"Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс"

#1 слайд
Тақырыбы: "Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс" СЫНЫБЫ: 11 (ЖМБ) ПӘН МҰҒАЛІМІ: СЕЙТМҰРАТОВА Ә. 2016-2017 ОҚУ ЖЫЛЫ

1 слайд

#2 слайд
Білімділік: 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың отаршылдыққа, империализмге қарсы сипатын түсіндіріп, қозғалыстың ең ірі орталықтарындағы барысын, басшыларын, жеңілу себептерін және тарихи маңызын ұғындыру. Тәрбиелік: Ұлт-азаттық көтеріліс басшылары арқылы оқушылардың жеке тұлғалық қасиетін қалыптастыру, Отанды сүюге, қорғауға, елжандылыққа, батырлыққа тәрбиелеу. Дамытушылық: Сын тұрғысынан ойлау арқылы тарихи оқиғаны өз көзқарасы бойынша дәлелдеуге, талқылауға үйрету, шығармашылық белсенділіктерін дамыту, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру.

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың түрі: Жаңа білімді игеру Сабақтың әдісі: ДЖИГСО, ой қозғау, “Автор орындығы”, тест жұмысы, ми шабуылы, мәтінмен жұмыс, баяндау, топтық жұмыс, сұрақ-жауап, “Венн диаграммасы”, семантикалық карта. Пайдаланылатын технология: Сын тұрғысынан ойлау технологиясы. Сабақтың көрнекілігі: “Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс” картасы. Көтеріліс басшыларының суреттері мен деректері, таратпалы карточкалар, слайдтар, интерактивті тақта, кітаптар көрмесі. Тарихи және әдеби кітаптар: С.Асфендияров “1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс”, М.Әуезов “Қилы заман”, С.Мұқанов “Ботакөз”, Ж.Аймауытов “Қартқожа”, С.Сейфуллин “Тар жол, тайғақ кешу”. Пәнаралық байланыс: Қазақ әдебиеті, дүние жүзі тарихы, география Сабақтың нәтижесі: Оқушылардың Қазақстандағы 1916 жылғы Ұлт-азаттық қозғалысы туралы білімдерін толықтырып, тарихи фактілерді салыстыра отырып, өз позициясын ұстануға дағдыландыру.

3 слайд

#4 слайд
І. Ұйымдастыру бөлімі ІІ. Қызығушылықты ояту (Үй тапсырмасы бойынша өзін- өзі тексеру сұрақтары) ІІІ. Жаңа білімге даярлау кезеңі. “Ойталқы” IV. Жаңа сабақ V. Қорытынды бөлім. VI.Кейінгі тапсырма VII. Бағалау

4 слайд

#5 слайд
1.“Алаш” партиясының бағдарламасы неше бөлімнен тұрды? /10/ 2. “Алаш” партиясының саяси жетекшісі кім болды?/ Ә. Бөкейханов/ 3. “Алаш” партиясы үкімет билігі жолындағы күресте кімдерге оппозиция болды? /Большевиктерге/ 4. “Алаш” партиясының бағдарламасы қай газетте жарияланды? /Қазақ/ 5. “Қара жұмысшылар одағы” қайда құрылды? /Верныйда/ 6.”Үш жүз” партиясының жетекшісі кім болдыі? /К. Тоғысов/ 7. Алашорданың уақытша орталығы қай қала болды? / Семей/ 8. Батыс Алашорданың жетекшісіі кім? /Ж. Досмұхамедов/ 9. “Жерді шаруаларға беру керек” ұранын көтерген: /”Эсер “ ұйымы / 10. Қазан қаласындағы университетте 1917 жылға шейін қанша қазақ жастары білім алды? /35 / - Шығармашылық жұмыстарын тексеру Отаршылдық езгіге қарсы күрескен ұлт-азаттық күрес басшыларының тарихтағы орны. І. Ұйымдастыру бөлімі (Оқушыларды түгелдеу және сабақ процесіне бейімдеу,топқа бөліну: 1,2 саны бойынша) ІІ. Қызығушылықты ояту. - Тест сұрақтары беріледі, оқушылар жауапты орындарында отырып белгілейді.

