Сұйықтықтар мен газдардағы қысым 7-сынып физика

#1 слайд
АШЫҚ САБАҚ 1. Топқа бөлініп сұрақтарға жауап беру

1 слайд

#2 слайд
Критерий Тапсырма Дескриптор Балл "Сұрақты қағып ал" Үйге берілген тапсырма 1.Үйге берілген тапсырмаларға жауап береді 2.Өз еркімен жауап беруге дағдыланады 1 балл 1 балл "Бір айналым сұхбат" Жаңа сабақ 1. Жаңа ақпаратпен танысады 2. Өздігінен тапсырма орындай алады 1 балл 1 балл «Бір сұрақ»Сұрақтар беру 1. Қарсы топқа сұрақтар береді 2. Қарсы топтың сұрақтарына өз еркімен жауап береді. 1 балл 1 балл «Бірге ойлаймыз» Есеп шығару 1.Оқушы есептің шартын түсінеді 2.Қажетті формуланы түрлендіріп, есептер шығара алады 1 балл 1 балл «Сәйкестендір»Сәйкестендіру 1. Физикалық анықтамаларды сәйкестендіре алады. 1 балл «Сөз тапқанға қолқа жоқ» Сөзжұмбақ 1. Сұраққа дұрыс жауап арқылы сөзді дұрыс табады. 1 балл Жалпы     10 балл 9-10-балл – «5» баға7-8-балл – «4» баға4-6-балл – «3» баға

2 слайд

#3 слайд
§ 24 Сұйықтар мен газдардағы қысым. Паскаль заңы Бұл сабақта біз сұйықтар мен газдардағы қысымның негізгі ұғымдарымен танысамыз, сонымен қатар Паскаль заңының физикалық маңызын және оның өмірдегі қолданылуын қарастырамыз. Өткен сабақтағы материалдарды оқи отырып, қатты денелердің түсіретін қысымы бір бағытта болатынын аңғарамыз. Бұған тағы бір мынадай тәжірибе жасап көз жеткізуге болады.

3 слайд

#4 слайд
Міне, осы тәжірибені жасай отырып, кітаптың өзіне түсірілген қысымды бір ғана бағытта (сыртқы әрекет күшінің бағытында ғана) тарататынына көз жеткізуге болады. Ендеше барлық қатты денелер қысымды тек бір бағытта ғана таратады. Біз материяның 3 негізгі күйі бар екенін білеміз. 1-қатты 2-сұйық 3-газ

4 слайд

#5 слайд
Сұйықтар мен газдардағы қысым туралы жалпы түсінік Сұйықтар мен газдар қысымды қатты денелердегі сияқты бір бағытта ғана емес, жан- жаққа бірдей таратады. Өйткені олардың молекулалары барлық бағытта оңай қозғала алады. Ал қатты дененің молекулалары тек түскен күштің бағытына қарай ығысады. Ауаның қысымды барлық жаққа бірдей жеткізетінін резеңке шарды үрлеген кезде бақылауға болады. Үрлеген кезде ауаның бір бағытта берілетініне қарамастан, шар барлық бағытта біркелкі ұлғаяды. Енді сұйықтар мен газдарда қысымның шынында да қалай тарайтынын анықтау үшін Паскаль шары деп аталатын құралмен төжірибе жасап көрейік. Сұйыққа немесе газға түсірілген қысым барлық бағыт бойынша өзгеріссіз беріледі. Бұл қағида Паскаль заңы деп аталады. Сұйықтар мен газдардың қысымды барлық жаққа бірдей жеткізе алуы оларды құрайтын молекулалардың еркін және бейберекет қозғалғыштығымен түсіндіріледі.

