#1 слайд
СІЛКІМЕЛІ АСПАПТАР

1 слайд

#2 слайд
“ Табиғат дүниесіндегі сұлулықтың ғажабы аспан шырақтарында, ал жердегі дыбыс сұлулығы- ән, күй, аспаптар сазында” Әл-Фараби

2 слайд

#3 слайд
МУЗ Ы КА ЛЫ Қ АСП А П ТА Р – А ДА МН Ы Ң ҚАТ Ы СУЫ МЕ Н Б ЕЛГ І ЛІ Б І Р Ы Р Ғ А ҚТА Ғ Ы Ж Ә Н Е Т Ұ РА ҚТ Ы ЖО Ғ А Р Ы ЛЫ ҚТА Ғ Ы ДЫ Б Ы СТА РД Ы ШЫ Ғ А Р Ы П , МУЗ Ы КА ЛЫ Қ ШЫ Ғ А Р МА ШЫ ЛЫ ҚҚА МҮ МКІ Н Д І К Б ЕР Е Т І Н АСП А П ТА Р. Музыкалық аспаптардың әрқайсысының өзіне тән дыбыс тембрі (бояуы), динамикалық мүмкіндігі (ырғағы), белгілі бір диапазоны болады. Музыкалық аспаптардың дыбыс шығару сапасы аспаптарды жасауда қолданылатын материалдардың түрі мен қасиетіне, пошымына, дыбыс шығару тәсіліне байланысты. Музыкалық аспаптардың алғашқы қарапайым түрлері табиғаттағы түрлі дыбыстарға, адамның, хайуанаттардың дауысына еліктеуден шыққан. Ол ‘‘халықтық’’ және ‘‘кәсіби музыкалық аспаптар’’ болып бөлінеді. Әр халықтың музыкалық аспаптарының өзіндік ерекшеліктері болады. Сондай-ақ өзара этникалық, тарихи-мәдени байланысы бар бірнеше халықтарға ортақ әрі олардың “ұлттық аспабы” болып саналатын музыкалық аспаптар бар.

3 слайд

#4 слайд
Қазақ музыкалық аспаптары — халық арасында кең тараған музыкалық аспаптар. Олар ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа мирас болып келе жатқан мәдени мұра. Қазақ музыкалық аспаптарының өзіне тән үні, орындаушылық дәстүрі бар. Мұның аттарын халқымыздың жыр- аңыздары мен дастандарынан,15-19 ғасырдағы орыс және шет ел саяхатшылары мен ғалымдарының еңбектерінен кездестіруге болады. Ертеде аспаптарды ағаштан ойып, түрлі өсімдіктерден,малдың терісі мен сүйегінен, мүйізі мен қылынан жасаған. Музыкалық аспаптар төрт топқа бөлінеді: 1.шертпелі, 2.үрлемелі, 3.ұрмалы, 4.сілкімелі. Шертпелі екі түрге бөлінеді: Қолмен: домбыра және шертер, ысқышпен: қобыз. Үрлемелі: сыбызғы, сазсырнай, шаңқобыз. Ұрмалы: дауылпаз және даңғара. Сілкімелі: асатаяқ және сылдырмақ жатады

4 слайд

#5 слайд
Сақпан - өзіндік үнімен ерекшеленетін сілкімелі қазақ халқының көне музыкалық аспаптарының бірі. Ертеде үй тұрмысында, әсіресе мал шаруашылығында кеңінен қолданылған. Қойшылар көктемгі төл кезінде бұл аспаптың дыбысымен қой қайырған. Шаруалар егістікке қонған құстарды үркіту үшін де пайдаланған. Кейбір өнерпаздар сақпанмен өзінің әуенін сүйемелдеген.Сөйтіп, сақпан музыкалық аспап дәрежесіне көтерілді.

