#1 слайд
Ұйымдастыру кезеңі: - Амандасу; - Оқушыларды түгендеу Психологиялық ахуал қалыптастыру «Жақсы сөз – жүрекке дәрі» Жақсы сөз айтсаң жайдары, Жүрекке тиер пайдасы. Жылы сөз – жанның шырағы, Ізгіліктің айнасы.

1 слайд

#2 слайд
Үй тапсырмасын learningapps қосымшасында Бәйге ойыны арқылы сұрау   https://learningapps.org/watch?v=p97jquczj24

2 слайд

#3 слайд
Ұжымдық жұмыс. Мәтінмен жұмыс: Науқас пен кардиолог арасындағы әңгіме Науқас: – Сәлеметсіз бе, дәрігер! Соңғы кезде жүрегімнің тұсы шаншып ауыратын болды. Кейде ауырғаны соншалық, тыныс алуға да кедергі жасайды. Кардиолог: – Сәлеметсіз бе! Шағымыңызды толығырақ айтып беріңізші. Ауырсыну қай уақыттарда пайда болады? Қаншалықты жиі мазалайды? Науқас: – Әсіресе, таңертең және кешке қарай қатты сезіледі. Кейде жаяу жүрсем немесе баспалдақпен көтерілсем, жүрегім шаншып, аяқ-қолым ұйып қалады. Кардиолог: – Ауырсыну белгілі бір әрекеттен кейін күшейе ме, мысалы, физикалық жүктемеден соң? Әлде демалған кезде де мазалай ма? Науқас: – Иә, ауыр жұмыс жасағаннан кейін күшейіп кетеді. Бірақ кейде еш себепсіз, жай отырғанда да ауырсыну болады. Кардиолог: – Тыныс алуыңыз қалай? Ентігу немесе демікпе бар ма? Науқас: – Иә, кейде тыныс алғанда ауа жетпей жатқандай сезінемін. Кардиолог: – Басыңыз айналып немесе әлсіздік сезімі болған кездер бар ма? Науқас: – Әлсіздік жиі болады. Аяқ-қолым ұйып қалады, кейде басым айналады. Кардиолог: – Жақсы, сіздің шағымдарыңыз жүрек-қантамыр жүйесімен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, біз нақты диагноз қою үшін бірқатар тексерулер өткізуіміз керек. ЭКГ, жүрек УДЗ-сі (ультрадыбыстық зерттеу), қан қысымын өлшеу және қан талдамалары тағайындаймын. Осы нәтижелерге қарап, емдеуді бастаймыз. Оқушылардың жауаптары арқылы, жаңа сабақтың тақырыбы тұжырымдалады.

3 слайд

#4 слайд
«Кинометафора» әдісі арқылы бейнематериал көрсетіледі https://www.youtube.com/watch?v=SBFCDnbzyHg

4 слайд

#5 слайд
Жүрек-қантамыр жүйесі аурулары: себептері мен алдын алу Жүрек-қантамыр жүйесі аурулары - бүгінгі таңда әлемдегі ең көп таралған денсаулық мәселелерінің бірі. Бұл презентацияда біз осы аурулардың негізгі түрлерін, олардың себептерін және алдын алу жолдарын қарастырамыз. Біздің мақсатымыз - сізге өз денсаулығыңызды жақсы түсінуге және қорғауға көмектесу. Жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу - әркімнің қолынан келетін маңызды міндет. Келесі слайдтарда біз осы аурулардың түрлерін, себептерін және алдын алу шараларын егжей-тегжейлі қарастырамыз.

5 слайд

#6 слайд
Жүрек-қантамыр ауруларының негізгі түрлері Гипертония Қан қысымының жоғарылауы, көбінесе симптомсыз өтеді Жүрек инфарктісі Жүрек бұлшықетінің бір бөлігіне қан жетіспеуі салдарынан болатын зақымдану Тахикардия Жүрек соғысының жиілеуі Ишемиялық ауру Жүрекке қан жеткізудің бұзылуы

6 слайд

#7 слайд
Жүрек-қантамыр ауруларының себептері Тұқым қуалайтын факторлар Кейбір адамдар генетикалық тұрғыдан жүрек- қантамыр ауруларына бейім болады. Бұл отбасылық тарихта осындай аурулардың болуымен байланысты. Алайда, генетикалық бейімділік әрдайым аурудың дамуына әкелмейді. Өмір салты факторлары Көптеген жағдайларда, жүрек-қантамыр аурулары салауатты емес өмір салтының нәтижесі болып табылады. Бұған темекі шегу, алкогольді шамадан тыс тұтыну, дұрыс тамақтанбау және физикалық белсенділіктің жетіспеушілігі жатады.

