Презентация 7 сынып

#1 слайд
ЗЗаттың күйлері: аттың күйлері: сұйық, қатты, газсұйық, қатты, газ

1 слайд

#2 слайд
АГРЕГАТТЫҚ КҮЙАГРЕГАТТЫҚ КҮЙ — заттың (су, темір, күкірт т.б.) белгілі бір  — заттың (су, темір, күкірт т.б.) белгілі бір жағдайдағы (темпиратура, жағдайдағы (темпиратура, қысым) күйі. Заттар 3 не 4 түрлі ) күйі. Заттар 3 не 4 түрлі агрегаттық— агрегаттық— газ, сұйық, қатты , сұйық, қатты дене және  және плазма күйінде  күйінде болады. Мысалы, су сұйық, болады. Мысалы, су сұйық, мұз және  және бу күйінде кездеседі.  күйінде кездеседі. Заттың бірнеше АГРЕГАТТЫҚ КҮЙінің болуы оның Заттың бірнеше АГРЕГАТТЫҚ КҮЙінің болуы оның  молекулалары мен  мен атомдарының жылулық қозғалысындағы  жылулық қозғалысындағы ерекшеліктеріне байланысты. Әр күйдегі бөлшектердің ерекшеліктеріне байланысты. Әр күйдегі бөлшектердің тартылыс күштері тартылыс күштері электрондардың қатысуына тәуелді.  қатысуына тәуелді. Мысалы, қатты және сұйық денелерге қарағанда газдарда Мысалы, қатты және сұйық денелерге қарағанда газдарда бөлшектердің еркін тербелмелі қозғалыстары өте жоғары бөлшектердің еркін тербелмелі қозғалыстары өте жоғары болады. Заттар бір АГРЕГАТТЫҚ КҮЙден екіншісіне өткен болады. Заттар бір АГРЕГАТТЫҚ КҮЙден екіншісіне өткен кезде олардың кейбір физикалық-химиялық қасиеттерінің (кезде олардың кейбір физикалық-химиялық қасиеттерінің ( энтропия, , тығыздық т.б.) өзгеруі секірмелі түрде жүреді, яғни  т.б.) өзгеруі секірмелі түрде жүреді, яғни заттың құрамы бұрынғы қалпында сақталғанымен, заттың құрамы бұрынғы қалпында сақталғанымен,  құрылымы өзгереді. өзгереді. Агрегаттық күй

2 слайд

#3 слайд
Температураның өзгеруіне байланысты зат үш түрлі күйде: қатты, сұйық және газ күйлерінде бола алады. Әр түрлі күйдегі заттың қасиеттері де түрліше болады. Бөлме температурасында (+20°С)  сынаптан өзге металдар қатты күйде болса, ауадағы көптеген газдар қатты күйге минус (-270°С) температура шамасында ауысады. Жер бетінде температура негізінен +40°С-дан -50°С-ка дейін ауытқиды. Мұндай температурада азот, оттегі, сутегі сияқты заттар тек газ күйінде болатындықтан, оларды газдар деп атап кеткен. Ал газ да өте төменгі температурада сұйық және қатты күйге өте алады. Мысалы, Жерге карағанда Күннен әлдеқайда алыс орналаскан  Сатурн, Уран,Нептун планеталары жағдайында жоғарыда аталған газдар сұйық және қатты күйде болады. Ол планеталарда  температура өте төмен шамаға (-270°С) жетеді. Бөлме температурасында сынап буланады, ал -30°С-та қатады. Сұйық  сынап, әсіресе, оның буы денсаулыққа аса қауіпті. Сондықтан сынабы бар аспаптармен жұмыс жасағанда айрыкша сақтық керек. Егер сынапты төгіп алғандай жағдай туса, міндетті түрде арнаулы қызмет орындарына айтып, кауіпсіздендіру шараларын шұғыл жүргізу қажет.

3 слайд

#4 слайд
Қатты денелер Біз қатты дене жершарының бетінде, қатты денелерден салынған құрылыстарда-үйлерде өмірсүріп жатырмыз. Біздін денеміздең құрамында шамамен 65% су болғанын өзіде (мйда 80%) олкатты денеге жатады. Қатты денелердің қасиеттерін білу тіршілік үшін қажет. Қатты денелер сұиықтар сияқты өзінің көлемін ғана сақтап қоймады, сонымен бірге пішінін де сақтай алады. Олар негізінен кристал күйде болады екен. 1)Кристал деген. Кристалдар-атамдары немесе малекулалары кеністікте белгілі орындалып, реттеліп орналасқан қатты денелер. Кристалдың сыртқы пішіні дүрыс яғни бірқаліпті болуында осған байланысты.  Мысалы: кәдімгі ас тұзы тұиіршігінін бір-бірімен тік бұрыш жасап тұрған жазық жазық тоқтары бар. Мұны лупа арқылы астұзын қарап байқауға болады. Ал қар құлауының пішіні геометриялық шағыннан қандай дұрыс дегенімізше ! Мұндай да кристалл қатты дененің- мұздың ішкі құрылысының геметриялық дұрыстығы бейнеленген.  2)Кристалдық күйлердің айрықша белгілері. Табиғаттағы днелердің көпшілігінің құрлымы кристалдық болып саналады. Мысалы:барлық минералдар немесе барлық талдар қатты күйінде кристалл болып табылады.

