді мөлдір шыны қоңыраулардың астына орналастырды. Бір шыны қоңырауды жарық жерге, екіншісін қараңғыға қойды. Қоңыраулар ішіндегі оттегі мөлшері өлшенді.

13 слайд

#14 слайд
Тапсырма: 1.Тәжірибе нәтижесін болжаңыз: а) Қандай шыны қоңырауда оттегі мөлшері жоғары болады? ә) Қараңғыдағы қоңырауда оттегінің азаю себебін түсіндіріңіз. 2.Сұраққа жауап беріңіз: Тыныс алу өсімдіктердің тіршілігі үшін неге маңызды?

14 слайд

#15 слайд
Шындық/Жалған Тапсырмасы: Өсімдіктердің тыныс алуы Төмендегі мәлімдемелердің әрқайсысы үшін «Шындық» немесе «Жалған» деп жауап беріңіз: 1.Өсімдіктер тек күндіз тыныс алады. 2.Тыныс алу процесі өсімдікке энергия өндіруге көмектеседі. 3.Қараңғыда өсімдіктер оттегіні бөліп шығарады. 4.Жарықта өсімдіктер оттегіні көп мөлшерде бөліп, көмірқышқыл газын сіңіреді. 5.Өсімдіктердің тыныс алу процесі тек тамыр жүйесінде жүреді.

15 слайд

#16 слайд
Сәйкестік Тесті: Фотосинтез және Тыныс алу Төмендегі процестерге тән сипаттамаларды тиісті бағанға сәйкестендіріңіз: Сипаттама Фотосинтез Тыныс алу 1. Энергия өндіру үшін глюкозаны ыдыратады 2. Оттегі (O₂) бөлінеді 3. Күн сәулесінің энергиясын пайдаланады 4. Барлық тірі организмдерде жүреді 5. Көмірқышқыл газын (CO₂) сіңіреді 6. Жасушаның митохондриясында жүзеге асады 7. Глюкоза және оттегіден энергия (АТФ) өндіреді 8. Тек жарықта жүзеге асады

16 слайд

#17 слайд
ФС (Жеке жұмыс ) Тапсырма 3. №7 зертханалық жұмыс. Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу Мақсаты: өсімдіктердің тыныс алатынын анықтау. Құрал-жабдықтар: мүмкіндігінше бір жылғы, вегетативті жол- мен көбейген және мөлшері бірдей (жапырақ мөлшері) 2-6 дана бөлме өсімдігі (қазтамақ, жебежапырақ және т.б.), 2 табақ, шыны коңырау. Қараңғы шкаф, әк суы бар 2 ыдыс, кішкентай 2 балауыз шам, түймелер, сіріңке. Жұмыс барысы. Бұл жұмысты жасау үшін жақсы суарылған өсімдіктерді әк суы бар ыдыстармен бірге жайпақ табаққа қояды. Содан кейін әрбір өсімдікті мөлдір шыны қоңыраумен жауып қояды. Енді оларды әртүрлі жағдайда: біреуін жарық жақсы түсетін жерге, екіншісін шкафқа немесе жарық түспейтін жерге 5-7 күнге қалдырады. Осы уақытта қоңырау көтерілмейді және өсімдіктер суарылмайды. 1. Әк суының түсі қалай өзгергенін бақылаңдар. 2. Кішкентай балауыз шамды түйменің үстіне қойып, оны жағындар. Содан кейін оны абайлап шыны қоңыраудың астына ауа барынша бармайтындай етіп жайпақ табаққа орналастырыңдар. Коныраудың бір шетінен жайлап көтеріп, түймедегі балауыз шамды қойып, қоңырауды түсіріңдер. 3. Қандай балауыз шамның жарық болып ұзақ жанатынын бақылаңдар. Мәліметтерді кесте түрінде дәптерге жазыңдар.

17 слайд

#18 слайд
Зерттелетін белгі   Өсімдік тіршілігінің жағдайы   жарықтағы   қараңғыдағы   Әк суының түсі және мөлдірлігі       Балауыз шамның жану қарқындылығы және уақыты     4. Берілген сұрақтарға жауап беріңдер. а) Неліктен тәжірибе нәтижелерінде айырмашылык бар? Ол фото- синтез үдерісіне қалай байланысты? ә) Бөлінген қандай газдан әк суы лайланады? б) жану үшін қандай газ керек? Оның мөлшері әртүрлі жағдайдағы өсімдіктерде қалай және неліктен айырмашылық жасады? 5. Зертханалық жұмыс нәтижелері бойынша жалпы қорытынды жасаңдар.

18 слайд

#19 слайд
«Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі Сабақты бекіту мақсатында қолданылады. Бүгінгі сабақтан алған білімдерін бір сөйлем арқылы білдіреді. Қорытындылай келе, оқушыларға кері байланыс беріледі. Рефлексия «3/2/1 әдісі»: 1. Мен білетін үш нәрсе ... 2. Мені таңқалдырған екі нәрсе ... 3. Болашақта тереңірек қарастыратын бір нәрсе....

19 слайд