5 слайд

#6 слайд
Қ о ң ы р ау – е же л д е н ке л е ж ат қ а н с і л к і п о й н а й т ы н а с п ап т а рд ы ң қ ат а р ы н а н . О н ы т е к же ке д а р а ғ а н а е м е с , ө з ге а с п ап т а р ғ а қ о с ы м ш а ү н ү с т еу ү ш і н д е қ ол д а н а д ы . Қ о ң ы р ауд ы б а қ с ы л а р м е н е м ш і л е р а с ат а я қ п е н қ ы л қ о б ы з с е к і л д і д ауа л ы а с п ап т а р ы н ы ң б а с ы н а і л і п ж ы н - ш а й т а н д а рд ы а л а с т а ғ а н . Қ о ң ы р аум е н ха л ы қ ә н д е р і м е н к ү й л е р і н д е же ке д а р а с ү й е м е л д е ге н . Қ о ң ы р ау а с п а б ы ке з і н д е с а л т - жо р а л ғ ы , д і н и ә д е т - ғ ұ р ы п т а р ке з і н д е , м е р е ке , м е й р а м ш а қ т а р ы н д а ж и і қ ол д а н ы л ғ а н . Ас п ап қ а з а қ т а рд ы ң к ү н д е л і к т і т ұ рм ы с - т і р ш і л і г і н д е д е ке ң қ ол д а н ы с т ап қ а н . Қ о ң ы р ау а с п а б ы н тот б а с п а й т ы н же з , қ ол а , м е л х и о р с е к і л д і м е т а л л д а рд а н ж а с а ғ а н . Е р е к ш е п і ш і н ге т ү с ке н а с п ап т ы ң і ш і н е т і л ш е қ а д а ғ а н . О с ы т і л ш е с і а р қ ы л ы қ о ң ы р ау ө з қ а с и е т і н к ө р с е т е а л ғ а н . А л қ о ң ы р ау ү н і н і ң ж уа н , ж і ң і ш ке л і г і о н ы ң м е т а л ы н ы ң қ а л ы ң , ж ұ қ а л ы ғ ы н а б а й л а н ы с т ы бол ғ а н . Ас п ап т ы п а й д а л а н а р о р н ы н а б а й л а н ы с т ы с ы рт ы н ә с е м д е ге н . Қ а д і рм е н д і о р ы н д а п а й д а л а н ы л ат ы н қ о ң ы р ауд ы ң с ы рт ы н к ү м і с т е п н е м е с е а л т ы н ж а л ат а ж а с а ғ а н . Қ о ң ы р ауд ы ң с о ғ ы п о й н а р а р н а й ы т а я қ ш а с ы бол ғ а н . Та я қ ш а с ы д а ж ұ қ а м е т а л д а н ж а с а л ғ а н . Қ о ң ы р ауд ы ң і ш і н д е т е к ж а л ғ ы з ғ а н а т і л ш е с і бол ма й д ы . О л қ о ң ы р ауд ы ң ү н і н е қ а р а й б і р н е ш е ге д е й і н же ту і м ү м к і н .

6 слайд

#7 слайд
Ас ат аяқ — қазақ ха л қ ын ың еже л г і м узыка л ық ас паб ы. Ас ат аяқт ы абызд а р м ен б ақ сыл а р ұс т а нғ ан . Ә де т т е, ол ар ас ат а яқт ы қыл қоб ыз бен д аңғ ыра ның ү ні не қо сып қ ол д ан ат ын бол ғ а н. Ас ат аяқ ж а с а л у т әс і л і не қар ай " күм бе зд і , " ж а л пақ ба ст ы" , " ай ба ст ы" , " ж ыл ан ба ст ы" , " соп ақша " , " қ а л а қша" , т. Б. Бол ып кел еді . О л а рд ы ыр ғ ақт ат ып , с і л кі п, ша йқап ойна йд ы. Ас ат аяқ е м ен , ү йеңк і , қай ың, д ол ана с екі л д і қат т ы а ғ а шт ард ан ж ас а л а ды. Бет і не әр т үрл і с а л д ыр- г ү л ді р , шул ы д ыб ыс бер ет і н т ем і р с а л пынша қт ар , с а қина л ар , шығ ыршықт ар т ағ ыл а ды. Ас ат аяқ ту ра л ы де ре кт ер Г. М. Бро нев с кий, П . Бе кетов, Р. А. Пфенн инг, т. Б. Зе рт т еу ші - эт но г ра фт ард ың ең бект е рі н де ке зд е с ед і . Ас ат а яқ тур а л ы Ш . У ә л и ха нов пен бел г і л і зерт т еу ші Б. Са рыба евт ың е ңбек т ер і нд е ж а зыл ғ ан. Ас ат аяқт ың көн е т ү рл е рі ық ыл ас ат ында ғ ы қа за қт ың ха л ық м у зыка ас папт ар ы м ұ ра ж а йынд а с а қт аул ы. Ас ат а яқ қ азі рг і кезде " от ыр ар с азы" , " с а зген" , " ше рт ер " , т. Б. Му зыка л ық фол ь к л о рл ық- эт ног р афи ял ық ор ке ст рл е р м ен анс а м бл ь де рде қол д ана д ы.

7 слайд

#8 слайд
Сылдырмақ — сілкімелі аспапт ардың қат арына жат атын қазақ ха лқының көне музыка лық аспабы. Шулы-сілкемелі сылдырмақ аспабы тұт асымен қола, мыс, жез с екілді мет а ллдар мен шырша, емен, үйеңкі сияқты ағашт ардан жас а лады. Үн-үйле сіміне байланысты «күлдіреуікті», «сәлпеншекті» деген түрлері бар. Сыртқы келбеті ұст ауға ыңғайлы әрі жеңіл болады. C ылдырмақ ауылдың а лты ауызы айтылған кезде, әуен ырғағын ұст ап тұрып, бірте-бірте музыка лық аспапт ардың қат арынан орын а лды. Шеберлер аспаптың сыртқы жағын алтын я күміспен қапт аған.

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд

11 слайд