7 слайд

#8 слайд
Жүрек-қантамыр ауруларының қауіп факторлары 1 Өзгертуге келмейтін факторлар Жас, жыныс, тұқым қуалаушылық 2 Өзгертуге келетін факторлар Темекі шегу, алкоголь, тамақтану 3 Түзетуге болатын аурулар Гипертония, қант диабеті, семіздік Жүрек-қантамыр ауруларының қауіп факторларын білу және оларды басқару - аурудың алдын алудың маңызды қадамы. Өзгертуге келетін факторларға назар аудару арқылы біз өз денсаулығымызды жақсарта аламыз.

8 слайд

#9 слайд
Жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу Дұрыс тамақтану Жемістер, көкөністер, толық дәнді өнімдер мен майлы балықтарды көбірек қолданыңыз. Тұз бен қант мөлшерін азайтыңыз. Физикалық белсенділік Аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды жаттығулар жасаңыз. Жүру, жүгіру немесе жүзу сияқты аэробты жаттығуларды таңдаңыз. Зиянды әдеттерден бас тарту Темекі шегуді тоқтатыңыз және алкогольді шамадан тыс тұтынудан аулақ болыңыз. Бұл жүрек-қантамыр жүйесіне түсетін жүктемені айтарлықтай азайтады. Салауатты өмір салтын ұстану - жүрек-қантамыр ауруларының алдын алудың ең тиімді жолы. Бұл әдеттерді күнделікті өміріңізге енгізу арқылы сіз өз денсаулығыңызды айтарлықтай жақсарта аласыз.

9 слайд

#10 слайд
Қорытынды және келесі қадамдар 1 Білімді арттыру Жүрек-қантамыр аурулары туралы білімді жалғастырыңыз. Сенімді дереккөздерден ақпарат алыңыз және жаңа зерттеулерді қадағалаңыз. 2 Өмір салтын өзгерту Бүгін талқыланған салауатты әдеттерді күнделікті өміріңізге енгізе бастаңыз. Кішкентай өзгерістерден бастаңыз және оларды біртіндеп арттырыңыз. 3 Тұрақты тексерулер Жылына кемінде бір рет дәрігерге барып, жүрек- қантамыр жүйеңізді тексертіңіз. Ерте диагностика аурудың алдын алуда маңызды рөл атқарады. Жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу - бұл үздіксіз процесс. Өз денсаулығыңызға жауапкершілікпен қарау арқылы сіз ұзақ және салауатты өмір сүру мүмкіндігін арттыра аласыз.

10 слайд

#11 слайд
Қан ­ қысымы­ жоғарылауы­ да,­ төмендеуі­ де­ мүмкін.­ Гипотония­ – қан қысымының төмендеуі.­ Ол тамырлар мен жүрек бұлшық етінің әлсіздігінен, төмен зат алмасуға, аз қозғалуға байланысты дамуы мүмкін. Жас ұлғайған сайын тамырлардың қабырғасы созылғыш қасиетін жоғалтып, тығыздала бас тайды және артерия тарылады. Осылардың нәтижесінде қан қысымы артады. Бұл құ былыс гипертония ­(гипертензия)­деп аталады. Қан қысымы жоғарылаған немесе төмендеген кезде адамның басы ауырады. Гипертония кезінде қан тамырлары кеңейіп, тері қызарады, мұрыннан қан кетуі мүмкін. Сонымен, жүрегі айниды,құлақта шу пайда болады, жүрегі жиі немесе аз соғады. ГИПОТОНИЯ ЖӘНЕ ГИПЕРТОНИЯ

11 слайд

#12 слайд
Қан қысымы қатты жоғарылағанда тамырлар жарылып, қан мүшелерге ағуы мүмкін. Миға ­ қан ­құйылу өте қауіпті. Осындай жағдай инсульт ­ деп аталады.­Бұл ми жасушаларының зақым дануына әкеледі.Зақымдалған бөліктің мөлшері мен ор нына байланысты сезімталдылық,сөйлеу, есте сақтау және бұлшық етті басқару жойылуы мүмкін. Де ненің жеке бөліктері немесе бүкіл ағза қозғалмай қалуы ықтимал.Қан қысымы өзгерген кезде оны электрондық немесе механикалық тонометр арқылы өлшеу керек Егер адамның қан қысымы көтерілсе, құрамында нәруыздары бар тағамды аз пайдалану және 8–9 сағат ұйықтап, таза ауада көп серуендеген жөн. инсульт ­

