Презинтация ЕСІМДІКТІҢ СӨЙЛЕМДЕГІ ҚЫЗМЕТІ

#1 слайд
Тақырып: ЕСІМДІКТІҢ СӨЙЛЕМДЕГІ ҚЫЗМЕТІ Сабақтың мақсаты: а) білімділік – есімдік және оның түрлерін еске түсіру, сөйлемдегі қызметі жайлы білім беру. б) тәрбиелік – оқушылардың белсенділігін арттыру, бірін – бірі сыйлауға, ұқыптылыққа тәрбилеу. в) дамытушылық – оқушылардың ойлау, есте сақтау қабілетін жетілдіру, алған білімдерін қолдану және талдай білуге үйрету. Сабақтың әдісі: түсіндіру, кешенді талдау, топпен жұмыс, cұрақ - жауап. Көрнекілігі: интербелсенді тақта, сызба, кесте, оқулық. Пәнаралық байланыс: әдебиет Топ аттары: «БӘЙШЕШЕК», «ҚЫЗҒАЛДАҚ» Ұйымдастыру. психологиялық дайындық . Сынып бөлмесін тәртіпке келтіру. Сабаққа дайындықтарын тексеру.

1 слайд

#2 слайд
Кел, жастар, біз бір түрлі жол табалық, Арам айла, зорлықсыз мал табалық. Өшпес өмір, таусылмас мал берерлік Бір білімді данышпан жан табалық. Ш.Құдайбердіұлы. Психологиялық дайындық

2 слайд

#3 слайд
1 6 3 5 2 4Ой шақыру кезеңі Ой шақыру кезеңі 87

3 слайд

#4 слайд
Есімдіктің сөйлемдегі қызметі. Есімдіктер әр түрлі сөз табының орнына жүретіндіктен, сөйлемдер әр түрлі мүшенің қызметін атқарады. Есімдіктер, әсіресе жіктеу есімдіктері, атау септікте тұрып бастауыш болады. Мысалы: Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін. (Абай) Есімдіктер барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктердің бірінде тұрып толықтауыш болады. Мысалы: Жалғыз сенен айрылып, артына қарап аһ ұрдым. (Абай) Есімдіктер ілік септікте немесе сын есім мен сан есімнің орнына қолданылып, анықтауыш болады. Мысалы: Бірнеше жұмсақ алақан көтеріп бара жатқандай (Ғ.Қайырбеков). Мағынаны тану

4 слайд

#5 слайд
Есімдіктер мезгіл, мекен мағыналарында үстеудің орнына қолданылса, пысықтауыш болады. Мысалы: Бірен-саран шыққан астықтарын жұрт әлдеқашан жинап алған. (С.Дөнентаев) Есімдіктер жіктеліп қолданылса, баяндауыш болады. Мысалы: Менің іздегенім – сенсің. Мағынаны тану

5 слайд

#6 слайд
Оқулықпен жұмыс 1. Ермек ешқайсысына жауап қайырған жоқ. (Ғ.Мүсірепов) 2. Мен ешкімнің малын түгендеп жүргенім жоқ... 3. Ешқандай із көрінбейді. (М.Мағауин) 4. Бірнеше күн төпеп қар аралас бұршақ жауды. 110-жаттығу: Сөйлемдердің құрамындағы есімдіктерге сұрақ қойып, олар қай мүшенің қызметін атқарып тұрғанын ажыратыңыздар.

6 слайд

#7 слайд
1.Бұл сөз үш құрамнан тұр: өз+дер+і. 2.Тұлғасына қарай –негізгі түбір. 3.Құрылысына қарай – дара. 4.Сөзде бір лексикалық, үш грамматикалық мағына бар. 5.Лексикалық мағынасы-сұрау ұғымында жұмсалып тұрған сөз. 6.Екінші грамматикалық мағынасы - (дер) көптік жалғау. 7.Үшінші грамматикалық мағынасы – (-і) тәуелдік жалғауының ІІІ жағы. 8.Өздері- кімдер? 9.Мағынасына қарай - өздік есімдігі.Үндемес сын жұмысы Үндемес сын жұмысы ӨЗДЕРІ

