Презентация. География сабағында есептер шығару.

#1 слайд
ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕР Тақырып: География пәнінен есептер шығару 7-9 сыныптарға арналған. Әзірлеген: Клышбаев Р.Т. «Үлгі ауылының жалпы орта білім беретін мектебі» КММ Күні: 2026 жыл

1 слайд

#2 слайд
Географиялық есептердің түрлері Масштаб есептері Карта мен жер бетіндегі нақты қашықтықтың арақатынасын анықтау. Географиялық координаталар Ендік (φ) және бойлық (λ) арқылы нысанның орнын табу. Қашықтық пен бағыт Меридиан және параллель градус торлары арқылы есептеу. Уақыт белдеулері UTC жүйесі және 15° = 1 сағат қағидасы бойынша уақытты анықтау. Практикалық қолданбалар Негізгі мақсаттар: • Маршрутты жоспарлау • Картаны дұрыс оқу • Жергілікті уақытты анықтау Мысалдар: Масштаб: 1:200 000 картада 3 см = ? Жауабы: 6 км

2 слайд

#3 слайд
Масштаб есептері Теориялық негіз Масштаб 1:M — картадағы 1 см кесінді жер бетіндегі M сантиметрге сәйкес келеді деген сөз. Сандық масштабты атаулыға айналдыру үшін, нөлдерді алып тастаймыз (см → м үшін 2 нөл, см → км үшін 5 нөл). Негізгі формула: Sжер = Lкарта × M / 100 000 (нәтиже км-мен шығады) 1. Егер сандық масштаб 1:3000 болса, онда атаулы маштабты анықтаңыз. Берілгені: Сандық масштаб – 1:3000 Табу керек: Атаулы масштаб Шығару жолы Сандық масштаб 1:3000 дегеніміз – картадағы 1 см. Жер бетінде 3000 см-ге тең деген сөз. 1-қадам. Сантиметрді метрге айналдырамыз: 3000 см = 30 м (өйткені 100 см – 1 м) 3000 : 100 = 30 2-қадам. Атаулы масштабты жазамыз: Картада 1 см – жерде 30 м Жауабы: Атаулы масштаб: 1 см – 30 м.

3 слайд

#4 слайд
«Литосфера» тарауы бойынша Егер таудың абсолюттік биіктігі 656 метр, ал таудың етегі 400 метр биіктікте орналасса, онда таудың салыстырмалы биіктігі тең болатын көрсеткіш қандай? Шығарылуы: 656м – 400 м = 256 м. Жауабы: 256 метр Қазақстанның ең биік және ең төмен нүктелерінің айырмасын тап. Шығарылуы: Қазақстанның ең биік нүктесі Хан Тәңірі 6995 метр, ал ең төмен нүктесі Қарақия ойысы -132 метр. Екі нүктенің айырмасын табу үшін 6995 м + (-132 м) = 7127м. Жауабы: 7127 метр. Дүниежүзінің және Қазақстанның ең биік шыңдарының салыстырмалы биіктігі. Шығарылуы: Дүниежүзінің ең биік шыңының биіктігі 8848 метр болса, ал Қазақстанның ең биік шыңының биіктігі 6995 метр. 8848 – 6995 = 1853 м Жауабы: 1853 метр.

4 слайд

#5 слайд
Қашықтықты есептеу Теориялық негіз Жер бетіндегі қашықтықты градус торлары арқылы анықтауға болады. Меридиан бойымен 1° доғаның ұзындығы тұрақты (≈111 км). Параллель бойымен 1° ұзындығы экватордан полюске қарай азаяды (cosφ-ге тәуелді). Параллель үшін формула: d ≈ 111 × cos(φ) × Δλ (мұндағы φ - ендік, Δλ - бойлық айырмасы) 1.Жер шары шеңберінің 1 0 доғасы қанша км екенін анықта? Шығарылуы: 40 000 км : 360 0 = 111 км Жауабы: 111 км. 2. Экватор маңында 13 0 б.б. пен 67 0 б.б. арасын километр есебімен анықтаңыз. Шығарылуы: 67 0 – 13 0 =54 0 54 0 × 111 км = 5994 км Жауабы: 5994 км. 1.50 0 с.е. бойынша Еуразия материгінің батыстан шығысқа дейінгі ұзындығы қанша? Шығарылуы: 141 0 ш.б. – 2 0 ш.б.= 139 0 ш.б. 1° бойлықтың ұзындығы экваторда ≈ 111 км, бірақ ендікке байланысты қысқарады ≈71,1 км. 139 0 ш.б × 71,1 = 9966,3 км Жауабы: 9966,3 км

5 слайд

#6 слайд
«Атмосфера» тарауы бойынша 1. Қазақстанда ең төменгі теммпература -57 0 С, ал ең жоғарғы температура +42 0 С болса, амплитуда қанша? Шығарылуы: Температура амплитудасы – ең жоғарғы және ең төменгі температуралардың айырмасы. Формуласы: А = t max – t min Есептеймыз: А =(+42)-(-57) А = 42 + 57 = 99 0 С Жауабы: Температура амплитудасы 99 0 С 2. Қазан айында Алматы қаласында ауаның температурасы тәуілік ішінде сағ 7 00 -де +10 0 С, сағат 13 00 -де +14 0 С, сағат 19 00 +12 0 С, сағат 1 00 -де -1 0 С болса тәуілік ішіндегі орташа температура қанша? Шығарылуы: 10 0 С+14 0 С+12 0 С+(- 1 0 С)= 35 0 C 35 0 C : 4 = +8,75= +8,7 0 С Жауабы: +8,7 0 С 3.Желтоқсан айындағы тәуіліктік орташа температура жиынтығы – 630 0 С болса, айлық орташа температура қанша? Шығарылуы: -630 0 С:30 = -20,3 0 С Жауабы: -20,3 0 С

6 слайд

#7 слайд
Практикалық мысалдар және шешімдер 1-Мысал: Масштаб пен қашықтық Берілгені: Картадағы ұзындық (L): 8,5 см Масштаб: 1:500 000 Шешу жолы: 1. Формуланы қолданамыз: S = L × (M / 100 000) 2. Сандарды қоямыз: S = 8,5 × (500 000 / 100 000) S = 8,5 × 5 = 42,5 км Жауабы: 42,5 км 2-Мысал: Ұшу уақыты (Белдеулер) Бағыт: Стамбул (UTC+3) → Астана (UTC+6) Ұшу: 5 сағ 30 мин Ұшып шығу: 09:20 (жергілікті) Келу уақыты: 17:50 1-қадам: UTC уақытына келтіру 09:20 - 3 сағ = 06:20 (UTC) 2-қадам: Жол уақытын қосу 06:20 + 5:30 = 11:50 (UTC) 3-қадам: Астана уақытына ауысу 11:50 + 6 сағ = 17:50

7 слайд

#8 слайд
Қорытынды және ұсыныстар Масштаб формуласы S(км) = L(см) × M / 100 000 Сандық масштабтан атаулыға ауысу Координата және қашықтық 1° меридиан ≈ 111 км Параллель бойымен: 111 × cos(φ) Уақыт белдеулері 15° бойлық = 1 сағат Шығыс (+), Батыс (-) Пайдалы кеңестер Берілген мәндерді нақты анықтаңыз Өлшем бірліктерін тексеріңіз (см ↔ км) Визуалды сызбалар мен картаны қолданыңыз Жауапты логикалық тұрғыдан тексеріңіз Назарларыңызға рақмет!

8 слайд