12 слайд

#13 слайд
Миокард инфаркты ­– қанағым (тромб, спазм не тамырдың жарылуы) бұзылуы салдарынан жүрек бұл шық етінің кейбір жерлерінің семуі. Оттексіз жүрек бұлшық етінің жасушалары 20–40 минут ішінде тіршілігін жояды. Сондықтан дер кезінде көмек көрсету қажет. Èнфарктің белгілері – кеуде тұсының қатты ауыруы. Ол сол қолға, иыққа, мойынның сол жақ бөлігіне, жауырынаралық бөлікке таралады. Көбінесе қорқыныш сезімі пайда болады. Жүрек ұстамасы 15 минуттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Инфаркт және ишемия кезінде жоғарыда айтылған белгілер болмауы да мүмкін.Олар асқорыту немесе тыныс алу мүшелері аурулары (жөтелу, ауыр тыныс алу) түрінде байқалуы мүмкін. Сирек жағдайда белгілер болмауы да ықтимал.Нақты диагнозды бірден ЭКГ – жүрек электрокардиограммасы арқылы қоюға болады. Миокард инфаркты

13 слайд

#14 слайд
Алғашқы көмек – тез арада «Жедел жәрдем» шақыру керек. «Жедел жәрдем» келгенше әр 15 минут сайын 0,5 мг мөлшерінде нитроглицерин таблеткасын қабылдау қажет. Дәріні үш реттен көп қабылдауға болмайды. Нитроглицериннің ауруды жоймауы инфаркт белгілерінің бірі болып есептеледі. Сонымен қатар аспирин таблеткасын шайнау қажет. Инфаркт әдетте 25 жасқа дейінгі адамдар арасында кездеспейді. Ал 65 жастан кейін бұл ауру жиі орын алады. Ишемиялық ­ ауру­ белгілері­ инфаркт белгілері сияқты – жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуы. Егер инфаркт тез дамыса, ишемия баяу дамуы мүмкін. Көп жағдайда миокард жасушаларының оттексіз семіп қалуынан келіп шығады. Себебі жасушалар қоректік заттар жетіспегеннен тіршілігін жояды. Ишемия белгілері, алғашқы көмек және алдын алу шаралары инфарктегідей болады.

14 слайд

#15 слайд
Инфаркт және ишемия ауруларының туындауына көбінесе атеросклероз себеп болады. Бұл ауру ағзада май алмасуының бұзылуынан туындайды. ірі тамырларда май шытыралары (жировые бляшки)түзіледі. Олар қан тамырларын бекітіп, қан ағысына кедергі келтіреді.Егер май шытыраларының орнына тамырларда қан ұйығы пайда болса, мұндай ауру тромбоз ­ деп аталады. Жүректі орап тұрған едәуір ұсақ тамырға түскен май шытыралары немесе тромб оны бекітеді.Миокардтың белгілі бір бөлігіне қан келуі тоқтайды да, ишемия немесе инфаркт дамиды. Егер мидың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылса,инсульт орын алады.

15 слайд

#16 слайд
Тахикардия – жүректің жиі соғуы. Дені сау адамда ауыр дене жүктемесі, күйзеліс және т.б. жағдайда пайда болуы мүмкін.Тахикардияның белгілері жүректің соғуы жиілеп, жүрек аймағының ауруын сезінуі. Кейде ауру болмауы да мүмкін. Сирек жағдайда ауа жетіспейді, адам ентігеді, әлсіздік байқалып, басы айналады, шаршайды, ұйқысы қашады, көңіл күйі бұзылады, тәбеті төмендейді, жұмыс қабілеті нашарлайды.Тахикардия қан қысымының, жалпы ағзаның және жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуына апарып соғуы мүмкін.

16 слайд

#17 слайд
Жүрек-қан тамырлары жүйесінің ауруларына тұқымқуалаушылық және өмір сүру салты себеп болуы мүмкін. Бұл жүйе аурулары өзара байланысты болып, бір аурудың дамуы басқа аурудың пайда болуына әсер етеді. Сондықтан осы аурулардың алдын алу үшін саламатты өмір салтын ұстану керек. Жүрек-қан тамырлары жүйесі ауруларының алдын алу үшін мынадай ережелерді сақтау қажет: 1.Саламатты өмір салтын ұстанып, спортпен, жоқ дегенде денешынықтырумен шұғылдану; 2.2. Теңдестірілген құрамды тамақ жеп, майлы және қуырылған асты көп пайдаланбау. Жеткілікті мөлшерде дәрумендер қабылдап,өсімдіктекті тамақ – жеміс-жидек және көгөністер жеу; 3. Никотин, алкоголь және басқа да зиянды улы заттардан аулақ болу; 4. Жұқпалардан сақтану, басқа жүйелердің (тыныс алу, зәр шығару және т.б.) мүшелерін дер кезінде емдеу, қаназдықтың алдын алу; 5. Бақылаусыз дене жүктемесіне жол бермеу керек.

