Сабақ. Етістік.Verbs 8 сынып

#1 слайд
Е тістік. Verbs Teacher: Dilmurat Aray

1 слайд

#2 слайд
Етістік - заттың қимылын, іс - әрекетін білдіретін сөз табы.  1) Құрылымы жағынан етістіктер былай бөлінеді:  Дара, яғни түбірі етістік болып табылады.  To go, to live, to sing, to finish, to sleep  Көптеген негізгі етістіктердің зат есімнен айырмашылығы болмайды. Олардың мағынасы сөйлемдегі орнына және атқаратын қызметіне ғана қарай түсінікті болады.  Your jump was great. ( зат есім )  She jumped over the fence. ( етістік )

2 слайд

#3 слайд
 Туынды, яғни басқа сөз таптарынан префикстер мен жұрнақ қосу арқылы жасалады. Бұл ретте ең көп таралған мына жұрнақтар:  - en істеу, істеліну,болу мағыналарында, әдетте сын есім немесе зат есімдерге қосылады (black-blacken, white-whiten, wide-widen, strength- strengthen);  - fy әдетте етістіктерді сын есімдерден жасайды (mode-modify, simple- simplify, electric-electrify);  - ize әдетте етістіктерді сын есімдерден немесе зат есімдерден жасайды (special- to specialize, oxide-oxidize, American- Americanize);  Сонымен қатар етістіктермен мына префикстер қолданылады:  un- ( болымсыз мағынаны білдіреді )  Dress-undress, make-unmake, tie-untie  dis-( болымсыз мағынаны білдіреді )  Appear-disappear, appoint-disappoint, like-dislike  mis-( жөнсіз, дұрыс емес мағынасын білдіреді )  Understand-misunderstand, name-misname  re-( қайталау мағынасын білдіреді )  Build-rebuild, write-rewrite, read-reread

3 слайд

#4 слайд
Күрделі ( құрамды ) етістіктер.  Екі толық мағыналы сөздерден жасалған сөздер категориясы жатады (whitewash, broadcast). Бірақ ең көп таралған сөз тіркестері: етістік + үстеу ( формасы жағынан up, on, off, etc. Предлогтарына сәйкес келетін ). Олар фразалық деп аталатын етістіктерді жасайды.  Go on, take off, look through, give up, sit down, care for.

4 слайд

#5 слайд
 1- Жаттығу. Құрылымға сәйкес етістіктің түрін анықтаңыз ( дара, туынды,құрамды ) .  To bring, to blacken, to look after, to disapprove, to reconstruct, to cut, to change, to go on, to overlook, to accept, to widen, to specify, to head to displease.

5 слайд

#6 слайд
2) Лексикалық мағынасы жағынан етістіктер мағыналы және көмекші болып екіге бөлінеді.  Мағыналы ( толық мағыналы ) етістіктер сөйлемде қимылды білдіріп, дара баяндауыш бола алады.  To play, to sit, to go, to take, to bring, to read.

6 слайд

#7 слайд
Мағыналы етістіктер екі категорияға бөлінеді: дұрыс етістік (Regular Verbs), яғни ереже бойынша -ed жалғауы өткен шақ пен есімшені жасайтындар және бұрыс етістік (Irregular Verbs) , жоғарыда аталған формаларды ережеге бағынбайтын, яғни ерекше түрмен жасайтындар.Бұл формаларды міндетті түрде жаттап алу керек. Олардың ең көп таралған түрлері қосымшада берілген.

7 слайд

#8 слайд

8 слайд

#9 слайд
Көмекші етістіктер, оларды шартты шартты түрде үш топқа бөлуге болады:  А ) Көмекші, өзіндік мағыналары болмайды және әр түрлі шақ түрінің тұлғасын, сонымен қатар болымды және сұраулы сөйлемдерді жасау үшін қолданылады.  Will/shall- жалпы келер шақты жасау үшін  Have- перфекті шақты жасау үшін  Do- жалпы осы шақта сұраулы және болымсыз сөйлемдерді жасау үшін.