4 слайд

#5 слайд
Пішіні мен көлемін сақтау - қатты денеге Пішіні мен көлемін сақтау - қатты денеге тән қасиет.тән қасиет. Сұйық күйдегі дене өзінін, пішінін оңай өзгертеді, бірақ көлемін сақтайды. Сұйық күйдегі дене өзінін, пішінін оңай өзгертеді, бірақ көлемін сақтайды. Сұйық құйылған ыдыс пішінін қабылдайды. Аққыштық, көлемін сақтау және Сұйық құйылған ыдыс пішінін қабылдайды. Аққыштық, көлемін сақтау және пішінін оңай өзгерту - сұйыққа тән қасиет. Сұйықтың бұл қасиеті күрделі пішінін оңай өзгерту - сұйыққа тән қасиет. Сұйықтың бұл қасиеті күрделі пішінді металл бұйымдарын жасауға пайдаланылады. Ол үшін балқыған пішінді металл бұйымдарын жасауға пайдаланылады. Ол үшін балқыған металды, арнайы жасалған қалыптарға құйып, катырады. Сұйықтың металды, арнайы жасалған қалыптарға құйып, катырады. Сұйықтың молекулалары қатты денелердің молекулаларына карағанда бір-бірінен алшақ молекулалары қатты денелердің молекулаларына карағанда бір-бірінен алшақ орналасады. Сондықтан олардың арасындағы тартылыс күштері де, тебіліс орналасады. Сондықтан олардың арасындағы тартылыс күштері де, тебіліс күштері де қатты денелерге қарағанда кем болады. Сөйтіп, күштері де қатты денелерге қарағанда кем болады. Сөйтіп,  сұйық оңай ағады,  оңай ағады, оңай бөлінеді. Соған қарамастан сұйықтың көлемін өзгерту өте қиын. Өйткені оңай бөлінеді. Соған қарамастан сұйықтың көлемін өзгерту өте қиын. Өйткені сұйықтардың молекулалары да белгілі бір сұйықтардың молекулалары да белгілі бір rO rO ара қашықтықта тартылыс күші ара қашықтықта тартылыс күші мен тебіліс күштерінің тепе-теңдігін сақтауға тырысады. мен тебіліс күштерінің тепе-теңдігін сақтауға тырысады.  Шыны молекулалары  молекулалары ретсіз орналасқандықтан, оның құрылысы кристалл қатты денеден гөрі сұйық ретсіз орналасқандықтан, оның құрылысы кристалл қатты денеден гөрі сұйық молекулаларының орналасуына ұқсас. Молекулалары белгілі бір ретпен молекулаларының орналасуына ұқсас. Молекулалары белгілі бір ретпен қайталанып орналасатын денелер — қайталанып орналасатын денелер —  кристалл денелер, ал молекулалары ретсіз  денелер, ал молекулалары ретсіз орналасатындары — орналасатындары —  аморф денелер деп аталады. Шыны  деп аталады. Шыны аморф денеге жатады.  денеге жатады. Сұйықтар сияқты шыны молекулалары да аққыш келеді. Бірақ оның аққыштығы Сұйықтар сияқты шыны молекулалары да аққыш келеді. Бірақ оның аққыштығы өте баяу жүреді. Міне, сондықтан тік қалпында өте ұзақ сақталған өте баяу жүреді. Міне, сондықтан тік қалпында өте ұзақ сақталған шынылардың төменгі жағы бірте-бірте қалыңдай түседі.шынылардың төменгі жағы бірте-бірте қалыңдай түседі. Дененің Дененің газ күйіндегі молекулалары оның басқа күйлеріне қарағанда тіптен  күйіндегі молекулалары оның басқа күйлеріне қарағанда тіптен алшақ орналасады. Сондықтан газ молекулаларының арасындағы тартылыс алшақ орналасады. Сондықтан газ молекулаларының арасындағы тартылыс күші де, тебіліс күші де іс жүзінде білінбейді. Оның молекулалары ретсіз күші де, тебіліс күші де іс жүзінде білінбейді. Оның молекулалары ретсіз үздіксіз қозғала отырып, берілген көлемнің барлық бағытына тарайды.үздіксіз қозғала отырып, берілген көлемнің барлық бағытына тарайды.