5 слайд

#6 слайд
Газ молекулалары үлкен жылдамдықпен ретсіз қозғалып жүретіні белгілі. Сонда олар бір- бірімен де, өзі тұрған ыдыстың қабырғаларымен де соқтығысады (сурет). Газдың молекулалары өте көп, сондықтан олардың соқтығысу саны да көп. Жеке молекулалардың соққысы әлсіз болғанымен, барлық молекулалар соққысының ыдыс қабырғасына тигізетін әрекеті едәуір үлкен болып шығады. Міне, осыдан газ қысымы пайда болады. Сөйтіп, газдың ыдыс қабырғасына (немесе газдың ішіндегі денеге) тусіретін қысымы газ молекулаларының бейберекет қозғалып, соқтығысуынан пайда болады және барлық бағытта өзгеріссіз беріледі.

6 слайд

#7 слайд
Егер газдың массасы өзгермейтіндей етіп, оның көлемін азайтса, онда газдың әрбір текше сантиметріндегі молекулалар саны артады, соған байланысты газдың тығыздығы да, молекулаларының ыдыс қабырғасына соқтығысу саны да көбейеді, яғни газдың қысымы артады. Ал газдың көлемін үлкейтсек, әрбір см куб көлемге келетін оның молекулаларының саны азаяды да, газдың қысымы төмендейді. Сонымен газдың массасы мен температурасын өзгертпей көлемін кішірейтсе, оның қысымы артады, ал көлемін ұлғайтса, қысымы кемиді. Газдарды сақтағанда және тасымалдағанда қатты сығылатындықтан, олардың қысымы артады. Сондықтан газдарды өте берік арнаулы болат баллондардың ішінде ұстайды (сурет .

7 слайд

#8 слайд
Сұйықтардағы қысымды сипаттау үшін ыдыс ішіндегі сұйықты ойша бірнеше қабатқа бөліп қарастырайық. Суреттегі а бөлігі ең тереңде орналасқандықтан оған ең үлкен қысым түседі Сұйық ішіндегі қысымның тереңдікке тәуелді болатынын адам суға сүңгу кезінде есте ұстауы қажет. Арнайы жаттығусыз үлкен тереңдікке түсу мүмкін емес, өйткені жоғары қысымның әсерінен адам қаны атмосфералық азотпен қанығады. Судың бетіне тез көтерілуге де болмайды, себебі қысымның кенеттен азаюынан азот көпіршік түрінде қаннан бөлініп шығады, яғни қан қайнағандай болады. Азот көпіршіктері қан тамырларын бітеп тастайды да, көп жағдайда адамды ауыр науқасқа шалдықтырады. Егер сүңгуір өзін нашар сезіне бастаса, оны барокамераға орналастырады. Ондағы ауаның қысымы өте жоғары. Сол жерде белгілі бір уақыт ұстағаннан кейін қысымды біртіндеп қалыпты деңгейге түсіреді.

8 слайд

#9 слайд
Енді сүйықтың ыдыс түбіне және қабырғаларына түсіретін қысымын есептеуді қарастырайық. Қысымды есептеп шығару үшін нормаль қысым күшін ол әрекет ететін беттің ауданына бөлу керек екені мәлім. Мысалы, табанының ауданы S болатын цилиндр тәрізді ыдысқа массасы m сұйық құямыз. Сұйықтың ыдыс табанына түсіретін қысым күші берілген сүйыққа әрекет ететін ауырлық күшіне тең. Ауырлық күші сүйық бағанының салмағына тең: (F=P=mg). Бұдан ыдыс түбіне түсетін қысым P = = ρgh, яғни P = ρgh P = немесе P = болатынын көреміз Сұйықтың массасын оның тығыздығы арқылы: m = ρV; ал көлемін - ыдыс табаны ауданын сұйық бағанының биіктігіне көбейту арқылы өрнектеуге болады: V=Sh. Осы шамаларды жоғарыдағы формулаға қойып, сұйық бағанының ыдыстың табанына түсіретін қысымын анықтаймыз: Алынған формула суйықтың қысымының ыдыс табанының ауданына тәуелді болмайтынын, тек қана сұйық бағанының һ биіктігіне және оның ρ тығыздығына тәуелді болатынын көрсетеді.

