Құрмалас сөйлем

#1 слайд
ҚҰРМАЛАС СӨЙЛЕМ – ЕКІ НЕМЕСЕ ОДАН ДА КӨП ЖАЙ СӨЙЛЕМДЕРДЕН ҚҰРАЛЫП, КҮРДЕЛІ ОЙДЫ БІЛДІРЕТІН СӨЙЛЕМ.

1 слайд

#2 слайд
Құрмалас сөйлем құрамындағы жай сөйлемдердің байланысу тәсіліне қарай салалас, сабақтас, аралас деп бөлінеді.

2 слайд

#3 слайд
Құрмалас сөйлем Салалас құрмалас Аралас құрмаласСабақтас құрмалас

3 слайд

#4 слайд
САБАҚТАС ҚҰРМАЛАС СӨЙЛЕМ ТҮРЛЕРІ: ШАРТТЫ БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС ҚАРСЫЛЫҚТЫ БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС СЕБЕП БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС МЕЗГІЛ БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС ҚИМЫЛ-СЫН БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС МАҚСАТ БАҒЫНЫҢҚЫ САБАҚТАС

4 слайд

#5 слайд
Шартты бағыныңқы сабақтас – бағыныңқы сөйлемі басыңқы сөйлемдегі істің шартын білдіреді. Сұрақтары: Қайтсе? Не етсе? Қайткенде? Не еткенде? Қайтпей? Не етпей? Қайтпейінше? Не етпейінше? Мысалы: Терезені ашсаң, таза ауа кіреді. Жұмысты бітірмей, үйден шығу жоқ.

5 слайд

#6 слайд
•Қарсылықты бағыныңқы сабақтас – екі сөйлемдегі іс-әрекет бір-біріне қарама- қарсы қойыла айтылатын сөйлем түрі. •Сұрақтары: Қайтсе де? Не етсе де? Қайткенмен? Не еткенмен? •Мысалы: Ұлберген кедей болғанымен, киім-кешекті таза ұстайтын. Абай Дәндібай сөзінен жақсы пейілді аңғарса да, кезінде оның көмегін алмады.

6 слайд

#7 слайд
Себеп бағыныңқы сабақтас – бағыныңқы сөйлемі басыңқы сөйлемдегі істің себебеін білдіреді. Сұрақтары: Неліктен? Не себепті? Неге? Не деп? Мысалы: Қастарында көлденең кісілер болғандықтан, Оспан Абайға құпиясын айта алмады. Досының сөйлегеніне шыдап отыра алмай, Кәрім біресе отырды, біресе тұрды.

7 слайд

#8 слайд
•Мезгіл бағыныңқы сабақтас - бағыныңқы сөйлемі басыңқы сөйлемдегі істің мезгілін білдіреді. •Сұрақтары: Қашан? Қашаннан? Қашанға дейін? •Мысалы: Күн батар кезде, Амангелдіге үш кісі келді. •Мектептен үйіне жеткенге дейін, ол тынымсыз сөйлеумен болды.

8 слайд

#9 слайд
•Қимыл-сын бағыныңқы сабақтас – бағыныңқысы басыңқы сөйлемдегі істің қалай орындалғанын білдіретін сабақтас түрі. •Сұрақтары: Қалай? Қайтіп? Не істеп? •Мысалы: Ұзын кірпіктері қыбыр-қыбыр етіп, Манар бірдеңені сөйлеп жатты. • Қоңырқай беті қызарған күйі, бала үзілген жұмысын қайта жалғастырды.

9 слайд

#10 слайд
•Мақсат бағыныңқы сабақтас – бағыныңқы сөйлемі басыңқы сөйлемдегі істің мақсатын білдіреді. •Сұрақтары: Не мақсатпен? Не етпек болып? Не үшін? Неге? •Мысалы: Мақпал Айжанның үйіне бармақ болып, жинала бастады. •Кешегі оқиғаны түсіндіру үшін,мен болған жайды баяндадым.

10 слайд

#11 слайд
•Сабақтастың тыныс белгілері: бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемнің ортасында келсе, бағыныңқы сөйлемнің екі шетінен үтір қойылады. •̠ , , . •Асқар мен Ержан, Жанпейіс үйге кіріп кеткенде, тыста қалды.

11 слайд