9 слайд

#10 слайд
Б ) to be байлам - етістігі егер сөйлемде мағыналы етістік болмаса қолданылады.  She is my friend . It was nice yesterday;

10 слайд

#11 слайд
в ) модальді етістік , сөйлеушінің іс – әрекетке қатынасын білдіреді немесе іс - әрекеттің болуының мүмкіндігін көрсетеді . Олар әдетте құрамды етістікті баяндауышты жасайды ( mu ѕ t , са n , may , ought to ) .  We must do it at once . She can run very fast .  Есте сақтаңыз! Кейбір етістіктер, мысалы, to have , to do, t о b е бір мағынада толық мағыналы, басқа мағынада көмекші бола алады .

11 слайд

#12 слайд
 2 - жатты ғу . Лексикалық мағынасына қарай асты сызылған етістіктің түрін анықтаңыз (ма ғ ыналы немесе көмекші етістік ) .  1. The book is on the table.  2. He will be here in twenty minutes.  3. I know nothing of him .  4. I am going there with my friend .  5. The girl has just finished her work .  6. He took me into the room.  7. You had better take an umbrella .  8. What do you usually do on Saturdays ?  9. I have already done it.  10. We were met by our friends.

12 слайд

#13 слайд
3 ) Етістіктің негі згі формалары. Ағылшын тілінде етістіктің үш негізгі формалары бар : бірінші формасы - инфинитив ( the Infinitive ) , екінші формасы - белгісіздік еткен шақ ( Past Indefinite ) және үшінші формасы - өткен шақтағы үстеу ( Past Participle ) .  3 ) Олар етістіктің қалған барлық дара және күрделі формаларын жасау үшін қолданылады ( көмекші етістіктермен тіркесе келе ).  Белгісіздік өткен шақтың ( Past Indefinite ) және өткен шақтағы үстеудің жасалу тәсілі бойынша ( Past Participle ) етістіктер екі топқа бөлінеді: дұрыс және бұрыс .  Сөйлемдегі қызметіне қарай етістіктің екі негізгі формалары болады .  Етістіктің жақтық тұлғасы ( Finite Form) дара баяндауыш есебінде қолданылады . Ол жаққа , санға , мезгілге , мекенге , етіске және рай категорияларына қатысты өзгеруі мүмкін.  Етістіктің жақсыз тұлғасы ( Non - finite form ) дара баяндауыш есебінде қолданылмайды , сәйкесінше бастауышқа тәуелді болмайды.Бұл формалар инфинитив  ( Infinitive ) , герундий( Gerund ) және үстеу ( Participle ) .

13 слайд

#14 слайд
4 ) Етістіктің синтаксисті к функциясы  Жақтық тұлғадағы етістік сөйлемде бастауышпен қиысады және баяндауыштың қызметін атқарады.  Мұны төменде келтірілген сөйлемдерде түрлі тұлғаларда баяндауыш ретінде қолданылған go етістігі мысалында көруге болады :  I go to school every day . She goes to school every day . I am going to school now . I have gone to school . I went to school yesterday . I will go to school .

14 слайд

#15 слайд
5 ) Сабақты және салт етістіктер. Толықтауышқа қатысты етістіктер сабақты және салт болып бөлінеді ( Transitive & Intransitive ) .  Салт етістіктер — іс - әрекеттері бастауышты сипаттайтын ғана және толықтауышқа ауыспайтын . My friends live in London . Менің достарым Лонданда тұрады .  Сабақты етістік — іс - әрекеттері толықтауышқа ауысатын етістік .  I have read an interesting book . Мен қызықты кітап оқыдым .

15 слайд

#16 слайд
 3 - жаттығу . Етістіктің түрін анықтаңыз ( сабақты немесе салт ) .  1. She has set the table .  2. We were sitting around the table .  3. The sun rises in the East.  4. The girl raised her eyes and looked at him.  5. My sisters helped Mum to lay the table .  6. She lay on the sofa .  7. The boy ran as quickly as he could .  8. They will build a new bridge over the river .  9. He took a red pencil and put it on the desk.  10.My brother works in the shop .

16 слайд