7 слайд

#8 слайд
1.Бұл сөз екі құрамнан тұр: еш+кім. 2.Тұлғасына қарай –туынды түбір. 3.Құрылысына қарай – күрделі, біріккен сөз. 4.Сөзде бір лексикалық, бір грамматикалық мағына бар. 5.Лексикалық мағынасы- болымсыздық мағынасында жұмсалып тұр. 6.Ешкім- кім? деген сұраққа жауап береді. Ендеше, бұл – есімдік. 7.Мағынасына қарай - болымсыздық есімдігі.Үндемес сын жұмысы Үндемес сын жұмысы ЕШКІМ

8 слайд

#9 слайд
Балалар, бұл жол басы даналыққа Келіңдер, түсіп, байқап, қаралықта Бұл жолмен бара жатқан өзіңдей көп Соларды көре тұра қалалық па?! Даналық - өшпес жарық, кетпес байлық Жүріңдер іздеп, тауып алалық та ?! Ыбырай Алтынсарин Сергіту сәті

9 слайд

#10 слайд
БИНГО ОЙЫНЫ Бинго ойынының сұрақтары: 1.Олар жиналысқа түгел қатысты. Есімдік қай сөйлем мүшесінің қызметін атқарып тұр? 2. Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Есімдіктің қай түрі қолданылған? 3. Емлеге сай жазылған есімдіктер қатарын табыңыз 4. Тұлғасы өзгеріліп септелген есімдікті көрсетіңіз 5. Белгілі бір жақтық ұғыммен байланысты қолданылатын есімдіктің түрін табыңыз 6. Самғай бер асқардан-асқарға мынау қырандай. Сөйлемде есімдіктің қай түрі берілген? 7. «Өз баласы, өз ісім, өз жұмыстарың» деген тіркестерді есімдіктің түрін анықтаңыз. 8. «Кімді айтса, сол келер», деген мәтелдегі есімдіктің түрлерін көрсетіңіз. 9. Жалпылау, жинақтау мағыналарын білдіретін есімдіктерді не дейміз? 10. Жіктелген есімдікті табыңыз 11. «Ашық мінез, ақ маңдай Менмендік жоқ ешқандай» - деген өлең жолдарынан есімдікті тауып, түрін анықтаңыз. 12.Болымсыздық есімдігі дұрыс берілген қатарды көрсетіңіз. 13. «Бар ойы - өлең айтып, ән салмақ» деген сөйлемдегі есімдікті тауып, түрін анықтаңыз 14. «Түгел сөздің түбі бір, Түп атасы-Майқы би» деген мақалдағы жалпылау есімдігін көрсетіңіз. 15. Есімдік сөйлемде қандай қызмет атқарып тұр. Батырлар есімі ешқашан ұмытылмайды? 16. «Еріншектік күллі дүниедегі өнердің дұшпаны». Есімдіктің сөйлемдегі қызметі

10 слайд

#11 слайд
пысықтауыш Саған Жіктеу болымсыздық Жалпылау өздік есімдік ештеңе, дәнеше, ешбір сілтеу әркім ешқайда жалпылау менмін анықтауыш пысықтауыш сұрау, сілтеубәрі, барша түгел БИНГО ОЙЫНЫ

11 слайд

#12 слайд
1.пысықтауыш 2. Жалпылау 3. әркім ешқайда 4. Саған 5. Жіктеу 6. сілтеу 7. өздік есімдік 8. сұрау, сілтеу 9. бәрі, барша 10. менмін 11. болымсыздық 12. ештеңе, дәнеше, ешбір 13. жалпылау 15. пысықтауыш 16. анықтауыш 14. түгел Бинго ойынының жауаптары:

12 слайд

#13 слайд
- деп Сәкен жырлағандай, сыр сандықтың құпиясын ашатын сәтке де жеттік. Бұл – топ басшылар ойыны. Столда гүл тұр. Осыны толық ашып, мақал құрастырып шықсаңыз, ақтық ойынның, яғни, Шыңның жеңімпазы боласыз. Сыр сандықты ашып қара, Ашып қара, сырласым. Сын пернені басып қара Басып қара, жырласын! Адасқан сөздер

13 слайд

#14 слайд
Үй жұмысы Төмендегі сөйлемдерден есімдіктерді тауып, қай сөйлем мүшесінің қызметін атқарып тұрғандығын анықтау. 1. Екі ала қарға шөп арасынан әлдеқандай аңды қалбалақтап қуып жүр. (С.Мұқанов) 2. Бүкіл ауыл Қазының төрт қанат киіз үйіне жиналды. Бәрі де көңілді. 3. Біреу кіріп, біреу шығып, сапырылысып жатыр. (М.Мағауин)

14 слайд