Өткізгіштерді тізбектеп және параллель жалғау

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
Сабақ мақсаты: 1.Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауды түсіндіру. 2.Ойлау қабілетін, танымын, өткізгіштердің тізбектей және параллель жалғауын күнделікті өмірмен байланыстыра отырып оқушыларға жеткізу. 3.Оқушының ғылымға деген қызығушылығын арттыру; еңбекке, ұжымшылдыққа, халық дәстүрін дәріптеуге тәрбиелеу.

2 слайд

#3 слайд
Сұрақ-жауап. 1.Ток күші деп нені айтады? Оның өлшем бірлігі. 2.Өткізгіштегі ток күшін қандай құралмен өлшейді? Ол тізбекке қалай қосылады? 3.Электр кернеу деп нені айтады? Ол қандай бірлікпен беріледі? 4.Тізбектің бөлігі үшін Ом заңын тұжырымда. 5.Өткізгіштің кедергісі неге және қалай тәуелді? 6.Ток көзіне нелер жатады? 7.Токтың әсерлері қандай?

3 слайд

#4 слайд
Техника және тұрмыста әр түрлі тұтынушылар: қыздыру шамдары, үтіктер, электр пештері, электрқозғалтқыштары және т. б. қолданылады. Өткізгіштерді жалғаудың тәсілдерін қарастырайық.

4 слайд

#5 слайд
1- жағдай. Егер бірінші өткізгіштің соңы екінші өткізгіштің басымен, екіншінің соңы үшіншінің басымен жалғанса, онда мұндай қосуды тізбектей жалғау деп атайды.

5 слайд

#6 слайд
Бір секундта өткізгіштің көлденең қимасы арқылы бірдей мөлшердегі еркін заряд тасушылар өтсе, өткізгіштерді тізбектей жалғағанда, өткізгіштердегі ток күшінің шамасы бірдей болады. Алайда өткізгіштің ұштарындағы және кернеулері әр түрлі. Тізбектің әрбір бөлігіне Ом заңын қолданамыз. Демек, . ; ; екенін ескере отырып: аламыз. 2 U 1 U I IRU 11IRU 22IRU 21 UUU  )( 2121 RRIIRIRU 

6 слайд

#7 слайд
Егер арқылы өткізгіштердің жалпы кедергісін белгілесек, онда . Тізбектей жалғанған бірнеше өткізгіштен тұратын тізбектің кедергісі жеке өткізгіштер кедергілерінің қосындысына тең. Өткізгіштерді тізбектей жалғағанда ток күштері тең, ал тізбектегі жалпы кернеу оның бөліктеріндегі кернеулердің қосындысына тең болады, ал жалпы кедергі әрбір өткізгіштің кедергілерінің қосындысынан тұрады: ; ; . R 21 RRR  nIIII  ... 21 nUUUU  ... 21 nRRRR  ... 21

7 слайд

#8 слайд
2-жағдай. Егер өткізгіштердің басын бір ғана А нүктесінде, ал ұштарын екінші бір В нүктесінде жалғасақ, онда мұндай жалғауды өткізгіштердің параллель жалғау деп атайды. Электр тізбегінің екі өткізгіштен артық өткізгіштер түйісетін нүктесін түйін (суретте А және В нүктелері) деп атайды.

8 слайд

#9 слайд
Тізбекті параллель жалғағанда, екі параллель арнаға тармақталған су ағыны тәрізді, ток өткізгіштер бойымен тармақталады. және тармақталған ток күштерінің қосындысы тармақталмаған бөлігіндегі токтың шамасына тең, яғни . Ом заңының негізінде бірінші өткізгіштің ұшындағы кернеу: , ал екінші өткізгіштің ұшындағы кернеу: болады. 2 I I 21 III 111 RIU  222 RIU  1 I

9 слайд

#10 слайд
және бір-біріне тең, себебі, олар А және В бір ғана нүктелердің (түйіндердің) арасындағы кернеу болып табылады, осыдан екендігі шығады. Жоғарыдағыны ескеріп және жалпы кедергіні арқылы белгілей отырып, , формулаларын аламыз. Бұл формулалардың оң және сол жақ бөліктерін қосамыз, сонда немесе . 1U 2U UUU  21 R 1 1 R U I 2 2 R U I 21 21 R U R U II  21R U R U I 

10 слайд

#11 слайд
Демек, немесе . Өткізгіштерді параллель жалғағанда, тізбектің барлық бөліктерінде кернеу бірдей, ал жалпы ток күші әрбір өткізгіштегі ток күштерінің қосындысына тең, жалпы кедергі әрбір өткізгіштің кедергісінен кем болады. ; ; . 21R U R U R U  21 111 RRR  nUUUU  ... 21 21 111 RRR  nIIII  ... 21

11 слайд

#12 слайд
20-жаттығу 1. Суретте тізбектей жалғанған үш өткізгіштің сұлбасы берілген. Кедергісі өткізгіштегі кернеудің төмендеуі . Кедергісі болатын өткізгіштің кернеуін және олардың ұштарындағы кернеу 120 В болғандағы өткізгіштің кедергісін анықтаңдар. ОмR36 1 BU9 1 ОмR64 2 3R Берілгені: ОмR36 1 ОмR64 2 BU9 1 Табу керек -? 3R BU120 3 Жауабы: 16 В, 480 Ом

12 слайд

#13 слайд
2. Суретте параллель жалғанған екі өткізгіштің сұлбасы берілген. Кедергісі өткізгіш арқылы ток өтеді. ток өткендегі өткізгіштің кедергісін анықтаңдар. ОмR44 1 AI5 1 AI8,0 2 2R Берілгені: ОмR44 1 AI5 1 AI8,0 2 Табу керек - ? 2R Жауабы: 275 Ом

13 слайд

#14 слайд
3. Кедергілері 20 Ом және 30 Ом болатын екі резистор кернеуі 24 В электр тізбегіне жалғанған. Тізбекке екі резисторды тізбектей және параллель жалғағандағы ток күші қандай? Берілгені: ОмR20 1  ОмR30 2  ВU24 Табу керек - ? - ? m I n I Жауабы: 0,48 А; 2 А.

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Физикалық шамалар БелгіленуіӨлшем бірлігі Ток күші Кернеу Кедергі Меншікті кедергі

16 слайд

#17 слайд
Үй тапсырмасы: §25. 5,3 жаттығу. №4-5 есептер.

17 слайд