9 слайд

#10 слайд
Сұйықтар мен газдардағы қысымның негізгі ерекшеліктері Сұйықтардағы қысым барлық бағытта бірдей болады Бұл Паскаль заңымен түсіндіріледі және сұйықтықтың ішкі қысымы оның ыдыс қабырғаларына, түбіне және оның ішіндегі басқа денелерге қысым жасайтынын білдіреді. Сұйықтардағы қысым тереңдікпен артады Сұйықтық бағанының биіктігі артқан сайын оның салмағы да артады, бұл сұйықтықтың төменгі қабаттарына жоғары қысым жасайды. Газдардағы қысым ыдыстың көлеміне байланысты Газ молекулалары еркін қозғала алады, сондықтан олардың қысымы ыдыстың көлемі кішірейген сайын артады.

10 слайд

#11 слайд
Паскаль заңының практикалық қолданысы Автокөліктерді көтеру Гидравликалық домкраттар Паскаль заңына негізделген. Кіші ауданға жасалған қысым үлкен ауданға қатты күшпен беріледі. Ұшақтың тормоз жүйесі Ұшақтың тормоз жүйесінде гидравликалық цилиндрлер қолданылады. Ұшақтың педальдарындағы қысым гидравликалық сұйықтық арқылы тормоз дөңгелектеріне беріледі.Су сорғылары Су сорғыларында Паскаль заңы қолданылады. Суды жоғарыға көтеру үшін кіші ауданға жасалған қысым үлкен ауданға қатты күшпен беріледі. https://www.mozaweb.com/ru/ru/lexikon.php?cmd=ge tlist&let=3D&sid=FIZ&sid=FIZ&subtopic_azon=mech anika&open_extra_id=38609

11 слайд

#12 слайд
Сұйықтар мен газдардағы қысымның өмірдегі алатын орны Теңіз және мұхит Теңіз суындағы қысым тереңдікпен артады. Бұл су астындағы жануарлардың тіршілігіне әсер етеді. Атмосфера Ауа қысымы биіктікпен төмендейді. Бұл биіктікке көтерілген кездегі адам ағзасына әсер етеді. Медицина Медицинада қысымды өлшеу үшін арнайы құралдар қолданылады. Қан қысымы адам денсаулығының маңызды көрсеткіші болып табылады. Қысым инженерияда құрылымдардың беріктігін, сұйықтардың ағысын және қозғалтқыштардың жұмысын есептеуде маңызды роль атқарады Инженерияда

12 слайд

#13 слайд
Бір сұрақ Жаңа тақырып бойынша әр топ оқушылар келесі топ оқушыларына сұрақтар береді

13 слайд

#14 слайд
Есептер шығару 1-топ 1. Судың, керосиннің, сынаптың 0,6 м тереңдіктегі қысымын табыңдар. 2. Теңіздің 10 900 м болатын ең терең жеріндегі су қысымын есептеңдер. Теңіз суының тығыздығы 1030 кг/м 3 . 2-топ 1. Адам суда 9 м тереңдікке дейін сүңги алады. Осы тереңдіктегі адамға әрекет ететін су қысымын есептеп табыңдар. (Теңіз суының тығыздығы 1030 кг/м 3 .) 2. 10 балдық дауыл желінің тосқауылға түсіретін қысымы 1100 Па. Ауданы 24 м 2 үй қабырғасына желдің түсіретін қысым күші қандай?

14 слайд

#15 слайд
1-топ 1)≈6 кПа; ≈4,8 кПа; ≈82 кПа; 2) ≈112000 кПа;. 2-топ 3) ≈92,7 кПа; 4) 2,6 кН.

15 слайд

#16 слайд
•https://www.educaplay.com/learning-resources/22126264-lear ning_resource.html Сәйкестендіру

16 слайд

#17 слайд
Сөзжұмбақ •https://www.educaplay.com/learning-resources/22126677-lear ning_resource.html

17 слайд

#18 слайд
Бағалау Кері байланыс

18 слайд

#19 слайд
Үйге тапсырма: Сұйықтықтар мен газдардағы қысым тақырыбына 3 есеп құрастыру Назарларыңызға рахмет!

19 слайд