#1 слайд
Миға шабуыл: Шаблоны презентаций с сайта presentation-creation.ru Осы екі элементтің ағзадағы маңызын қалай сипаттауға болады?

1 слайд

#2 слайд
Ағзадағы кейбір элементтерді анықтау. № 15 зертханалық тәжірибе «Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау» 9 сынып химия 17-ші сабақ

2 слайд

#3 слайд
Оқу мақсаты: Шаблоны презентаций с сайта presentation-creation.ru 9.5.1.3 адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін түсіндіру 9.5.1.4 -тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау

3 слайд

#4 слайд
Ағзадағы темірдің қызметі Темір - гемоглобиннің, миоглобиннің, тотығу- тотықсыздандыру ферменттері - пероксидаза, каталаза мен биологиялық тотығу процесін жүргізетін цитохромдық ферменттер құрамына енеді Денеде темір бауырда, көк бауырда, ішектің кілегейлі қабығында ферритин (темірдің гидрат тотығы мен нәруыздың қосылысы) түрінде кездеседі. Организмде темір гемосидерин (темірлі пигмент, гемоглобиннің ыдырау өнімі) түрінде де кездеседі.Темірдің бір бөлігі плазма белоктарымен сидерофилин атты қосылыс түзеді. Осы қосылыс түрінде темір организмде тасымалданады. Организмде темір жетіспесе эритроциттердің түзілуі бұзылып, қан азаяды (анемия).

4 слайд

#5 слайд
Ағзадағы темірдің қызметі            Бұл элементтің рөлі денсаулық үшін өте зор. Егер темір жетіспесе, баршамызға белгілі анемия немесе қаназдық ауруы пайда болады. Бұл элементтің ағзадағы тәуліктік мөлшері — 11-30 мг. Адам қанында 3 грамға жуық темір бар. Оның мөлшері көрсетілген шамадан төмен болса, қанның қызыл жасушасының, яғни, гемоглобиннің түзілуі бұзылып, тыныс алу қызметі нашарлайды. Темір ағзаға сырттан түседі, тамақтың құрамындағы темір ионы он екі елі ішектің жоғарғы бөлігінде қанға сіңеді. Темірдің ағзаға дұрыс сіңбеуі асқазандағы тұз қышқылының жетіспеуінен немесе темірдің ақуызбен байланысының нашарлауынан болады. Ал тұз қышқылының жетіспеуінің өзі бауыр мен өт жолдарының дұрыс қызмет атқармауынан деуге болады, яғни, оларда әр түрлі тұздар тас түрінде жиналады. Тастардың пайда болуы топырақ пен судың және қоректің сапасына байланысты екендігі түсінікті.

5 слайд

#6 слайд
6 Темірге бай азықтық өнімдер қ а р а н а н д а , ж ұ м ы р т қ а н ы ң с а р ы с ы н д а қ а р а қ ұ м ы қ т а , г р е к ж а ң ғ а ғ ы н д а , к ү н ж і т ү р м е б ұ р ш а қ , ө р і к т е , м е й і з д е т а б и ғ и с у л а р д а , о р т а ш а қ ұ р а м ы 0 , 0 1 - 2 0 м г / л Темір жетіспеген кезде тері бозарады, тырнақ жұмсарады, әрі тез сынады, ауыз қуысы және ас- қазанның сілекейлі қабаты бүлінеді

6 слайд

#7 слайд
КАЛЬЦИЙ. Адам ағзасында 1000-1200 грамм кальций болады, соның 99 пайызы сүйекте, тіс кіреукесінде, ал 1%-ы ішкі жасушада, қан құрамында маңызды роль атқарады.Қазақстандағы әрбір үшінші әйелде және әрбір бесінші ер адамда кәрі жілік және сан сүйегінің сынығы бар. Нақты айтқанда, елімізде жарты миллионға жуық адам остеопороз ауруының зардабын тартуда. Ал бұл тікелей осы кальций элементінің жетіспеуі салдарынан туындайды екен. Кальций сүйектің саулығы мен беріктігін сақтайды. Әйтсе де адам 35 жастан асқаннан кейін сүйектен кальций кеми түседі. Бұл дертке көбіне ақ жаулықты аналар шалдығады. Остеопороз бүкіл қаңқаны, әсіресе сан, иық, омыртқа сүйектерін зақымдайды. Тіпті әлсіз соққының өзі (мәселен, көшеде құлап қалу) сыныққа алып келуі мүмкін. Осы ретте кальций мен магний — қаңқаның беріктігін сақтайтын негізгі ағза жанашыры. Қан құрамындағы холестеринді төмендетеді. Кальций ағзаға сіңімді болуы үшін D витамині, фосфат, магний, мырыш, марганец, аскорбин қышқылы ауадай қажет. Кальций сүтте, жалпы ағарғанда, балықта, теңіз өнімдерінде көп болады. Ағзадағы кальцийдің қызметі