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд
Ауа Ауа АуаАуа — әр түрлі газдардың қоспасы. Ауаның бар  — әр түрлі газдардың қоспасы. Ауаның бар екенін, оның газ молекулаларынан тұратынын екенін, оның газ молекулаларынан тұратынын тыныстап дем алғанда, жел соққанда, жүйрік атпен тыныстап дем алғанда, жел соққанда, жүйрік атпен жүйтки шапқанда сезінеміз. Ауаның бар екенін жүйтки шапқанда сезінеміз. Ауаның бар екенін тәжірибе жасап та байқауға болады. Мысалы, тәжірибе жасап та байқауға болады. Мысалы, суғашыны стақанды немесе басқа бір ыдысты суғашыны стақанды немесе басқа бір ыдысты төңкеріп батыратын болсақ, олардың төңкеріп батыратын болсақ, олардың көлемін су толық толтырмайды. Бұдан ыдыстың «бос» көлемін су толық толтырмайды. Бұдан ыдыстың «бос» көлемі басқа бір затпен толы екеніне көзіміз жетеді. көлемі басқа бір затпен толы екеніне көзіміз жетеді. Ол зат - ауа, дәлірек айтсақ, ауа құрамындағы әр Ол зат - ауа, дәлірек айтсақ, ауа құрамындағы әр түрлі газдар: мысалы, азот, оттегі, судың буы, т. б. түрлі газдар: мысалы, азот, оттегі, судың буы, т. б. заттар. Ал енді суға төңкеріліп батырылған ыдыстың заттар. Ал енді суға төңкеріліп батырылған ыдыстың түбі тесік болса, онда ыдыстың іші бірте-бірте суға түбі тесік болса, онда ыдыстың іші бірте-бірте суға толады. Оның себебі: ыдыстың көлемін алып тұрған толады. Оның себебі: ыдыстың көлемін алып тұрған ауа тесік арқылы сыртка шығады да, оның орнын су ауа тесік арқылы сыртка шығады да, оның орнын су басады.басады.

7 слайд

#8 слайд
Өзі құйылған ыдыстың пішінін ғана алады, көлемін сақтайды, пішінін сақтамайды, аққыш. Молекуланың өз өлшеміндей. Орнықты күйінің маңайында секірмелі, тербелмелі қозғалады.

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд
Газ молекуласы Газ молекулалары да, сұйық молекулалары сияқты ретсіз орналасады. Алайда, газ бен сұйықтық арасында елеулі айырмашылық бар. Сұйыққа қарағанда газдың көлемін оп-оңай өзгертуге болады. Мысалы, газ мейлінше оңай сығылады. Допты қолмен-ақ сығып, оның ішіндегі ауаның көлемін едәуір кішірейте аламыз. Газдардың қатты денелерден де, сұйықтықтардан да басты айырмашылығы - олар берілген көлемді түгел қамтып орналасады. Газдың тұрақты көлемі мен нақты пішіні болмайды, ол берілген көлемді түгел қамтиды.

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд

12 слайд

#13 слайд
Плазма – өте жоғары температурадағы қызған газ Сингульяциялық күй – заттың өте тығыз сығылған күйі

13 слайд

#14 слайд
Газ тектес, сұйық және қатты денелердiң Газ тектес, сұйық және қатты денелердiң қасиеттерi  қасиеттерi   Кристалдар - атомдары немесе молекулалары Кристалдар - атомдары немесе молекулалары реттелiп орналасқан және периодты түрде реттелiп орналасқан және периодты түрде қайталанып тұратын iшкi структурасын түзетiн қайталанып тұратын iшкi структурасын түзетiн қатты денелер қатты денелер Кристалдық тор - бөлшектердiң орналасуының Кристалдық тор - бөлшектердiң орналасуының салыстырмалы түрде орныққан скелетi. салыстырмалы түрде орныққан скелетi. Балқу - заттың қатты кристалдық күйден сұйық Балқу - заттың қатты кристалдық күйден сұйық күйге өтуi. күйге өтуi. Бу – буланудың әсерiнен пайда болатын газ Бу – буланудың әсерiнен пайда болатын газ Буға айналу - Заттың сұйық күйден газ күйiне өту Буға айналу - Заттың сұйық күйден газ күйiне өту процесi процесi Аморфтық денелер – стуктурасының сол Аморфтық денелер – стуктурасының сол фрагментiнде барлық бағыттар бойынша фрагментiнде барлық бағыттар бойынша қайталанушылығы жоқ қатты денелер. қайталанушылығы жоқ қатты денелер.

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Зейін қойып Зейін қойып тыңдағандарыңызға тыңдағандарыңызға рахмет!рахмет!

16 слайд