5 слайд

#6 слайд
1.(Тест сұрақтары беріледі, оқушылар жауапты орындарында отырып белгілейді). 1.“Алаш” партиясының бағдарламасы неше бөлімнен тұрды? /10/ 2. “Алаш” партиясының саяси жетекшісі кім болды?/ Ә. Бөкейханов/ 3. “Алаш” партиясы үкімет билігі жолындағы күресте кімдерге оппозиция болды? /Большевиктерге/ 4. “Алаш” партиясының бағдарламасы қай газетте жарияланды? /Қазақ/ 5. “Қара жұмысшылар одағы” қайда құрылды? /Верныйда/ 6.”Үш жүз” партиясының жетекшісі кім болдыі? /К. Тоғысов/ 7. Алашорданың уақытша орталығы қай қала болды? / Семей/ 8. Батыс Алашорданың жетекшісіі кім? /Ж. Досмұхамедов/ 9. “Жерді шаруаларға беру керек” ұранын көтерген: /”Эсер “ ұйымы / 10. Қазан қаласындағы университетте 1917 жылға шейін қанша қазақ жастары білім алды? /35 / “Қазақ” тобына:

6 слайд

#7 слайд
Жауаптары: 1-б, 6-д, 2-б, 7-б, 3-г, 8-б, 4-б, 9-г, 5-а, 10-г.

7 слайд

#8 слайд
Р / С Бұл сөздерді кім айтқан? А)Ахмет Байтұрсынов Б) Әлихан Бөкейханов С)Тұрар Рысқұлов Д)М. Дулато в 1“1899 жылдан кейін қазақтармен орыстар арасындағы этностық жанжалдар даладағы өмірдің сипатты белгісіне айналды” + 2“Алыспаған,жұлыспаған бостандық атына мінбейді,бұғаудан босамайды, ері- құлдықтан,әйелі күңдіктен шықпайдымалына да,басына да ие болмайды” + 3“Қазақ секілді іргелі ұлт өзгелер қатарына соғыс майданында қару-жарақ асынып, мемлекетті қорғауға лайық еді,қатарда жоқ қара жұмысқа байлануын кемшілік санаймыз!” + “Алаш” тобына: Семантикалық карта (Дұрыс жауапқа “+”белгісін қояды)

8 слайд

#9 слайд
Р / С Бұл сөздерді кім айтқан? А)Ахмет Байтұрсынов Б) Әлихан Бөкейханов С)Тұрар Рысқұлов Д)М. Дулато в 4“Жұрт сеңдей соғылды, түнде- ұйқыдан,күндіз-күлкіден айырылды” + 5“Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды” + 6“Бұл соғыстан жалпы жұртқа пайда жоқ. Нарлар алысар, ал шаруасын бұзып,қанын төгетін-сорлы халық болар.XX ғасырда Еуропа патшалықтарының қылған ісі кімнің алдында ақталмақ?” +

9 слайд

#10 слайд
Жауаптары: 1-с, 4-д, 2-б, 5-а, 3-д, 6-а.

10 слайд

#11 слайд
Ой шақыру : 1.«Ұлт азаттық қозғалыс ұғымын қалай түсінесіңдер?», 2.«Қазақ халқы әртүрлі қозғалыстарды бастан кешірді, ал 1916 жылы қандай көтеріліс болды?» III.Жаңа сабаққа кіріспе

11 слайд

#12 слайд
-ұлт-азаттық қозғалыстың бір түрі, ол-көп халық қатысқан қарулы түрі. -халықтардың отарлық езгіге қарсы жалпы халықтық күресі; -отарлық тәуелділіктегі халықтардың жат-жұрттық езгіге қарсы жалпыұлттық күресі; -отар елдерге тән тарихи құбылысы; 1.Ұлт-азаттық қозғалыс деген ұғым нені білдіреді?

12 слайд

#13 слайд
-Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында патша өкіметінің өлкедегі отаршылдық саясаты; -Қозғалыстың басталуына себепші факторларды атап өту; -Қозғалыстың негізгі себебі. -Оқушылар,осы көтерілістің басшыларының бірі – А. Имановтың атасы Иман батыр,баласы Амангелді батыр туралы білесіңдер ме?! Бұл кісілердің ерлігін ұрпақтар сабақтастығы деуімізге болады. Мұғалімнің кіріспе сөзі.

13 слайд

#14 слайд
1914 ж басталған Бірінші дүниежүзілік соғыс Ресей халықтарына аса ауыр қасірет әкелді. Әлеуметтік және ұлттық езгі күшейді, қазақтардан бірінші кезекте Сырдария және Жеті- су облысы жерлерін жаппай тартып алу жалғасты. Бір ғана Жетісу облысында соғыстың алғашқы үш жылында 1,800 мың десятина жақсы жайылымдар мен егістік алқаптары тартып алынды. Соғыс орасан зор мөлшерде шикізатта, азық-түлікті, малды және басқа да материалдық құндылықтарды

14 слайд

#15 слайд
Ұрпақтар сабақтастығы: Атасы Иман батыр – Кенесары бастаған отаршылдыққа қарсы күреске қатынасқан, өзі – Амангелді Иманов – 1916 жылғы ұлт-азаттық күрес басшысы, баласы – Рамазан Амангелдиев – Ұлы Отан соғысында Мәскеу шайқасына қатынасып, Серпухов түбіндегі Воронино қыстағындағы шайқаста 13 фашистің көзін құртып, өзі де қаза тапты. Міне, үш ұрпақ өкілдері Отан үшін от кешті. Біз – бүгінгі ұрпақ ата- бабаларымыздың ерлік дәстүрін жалғастырушы болуымыз керек.