7 слайд

#8 слайд
Шаблоны презентаций с сайта presentation-creation.ru Жұптық жұмыс тапсырмасы: Дескриптор: тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтайды ҚБ: №15 зертханалық тәжірибе  "Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау" Химиялық ыдыстар мен зертханалық құрал – жабдықтар, реактивтер: кристалдық глюкоза(немесе қант), 0.1М күкірт қышқылының ертіндісі, қытырлақ картоп, макарон. І тәжірибе. Көмірлендіру арқылы көмірді анықтау.Тартпа шкафта жасалуы тиіс. Көптеген органикалық заттардың көмірленуінен оның құрамындағы көміртекті анықтауға болады. Қантты абайлап қыздырып, оның көмірленгенін бақылаңдар. ІІ тәжірибе. Қытырлақ картоп (чипсы) немесе макарондағы көміртекті анықтау. Кең химиялық стақанға қытырлақ картоптың кішігірім бөлігін немесе макарон салып, оны жанған шыраның көмегімен тұтандырыңдар. Стақанның қабырғасына назар аударыңдар.Онда су тамшылар пайда болады Ол азықтық өнімде қандай элементтің бар екенін дәлелдеудеңдер. Қытырлақ картоп (чипсы) немесе макаронның бетін қара күйе жапты. Не себепті? Қорытынды жасаңдар.

8 слайд

#9 слайд
Топтық жұмыс тапсырмасы: ҚБ: 1топ «Кальцийдің ағзадағы рөлі» 2топ «Темір жетіспеушілігін алдын алу жолдары» 3топ «Кальций мен темірге бай тағамдар» Әр топ 3–5 минуттық постер дайындайды. Дескриптор: адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін түсіндіреді

9 слайд

#10 слайд
Жеке жұмыс тапсырмасы: Дескриптор: адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін түсіндіреді 1-ші тапсырма-3 балл 2-ші тапсырма-4 балл 3-ші тапсырма-3 балл 1.Кальций мен темірдің маңызын салыстыру 3.сәйкестендіру https://wordwall.net/ru/resource/10 2806366 2.Функционалдық сауаттылыққа Медициналық талдауды талдаңыз. Алина есімді оқушының қан талдау нәтижесі: Гемоглобин: 90 г/л (норма: 120–140 г/л) Кальций деңгейі: 2,1 ммоль/л (норма: 2,2–2,6 ммоль/л) Сұрақтар: Өңделген мәлімет бойынша қандай мәселе бар? Қандай элемент жетіспейді? Алинаға қандай тағамдарды көбейту қажет? Денсаулыққа қандай қауіптері болуы мүмкін? Элемент Негізгі рөлі Құрамын толықтыру көздері Кальций Темір

10 слайд

#11 слайд
Жеке жұмыс жауабы: 1.Жауабы 2.Функционалдық сауаттылыққа тапсырма Жауап: Гемоглобин деңгейі өте төмен. Темір тапшылығы байқалады. Қызыл ет, бауыр, балық, бұршақ, анар, шпинат. Анемия, шаршау, бас айналу, оқу үлгерімінің төмендеуі. Элемент Негізгі рөлі Құрамын толықтыру көздері Кальций Сүйек, тіс, жүйке-жүйе, қанның ұюы Сүт өнімдері, балық, жасыл көкөністер Темір Оттек тасымалдау, ферменттік реакциялар Қызыл ет, бауыр, бұршақтар

11 слайд

#12 слайд
ЕББҚ тапсырмасы: Берілген қызметтерді кальций не темірге бөліңіз. а) Бұлшықеттің жиырылуы ә) Оттек тасымалдау б) Қанның ұюы в) Энергия өндіру реакциялары г) Сүйек құрылымы

12 слайд

#13 слайд
Рефлексия Үйге тапсырма: Ағзадағы кейбір элементтердің маңызы

13 слайд