17 слайд

#18 слайд
Жұптық жұмыс) Тапсырма №1 – «Талдамалы кесте». Жүрек - қантамырлар жүйесі аурулары себептерін және алдын алу шараларын сипаттаңыз Жүрек - қантамырлар жүйесінің аурулары   Аурудың пайда болу себептеріАуруды алдын алу шаралары Гипертония     Тахикардия     Ишемиялық ауру     Инсульт     Атеросклероз     Дескриптор: - Аурудың пайда болу себептерін жазады (2 б); - Ауруды алдын алу шараларын сипаттайды (2 б). Бағалау: «Бағалау парағы»

18 слайд

#19 слайд
(жеке жұмыс) Тапсырма №2 – «Сәйкестендіру». Жүрек - қантамырлар жүйесі ауруларының белгілерін сәйкестендір https://learningapps.org/watch?v=p3gny55en24 Дескриптор: - Жүрек - қантамырлар жүйесі ауруларын белгілерімен сәйкестендіреді (5 б) Бағалау: «Бағалау парағы»

19 слайд

#20 слайд
(жеке жұмыс) Тапсырма №3 – Ертегі: Майлы тағамдар мен жүрек Бір заманда азық-түлік елінде Майлы Тағамдар ханшайымы өмір сүріпті. Ол өзінің елінде ең дәмді тағамдарды жасайтын болған: майлы ет, қытырлақ картоп, кремді тәттілер. Барлығы оның тағамдарына тәнті болып, тоқтықтан мәз-мейрам болыпты. Бірақ елдің арғы бұрышында Жүрек атты батыр өмір сүріпті. Ол әрдайым елдің денсаулығын қорғап, адамдардың белсенді әрі бақытты өмір сүруін қадағалапты. Бір күні Жүрек батыр Майлы Тағамдар елінің тұрғындары арасында шаршау, әлсіздік пен аурулар көбейгенін байқапты. — Бұл не болып жатыр? — деп сұрайды Жүрек. Тұрғындар: — Біз Майлы Тағамдар ханшайымның асын жақсы көреміз, бірақ ол бізді баяу әрі әлсіз етті, — деп жауап береді. Сол кезде Жүрек батыр Майлы Тағамдар ханшайымына барып: — Сенің тағамдарың өте дәмді, бірақ адамдардың денсаулығына зиян келтіріп жатыр. Сен оларды пайдалы әрі теңгерімді етіп өзгерте аласың ба? — дейді. Майлы Тағамдар ханшайымы ойланып қалады: — Мен адамдарға ұнайтын тағамдар жасағым келеді. Бірақ оларды қалай пайдалы етуге болатынын білмеймін, — дейді. Сонда Жүрек батыр ханшайымға көмектесуге бел буыпты. Ол оған пайдалы майлар (зәйтүн майы, авокадо, жаңғақтар) мен көкөністерді қолдануды, тағамдарға тұзды аз қосып, тәттілердің орнына табиғи жемістер ұсынуды үйретіпті. Майлы Тағамдар ханшайымы жаңа тағамдар дайындап, оларды тұрғындарға ұсынады. Бәрі таң қалып: — Бұл тағамдар бұрынғыдай дәмді, бірақ өзімізді жеңіл әрі сергек сезініп тұрмыз! — деп қуанған екен. Сол күннен бастап, Майлы Тағамдар ханшайымы мен Жүрек батыр елдің денсаулығы мен дәмді тағамдарының үйлесімін сақтап, халықтың сүйікті достарына айналыпты. Түйін: Тамақ тек дәмді ғана емес, пайдалы да болуы керек. Денсаулықты сақтаудың басты құпиясы — теңгерімді тағамдар!

20 слайд

#21 слайд
ПИЗА тапсырмасы: "Майлы тағамдар мен жүрек ертегісі" 1. Мәтінге негізделген сұрақтар (Түсіну) 1.Жүрек батыр Майлы Тағамдар ханшайымына неге ...

21 слайд