15 слайд

#16 слайд
Иманов Амангелді Үдербайұлы (1873–1919) – халық батыры, қазақ халқының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі, Кенесары Қасымовтың үзеңгілес серігі Иман батыр Дулатұлының немересі. Бұрынғы Торғай уезі Қайдауыл болысында туған. Амангелді әуелі ауыл молдасынан 2 жыл оқып, кейін Тасыбай, Тәшмағамбет ишандардың медресесіне түсті. Медреседе 4 жыл оқыған ол түрік, парсы, араб тілдерін меңгерді. Ел ішіндегі даушарға ерте араласып, сол себепті Ресей империясының жергілікті билеушілерінің қудалауына ұшырап, 1896–1911 жж бірнеше рет түрмеге қамалды. Амангелді батырдың ұйымдастырушылық және қолбасшылық таланты 1916 жылғы Ресей императорының маусым айындағы жарлығына наразылық ретінде Торғай даласында бұрқ еткен ұлт-азаттық көтеріліс барысында айқын көрінді. 2–3 ай ішінде елеулі күшке айналған көтерілісшілер Қоғалыкөлде бас қосып, Әбдіғапар Жанбосыновты хан, Амангелдіні көтеріліс қолбасшысы (сардар) етіп сайлады. Әбдіғапар мен Амангелдінің ұйымдастырушылық іскерлігінің нәтижесінде көтеріліс саяси сипат алды және әскери ұйымдық жағынан нығайып, оған қатысушы сарбаздар қатары 50 мың адамға жетті. Амангелді Торғай қаласын 27 күн бойы қоршауға алды. Ол көтерілісшілердің Шошқалы, Күйік қопаларындағы шайқастарына, подполковник Тургеневтің жарақты үлкен жасағына қарсы 1917 жылы ақпанның 21–23-індегі Құмкешу, Доғал-Үрпектегі соңғы айқасына тікелей басшылық жасады. Жазалаушылар Торғайдағы ұлт-азаттық көтерілісті тұншықтыра алмады. Көтеріліс Ресейдегі Ақпан төңкерісіне жалғасты. Амангелді 1918 жылы наурыздың 21-і мен сәуірдің 2-і аралығында Орынборда өткен Торғай Кеңестерінің тұңғыш съезіне қатысып, Торғай уезінің әскери комиссары болып тағайындалды. 1919 жылы сәуірдің 20-ында Торғайда Кеңес өкіметі құлап, Амангелді тұтқынға алынып ату жазасына кесілді. Мәйіті бір жыл ­дан кейін әуелі Алакөлге, кейін аудан орталығына әкелініп жерленді. 1939 жы­лы «Ленфильм» киностудиясы «Амангелді» фильмін түсірді. Бұл көркемөнер туындысы қазақтың тұңғыш дыбысты фильмі болды. Амангелдінің ерлікке толы ғұмыры көптеген ақын-жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың шығармаларына арқау болған.

16 слайд

#17 слайд
II. Мағынаны тану – мәтінмен жұмыс. (Оқушыларға тапсырманы оқулықтан оқып, тезистеп, қорғауға дайындалу тапсырылады және әр топқа тақырыптан ауытқымас үшін жаднама беріледі) “Қазақ” тобына– Жетісудағы көтеріліс; “Алаш” тобына – Торғайдағы көтеріліс;

17 слайд

#18 слайд
Жаднама 1. “Қазақ” тобына: -Қозғалыстың басшылары, қамтыған аумағы, ұйымдастыру мәселелері, көтерілістің болған жерлері, қатынасқан адам саны, шайқастың барысы, патша әкімшілігінің саясаты, көтеріліс салдары. 2. “Алаш” тобына: -Қозғалыстың сипаты,ұлтаралық қатынас,дала стратегиясы,көтерілісінің жеңілу себебі,көтеріліс басшыларының тағдыры,қозғалыстың тарихи маңызы. (Топтар берілген тапсырманы қорғайды)

18 слайд

#19 слайд
2.Шығармашылық жұмыстарын тексеру А)Отаршылдық езгіге қарсы күрескен ұлт-азаттық күрес басшыларының тарихтағы орны. (Шағын тарихи эссе жазу) Б)1916 Ж.ҰЛТ – АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСІНІҢ БАСШЫЛАРЫ: (10 МИН.) 1)А.ИМАНОВ 2)Ә.ЖАНГЕЛДИН 3)Т.БОКИН 4)А.МАЙКӨТОВ 5)С.МЕНДЕШОВ 6)Ә.АЙТИЕВ 7)Б.ӘШЕКЕЕВ 8)Ә.БӨКЕЙХАНОВ 9)А.БАЙТҰРСЫНОВ 10)Ж.НИЯЗБАЕВ 11)Ә.ЖҮНІСОВ 12)Б.АЛМАНОВ 13)Ұ.САУРЫҚОВ 14)Ж.МӘМБЕТОВ 15)Ә.ЖАНБОСЫНОВ 16)С.СЕЙФУЛЛИН 17)Ж.МЫҢБАЕВ

19 слайд

#20 слайд
VI.Жаңа сабақты бекіту Торғайдағы көтеріліс пен Жетісудағы көтерілісті салыстыру *Болған жері: Торғай Басшылары: Көтерілісшіле р саны: Шайқас болған жерлер: Салдары: *Болған жері: Жетісу Басшылары: Көтерілісшіле р саны: Шайқас болған жерлер: Салдары: Қазақстанда болған 1916 жылғы көтеріліс Мақсаты: Сипаты: Себебі: Негізгі факторы: Қозғаушы күші: Нәтижесі: Болған жері:

20 слайд

#21 слайд

21 слайд

#22 слайд
Иманов Амангелді Үдербайұлы (1873–1919) – халық батыры, қазақ халқының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі, Кенесары Қасымовтың үзеңгілес серігі Иман батыр Дулатұлының немересі. Бұрынғы Торғай уезі Қайдауыл болысында туған. Амангелді әуелі ауыл молдасынан 2 жыл оқып, кейін Тасыбай, Тәшмағамбет ишандардың медресесіне түсті. Медреседе 4 жыл оқыған ол түрік, парсы, араб тілдерін меңгерді. Ел ішіндегі даушарға ерте араласып, сол себепті Ресей империясының жергілікті билеушілерінің қудалауына ұшырап, 1896–1911 жж бірнеше рет түрмеге қамалды. Амангелді батырдың ұйымдастырушылық және қолбасшылық таланты 1916 жылғы Ресей императорының маусым айындағы жарлығына наразылық ретінде Торғай даласында бұрқ еткен ұлт-азаттық көтеріліс барысында айқын көрінді. 2–3 ай ішінде елеулі күшке айналған көтерілісшілер Қоғалыкөлде бас қосып, Әбдіғапар Жанбосыновты хан, Амангелдіні көтеріліс қолбасшысы (сардар) етіп сайлады. Әбдіғапар мен Амангелдінің ұйымдастырушылық іскерлігінің нәтижесінде көтеріліс саяси сипат алды және әскери ұйымдық жағынан нығайып, оған қатысушы сарбаздар қатары 50 мың адамға жетті. Амангелді Торғай қаласын 27 күн бойы қоршауға алды. Ол көтерілісшілердің Шошқалы, Күйік қопаларындағы шайқастарына, подполковник Тургеневтің жарақты үлкен жасағына қарсы 1917 жылы ақпанның 21–23-індегі Құмкешу, Доғал-Үрпектегі соңғы айқасына тікелей басшылық жасады. Жазалаушылар Торғайдағы ұлт-азаттық көтерілісті тұншықтыра алмады. Көтеріліс Ресейдегі Ақпан төңкерісіне жалғасты. Амангелді 1918 жылы наурыздың 21-і мен сәуірдің 2-і аралығында Орынборда өткен Торғай Кеңестерінің тұңғыш съезіне қатысып, Торғай уезінің әскери комиссары болып тағайындалды. 1919 жылы сәуірдің 20-ында Торғайда Кеңес өкіметі құлап, Амангелді тұтқынға алынып ату жазасына кесілді. Мәйіті бір жыл ­дан кейін әуелі Алакөлге, кейін аудан орталығына әкелініп жерленді. 1939 жы­лы «Ленфильм» киностудиясы «Амангелді» фильмін түсірді. Бұл көркемөнер туындысы қазақтың тұңғыш дыбысты фильмі болды. Амангелдінің ерлікке толы ғұмыры көптеген ақын-жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың шығармаларына арқау болған.

22 слайд

#23 слайд
Тоқаш Бокин (1890–1918) – Жетісудағы 1916 жылғы қазақ халқының ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі. Бұрынғы Жетісу облысының Верный уезінде көшпелі кедей шаруа отбасында дүниеге келді. 1898–1906 жылдары Верный қаласындағы ерлер гимназиясында білім алды. Одан соң 1914 жылғ...

23 слайд